28 Temmuz 2026'da PLOS One'da Alice Vinet (Aix-Marseille Üniversitesi) ile Denis Guilbeau'nun makalesi çıktı. Konu Niğde'nin Çiftlik ilçesindeki Tepecik-Çiftlik Höyük'ten gelen on bir yeni obsidyen ok ucu. Hepsinin karın yüzünde, yani düz ve az rötuşlu yüzde, bilinçli kazımalar var. Höyükte daha önce Semra Balcı'nın bulduğu tek örnekle birlikte site toplamı on ikiye, Orta Anadolu'da bilinen kazımalı obsidyen ok ucu sayısı da elli dörde yükseldi.1
Tepecik-Çiftlik, Melendiz ovasında, denizden yaklaşık 1600 metre yükte. İstanbul Üniversitesi kazısı 2000'den beri sürüyor. Geç Neolitik katmanlar kabaca milattan önce 7100 ile 5800 arasına yayılıyor; Vinet-Guilbeau çalışmasının odaklandığı çömlekli Neolitik düzeyler ise yaklaşık 6800–6100 kalibre edilmiş yıllara oturuyor. İnsanlar burada çiftçilik ve hayvancılık yapıyor, ara sıra avlanıyor, ama asıl bolluk kapı komşusu volkan camından geliyor: Göllüdağ ve Nenezi Dağ obsidyeni.1
- Tepecik-Çiftlik'te 740 obsidyen ok ucundan kaçının kazımalı olduğu.
- Çizgilerin çakmaktaşıyla nasıl açıldığı ve neden rastgele olmadığı.
- Avcı işareti hipotezinin neden hâlâ kanıt beklediği.
- Bu parçaların Orta Anadolu dışına neden çıkmadığı.
740 içinde 12
Höyükte bugüne kadar kayıtlı 740 ok ucunun 730'u obsidyen, onu çakmaktaşı. Kazımalı olanlar on iki tane; yüzde 1,6. Mesial bölümü sağlam ve karın yüzü fazla rötuşlanmamış örneklerle bakınca oran kabaca yüzde 3'e çıkıyor, çünkü çizgi çoğu zaman o düz yüzeye açılmış. Altısı Nenezi Dağ, altısı Göllüdağ camından. Boy, biçim, kullanım aşınması: işaretli parçalar işaretsizlerden ayrılmıyor. Mezar bağlamında hiçbiri yok; ev dolguları, bir yonga atölyesi ve yüzey toplaması çıkıyor.1
Vinet, Phys.org röportajında meslektaşının yıllar önce tek bir örnek bulduğunu bildiklerini söylüyor. 2022'ye kadar ekip yüzlerce ucu tarayıp ikinci bir çizgi görememiş; ne aradıklarını netleştirince on bir yeni parça birden tanınmış. Kapadokya obsidyeni Güney Levant'a kadar taşınmış, ama işaretli bir ok ucu Orta Anadolu dışından hâlâ çıkmamış.2
Çizgi rastgele değil
Ekip her kazımayı mikroskop altında okudu, sonra kendi eliyle denedi. Obsidyen obsidyeni çizmiyor; Mohs sertliği kabaca 5–5,5. Çakmaktaşı yaklaşık 7. Deneyde Gargano'dan bir çakmaktaşı yonganın ucuyla Göllüdağ bıçağına çapraz çizgi açınca arkeolojik parçalardaki beyaz hatlar tekrarlandı. Tepecik'te taş yongaların yüzde 99'undan fazlası obsidyen; çakmaktaşı yüzde 1 civarında. Yani çizgi için nadir bir malzeme seçilmiş.1
Tek geçiş yetmiyor. Çoğu hat iki-üç kez üstünden geçilerek koyulaştırılmış. Ok ucu 4'te üç kare ve onları bağlayan bir dikey çizgi var; en az yirmi ayrı kazıma. Bazı parçalarda çizgi rötuştan önce açılmış, rötuş çizgiyi kesiyor; bazılarında çizgi rötuş izinin üstüne binmiş. Üretim sırasında sabit bir "şimdi çiz" basamağı yok. Desenler de tekrar etmiyor: V çizgileri, dalgalı hatlar, kaymış kareler. Yine de siteler arasında gevşek benzerlikler görülüyor; Vinet buna esnek ama ortak bir ikonografik dağarcık diyor.1
