Spotify, 3 Aralık 2025'te Türkiye'nin yıllık dinleme özetini açıkladığında ilk sırada BLOK3 vardı. Onu Ati242, Semicenk, Era7capone ve Lvbel C5 izliyordu.1 İlk on ismin dokuzu rap ya da rap ile arabeski karıştıran sanatçılardı. Listeyi bozan tek ad, yedinci sıradaki Sezen Aksu'ydu.
Sekiz yıl önce sıralama bambaşkaydı. Spotify'ın 2017 Türkiye listesinde ilk beşi Sezen Aksu, Ed Sheeran, Sıla, Tarkan ve Sagopa Kajmer paylaşıyordu; en çok dinlenen gruplarda Imagine Dragons'ın hemen arkasında Duman duruyordu.2 Rap o yıl ilk beşe tek isimle girebilmişti. Bugün dinleyicinin "sokak" diye andığı, mahalleden yükselişi, parayı ve gece hayatını anlatan rap ve trap listelerin tepesinde. 1990'ların gitarlı Türkçe rock'ı ise ilk yirminin dışında kaldı.
- Spotify'ın kendi verisine göre Türkiye'de dinleme alışkanlığının hangi yıl döndüğü.
- 80 rap şarkısının sözlerini kodlayan bir çalışmanın 2020'lerde en sık bulduğu tema.
- Rock'ın 1993'teki stadyum günlerinden 2003'teki sponsor kavgasına uzanan yolu.
- ABD'de rock'ın dinlemede ikinci, fiziksel albüm satışında ise açık ara birinci çıkmasının bu tartışmaya kattığı şey.
Dönüş 2017'de başladı
Spotify, Türkiye'deki onuncu yılını kutladığı Ekim 2023'te kendi verisini de özetledi. Şirkete göre 2013 ile 2017 arasında kullanıcılar daha çok pop dinlemiş, hip hop en çok dinlenenler listelerine 2017'den itibaren girmişti.3 Aynı yıl Ezhel'in Müptezhel albümü Türkiye'de en çok dinlenen beş albümden biri oldu.2
On yıllık sıralama iki dönemi birlikte taşıyor. Ezhel birinci, UZI ikinci, Sagopa Kajmer dördüncü, Duman beşinci. Gruplar listesinde Duman'ın arkasından Yüzyüzeyken Konuşuruz, Dolu Kadehi Ters Tut, Pinhani, Adamlar, mor ve ötesi ve maNga geliyordu.3 Bu grupların dinlenmesi on yılın tamamına yayılmıştı; rapçiler ise sayılarını son yıllarda hızla büyütmüştü.
Sonraki iki yılda kayma hızlandı. Milliyet'in Spotify'ın 2024 Türkiye ilk 100 listesini taramasına göre o listede rock, Anadolu rock ya da metal yoktu. Zirvede üst üste ikinci kez Semicenk vardı ve yıl boyunca 799 milyonun üzerinde dinlenmişti.4
Rap kısa videoya ve tek şarkıya uydu
Beril Özer ile Necmettin Erbakan Üniversitesi'nden Nuri Paşa Özer, 1990'dan 2025'e her on yıldan 20 olmak üzere 80 Türkçe rap şarkısının sözlerini kodladı.5 1990'ların siyasi, düzen karşıtı dili 2000'lerde kişisel başarı hikâyesine, 2010'larda suç, şiddet ve paraya döndü. 2020'lerde en sık rastlanan tema sanatçının kendi yükselişiydi, onu romantik ilişkiler izliyordu. Drill etkisiyle sokakta büyümek ve güçlü olmak anlatısı da sürüyor.
Yayılma hızını yazarlar platformlara bağlıyor. Tekrar eden nakaratlı bir rap parçası YouTube ve TikTok'ta kısa video olarak dolaşıyor, hızla üretilip hızla tüketiliyor ve tutan şarkı kartopu gibi büyüyor. Atlanta'dan çıkıp dünyaya yayılan trap de Türkçe rap'i ana akıma taşıyan dalga oldu.5
Dil de işin içinde. Veri şirketi Luminate'in 2025 raporunda Türkiye, Avrupa'nın en yerel pazarı çıktı: isteğe bağlı dinlemelerin yüzde 69,9'u Türk sanatçılara gidiyor.6 Spotify'ın 2025 özetinde ilk 100 şarkının 98'i yerliydi.1 2017'nin gruplar listesinde Duman ve Adamlar'ın yanında üç yabancı ad vardı. Yerli payı büyüdükçe o yabancı adlar da listeden çekildi.
