Ünlü kel kartal Jackie kuş gribine yenik düştü: virüs, yuva kamerasının göremediği midesinde çıktı

16 Temmuz 2026'da Kaliforniya'daki Big Bear Gölü'nün kuzey kıyısında, Fawnskin'deki Dana Point Park yakınlarında yerde oturan bir kel kartal görüldü. Ertesi gün iki genç kartal onu yerde sıkıştırdı. Olay yerinde çekilen bir cep telefonu videosunda kuş sırtüstü dönüp pençeleriyle kendini savunuyor, ama uçup uzaklaşamıyordu.¹

Yuvayı canlı yayınlayan dernek, Jackie'yi birkaç gündür kamerada göremediğini bildirdi. Kurtarılan kuşun o olduğunu iki gün sonra açıkladı.¹

Çam ağacının tepesinde güneşle çalışan kamera

Jackie 2012 baharında Big Bear vadisinde yumurtadan çıktı.² Vadideki yuvayı merak eden Friends of Big Bear Valley derneği, ABD Orman Servisi'nden özel izin aldıktan sonra ekipman ve kurulum için gereken 10.000 doları iki yılda topladı. İlk kamera Ekim 2015'te Jeffrey çamı denen uzun bir çam ağacının tepesine, yerden yaklaşık 40 metre yükseğe kuruldu. Güneş paneliyle çalışıyor. 2021'de çevreye daha geniş açıdan bakan ikinci bir kamera eklendi.³⁴

Başlangıç pürüzlüydü. Kamera kurulduktan sonra yuvanın sahibi olan çift yaklaşık 400 metre ötede yeni bir yuva yaptı ve kamera bir süre boş yuvayı yayınladı. 2017'de eski yuvaya genç bir dişi yerleşti. Derneğin başkanı Sandy Steers'a göre kuşun Jackie olduğu kesin bilinemiyordu; yaşı tutuyordu ve ad ona kaldı.⁴

Yayın yılın her günü, günün her saati açık ve reklamsız.³ Farklı ülkelerden on gönüllü vardiyayla yuvayı izleyip kayıt tutuyor. Kameraların bakım ve onarımı yılda 10.000 ile 22.000 dolar arasında tutuyor, bunu da bağışlar karşılıyor.⁴ Mart 2025'te yayının YouTube kanalı 588.000 aboneyi geçmişti.⁵ Aynı ay iki yavrunun yumurtadan çıktığı sabah yayını aynı anda 83.000'den fazla kişi izliyordu.⁶

Halkası olmayan bir kuşu tanımak

Kuşbilimciler yabani kuşu ayağına taktıkları numaralı metal halkayla tanır. Jackie'de halka yoktu. Popular Science, bölgede kaç yabancı kartalın dolaştığı bilinmediği için yerde bulunan kuşun kimliğini resmi olarak doğrulamanın zor olduğunu yazdı.⁷ Elde kamera arşivi, yuvadaki boşluk ve sahadan gelen telefon görüntüleri vardı. Dernek o hafta sonu kuşun kimliği hakkında internette dolaşan yanlış bilgilere karşı da uyarı yaptı.¹

Kurtarma da kolay olmadı. Derneğin aktardığına göre izleyiciler birkaç kuruma ulaşmaya çalıştı ve yanıt alamadı. Sonunda biri Fawnskin'deki San Bernardino ilçe itfaiye istasyonuna haber verdi. Yüzbaşı Dennis Jones ve ekibi kartalın başında beklerken Los Angeles ilçesine bağlı San Dimas Raptor Rescue ekibi gece saat 2 sularında geldi.⁸ Kuş o kadar halsizdi ki yakalanması beş dakika sürdü.⁹

Virüs midede yara açmış

Jackie 18 Temmuz'da Ojai Raptor Center'a yatırıldı. Kayıt numarası 26-519'du, yani merkezin o yılki 519. hastası. Kaliforniya'nın rehabilitasyon izni, bakımdaki yabani hayvanın kamuya yalnızca numarasıyla anılmasını şart koşuyor.¹⁰

Kuş ağır kansızdı, zayıflamış ve susuz kalmıştı. 23 gün boyunca kan nakli, oksijen, sıvı tedavisi, bilgisayarlı tomografi ve kemik iliği biyopsisi uygulandı. Nakledilen kan, Bakersfield'daki CALM hayvanat bahçesinde yaşayan Spirit adlı bir kel kartaldan alındı. İlk testler virüsü yakalayamadı. Jackie 9 Ağustos gecesi öldü.¹⁰