Avcı işareti hâlâ hipotez
1980'lerde Kathryn Ataman, Can Hasan III'teki otuz bir parçaya bakarak çizgilerin avcı işareti olabileceğini yazmıştı: kim vurduysa avı o talep edebilsin. İnuit ok işaretlerine etnografik paralel kurmuştu. Vinet ve Guilbeau bu fikri dışlamıyor. Ama Tepecik verisi onu kanıtlamıyor da. İşaretli uçlar çok az; her desen tek; mezar veya özel ritüel bağlamı yok. Ev dolgusunda sıradan ok ucu gibi duruyorlar. Kimlik, süs, büyü, pratik işaret: hepsi mümkün, hiçbiri tek başına kapanmıyor.13
Bölgesel dağılma da ipucu veriyor. Can Hasan III'te 31, Çatalhöyük'te 5, Karabatak, Göllüdağ Kuşburnu/Kepez, Kömürcü-Kaletepe, Sırçalıtepe ve Tepecik. Hepsi Orta Anadolu'nun geç 8. ve 7. binyıl BCE'sine sıkışıyor. Kültürel değişim sürerken bu pratik bir şekilde devam etmiş. Yazarlar mezar bağlamında taş alet bulmayı özellikle istiyor; Tepecik'te çok gömü ve çok yonga var, ama ikisi aynı mezar paketinde henüz birleşmemiş.12
Ne biliniyor, ne bilinmiyor
Bilinenler somut. On bir yeni parça bilinçli kazınmış; çakmaktaşıyla üretilebilir; yerel Kapadokya camından; Orta Anadolu dışına taşınmamış; ev ve atölye bağlamında. Bilinmeyen, çizginin sahibine, gruba ya da ava ne söylediği. Ataman'ın avcı işareti modeli hâlâ en sık anılan açıklama, ama 2026 veri seti onu doğrulamıyor. Vinet'in cümlesi temkinli: yorum için daha fazla kanıt lazım.1
Vinet ve Guilbeau'nun 28 Temmuz 2026 tarihli PLOS One makalesinde Tepecik-Çiftlik'ten bildirilen on bir yeni kazımalı obsidyen ok ucu, Orta Anadolu'daki bilinen örnek sayısını 54'e çıkardı.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Vinet, A. & Guilbeau, D. (2026). "Intentional incisions on Neolithic Obsidian arrowheads from Central Anatolia: A techno-functional and iconographic approach." PLOS One 21(7): e0354715. DOI: 10.1371/journal.pone.0354715. Yayımlanma: 28 Temmuz 2026. Tepecik-Çiftlik'ten 11 yeni örnek; sitede toplam 12 / 740; bölgesel toplam 54; Göllüdağ ve Nenezi Dağ; çakmaktaşı deneyi; Can Hasan III (Ataman), Çatalhöyük vb. karşılaştırması. ↩
- Oster, S. (21 Ağustos 2026). "Archaeologists uncover 11 rare marked arrowheads at Tepecik-Çiftlik whose purpose remains a mystery." Phys.org. Vinet röportajı; Balcı'nın ilk buluntusu; 2022 sonrası tanıma; Levant'a kadar obsidyen ticareti ama işaretli ucun bölge dışına çıkmaması. phys.org. ↩
- Ataman, K. (1980'ler). Can Hasan III kazımalı ok uçları ve "avcı işareti" yorumu; Vinet & Guilbeau 2026 içinde tartışılıyor. Bağımsız aktarım: Popular Science (Ağustos 2026), popsci.com. Görseller: Vinet & Guilbeau, PLOS One 2026, CC BY 4.0; oran grafiği kafa1milyon.com. ↩
Bu yazı arkeoloji haberidir; tıbbi tavsiye değildir. Kazımalı ok uçlarının işlevi hâlâ çözülmemiştir; avcı işareti bir hipotezdir, kesin sonuç değildir.
Elvan
Derin Geçmiş'in sesi. Kazı raporlarını, makale dipnotlarını ve müze envanterlerini okuyup hikâyeye çeviriyor. Bir buluntuyu anlatırken kimin kazdığını da söylemeyi ilke sayar.