Rock'ın stadyumdan sponsora uzanan yolu
Rock, Türkiye'de bir kez zirveye çıkmıştı. Can Bulubay'ın 2020'de yayımlanan çalışmasına göre 1993'te MTV kablolu yayında 24 saat izlenir oldu, İstanbul'un merkez semtlerinde rock barlar açıldı, Çalıntı ve Rock Kazanı gibi dergiler çıktı. Aynı yıl İnönü Stadyumu'nda Metallica çaldı ve tribünler doldu.7
2000'lere gelindiğinde rock bir sektöre dönüşmüştü. Bulubay, dönemin en büyük kavgası olarak 2003'te Hezarfen Havaalanı'nda yapılan Rock'n Coke'u anlatıyor. ABD'nin Irak'ı işgal ettiği aylarda Coca-Cola'nın bir rock festivaline sponsor olması Moğollar ve Nejat Yavaşoğulları başta olmak üzere pek çok müzisyenin tepkisini çekti, karşısında Barışa Rock kuruldu. Bulubay'ın vardığı sonuç, rock'ın endüstrileşip kitleselleştikçe alt kültür kimliğini büyük ölçüde yitirdiği. Makale son satırında, müziğin toplumdaki etkisinin bugün başta rap olmak üzere başka türlerde sürdüğünü not ediyor.7 Bu yorum sektörde çalışan kişilerle yapılan görüşmelere dayanıyor; dinleme verisiyle ölçülmüş bir bulgu sayılmaz.
ABD'de rock hâlâ ikinci sırada
Aynı kırılmayı Amerika otuz yıl önce yaşadı. Matthias Mauch ve ekibi, 1960 ile 2010 arasında Billboard Hot 100'e giren yaklaşık 17.000 kaydı ses özelliklerine göre sınıflandırdı. Üç ani üslup değişimi buldular: 1964, 1983 ve 1991. En büyüğü 1991'deydi; rap etiketli üslup büyürken rock etiketli iki üslup küçüldü.8
Rock oradan silinmedi. Luminate'e göre 2025'te ABD'deki isteğe bağlı dinlemelerin yüzde 23,9'u R&B ve hip hop, yüzde 20,6'sı rock'a gitti. Rock dinleme hacmini bir yılda yüzde 6,4 büyüttü ve payını en çok artıran tür oldu. Haftalık rock dinleyicilerinin yüzde 36'sı o yıl yeni müziği kısa videolardan keşfettiğini söyledi.6
Rock'ın ağırlığı satın almada belirginleşiyor. ABD'de fiziksel albüm satışlarının, yani plak, CD ve kasetin yüzde 41,8'i rock albümlerine giderken R&B ve hip hop yüzde 13,7'de kalıyor.6 Spotify sıralaması bir şarkının kaç kez çalındığını sayar; aynı parçayı günde onlarca kez açan genç dinleyici sayıyı büyütür, albümü raftan alan dinleyici o tabloya girmez. Türkiye için tür bazında satış ya da dinleme payı veren kamuya açık bir veriye ulaşamadık, elimizde yalnızca Spotify'ın sıralamaları var. Bu sıralamada Ekim 2023'te on yılın beşinci sanatçısı olan Duman, 3 Aralık 2025'te açıklanan ilk 20'de yer almadı.1
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Spotify Türkiye, Wrapped 2025 Türkiye listeleri (en çok dinlenen 20 sanatçı, şarkı ve albüm; ilk 100 şarkının 98'inin yerli olduğu bilgisi), 3 Aralık 2025. Aktaran: Cumhuriyet; Teknoblog. ↩
- Spotify Türkiye, 2017 yılı Türkiye listeleri (en çok dinlenen sanatçılar, gruplar ve albümler), 5 Aralık 2017. Aktaran: Milliyet. ↩
- Spotify Türkiye, Türkiye'de 10. yıl açıklaması ve son 10 yılın en çok dinlenenleri, 12 Ekim 2023. Aktaran: Digital Age; tür dönemlemesi için Ulusal. ↩
- Vardal, M. (2025). “Rap müziğin durdurulamayan yükselişi.” Milliyet, Kültür Sanat. Spotify Loud & Clear 2024 Türkiye verileri ve 2024 Türkiye ilk 100 listesi üzerine. milliyet.com.tr. ↩
- Özer, B. ve Özer, N. P. (2025). “Türkçe rap müziğinde 1990-2025 yılları arasında söylemin dönüşümü.” Eurasian Journal of Music and Dance, 26, 399-424. DOI: 10.31722/ejmd.1660396. 80 şarkı, MAXQDA ile tematik analiz. ↩
- Luminate (Ocak 2026). 2025 Year-End Music Report. ABD tür payları (isteğe bağlı ses akışı ve fiziksel albüm satışı), rock'ın pay artışı ve kısa video keşif oranı; Avrupa'nın en yerel pazarı olarak Türkiye. luminatedata.com. ↩
- Bulubay, C. (2020). “Bir alt kültür olarak rock kültürünün Türkiye'deki evrimi.” Kültür Araştırmaları Dergisi, 7, 127-147. DOI: 10.46250/kulturder.812296. ↩
- Mauch, M., MacCallum, R. M., Levy, M. ve Leroi, A. M. (2015). “The evolution of popular music: USA 1960–2010.” Royal Society Open Science, 2, 150081. DOI: 10.1098/rsos.150081. ↩
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