14 Ekim'de Kaliforniya Balık ve Yaban Hayatı Dairesi (CDFW) otopsi sonucunu açıkladı. Otopsiyi San Diego Zoo Wildlife Alliance'ın patologları yaptı, kuş gribi teşhisini ABD Tarım Bakanlığı'nın ulusal veteriner laboratuvarı doğruladı. Ana sebep yüksek patojenli kuş gribiydi. Virüs, kuşların kaslı midesi olan taşlıkta ağır bir ülser açmıştı. Ülser haftalarca kanadı ve Jackie'yi kansız bırakan buydu. Yaralı mide duvarından kana bakteri geçti, kalpte ve büyük damarlarda iltihap ile pıhtı oluştu.¹¹ Kalpten alınan örnekte E. coli ve Clostridium perfringens bakterileri baskındı.¹⁰

Virüsün genetik izi ülserli dokuda, akciğerde, gözde, kalpte ve göğüs atardamarındaki bir pıhtıda bulundu. Ağızdan ve kloakadan alınan rutin sürüntülerde ise çok düşük düzeydeydi. Merkez, hastalığın kuş gribinin yabani kuşlardaki alışılmış tablosuna benzemediğini, tipik bulguların bir kısmının hiç görülmediğini yazıyor.¹⁰ Maryland Üniversitesi'nden yaban hayatı ekoloğu William Bowerman da belirtilere bakarak kimsenin kuş gribinden şüphelenmeyeceğini söyledi. ABD'de 2022'de 300'den fazla kel kartalın testi pozitif çıkmıştı, ama bugün kel kartallar arasında süren bir salgın yok.²

Toksikoloji testi karaciğerde fare zehri olarak kullanılan, kanın pıhtılaşmasını engelleyen brodifakum buldu. PCB'ler ve DDT'nin parçalanma ürünü DDE de çıktı. Otopsi bu zehrin tipik izi olan kontrolsüz kanamayı bulmadı, damarlarda tersine yaygın pıhtı vardı. Brodifakum ana sebep sayılmadı, ama merkez katkısının tamamen dışlanamayacağını yazıyor. Batı Nil virüsü testi negatif çıktı, kurşun dahil ağır metaller normal sınırdaydı.¹¹¹⁰

Yayının telifi kimde

Bu kadar izlenen bir yayın kopyacısını da getirdi. Dernek 2025 baharında Instagram ve Facebook'ta görüntüleri izinsiz kullanan, Jackie ile eşi Shadow adına ürün satan ve gelirin derneğe gittiğini iddia eden hesaplarla uğraştığını anlattı. Steers, kaldırma taleplerine yetişemediklerini söyledi.⁵

Hukuki taraf belirsiz. Loyola Hukuk Fakültesi'nden telif uzmanı Justin Hughes'a göre ABD hukukunda telif için eserin kaydedilmiş olması ve insan yaratıcılığı taşıması gerekiyor, kuşların yaptığı hiçbir şey bu tanıma girmiyor. Derneğin avukatı Eleanor Musick farklı düşünüyor: yayın kaydediliyor ve kameraları her an bir operatör yönetiyor. Ne zaman yakınlaşılacağına, kameranın nereye çevrileceğine, ayrı bir mikrofonun sesinin ne zaman yayına alınacağına ve kızılötesi ışığın ne zaman açılacağına bir insan karar veriyor. Musick, iz kamerası ya da güvenlik kamerası görüntülerinin telifine dair verilmiş bir mahkeme kararı bilmediğini de ekledi.⁵

Federal kurala göre ölen kel kartalların kalıntıları ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi'nin Ulusal Kartal Deposu'na gidiyor ve oradan yerli Amerikan kabilelerine dini törenler için dağıtılıyor. Jackie kuş gribi taşıdığı için bu yola girmedi, depo tarafından yakıldı.¹⁰ Kameralar yayına devam ediyor. Eşi Shadow ara sıra görüntüye giriyor. Son yavrular Sandy ile Luna ise yuva kamerasında en son 23 Temmuz 2026'da göründü.¹⁰

Kerem

İstanbul'da yaşıyor. Teknoloji yazıyor.