2015 yazında Google'ın kurucu ortaklarından Larry Page yeni bir şirket adı duyurdu: Alphabet. Yatırımcı sayfasının adresi ise alışılmış bir .com değildi. Adres abc.xyz idi.1 Birçok kişi o gün ilk kez bir web adresinin sonunda .xyz gördü. Soru hâlâ aynı: bu üç harf nereden geldi, neden birden her yerde?
Kısa cevap: .xyz bir ülke kodu değil, bir marka da değil. Latin alfabesinin son üç harfi. 2014'te internetin adres defterine, yani kök bölgeye eklenen genel bir üst düzey alan adı. Asıl hikâye ise üç harfin kendisinden çok, internetin isim alanının nasıl genişlediğinde saklı.
- .xyz, ICANN'in 2012'deki yeni gTLD turunda doğdu; tek başvuran XYZ.COM LLC idi.
- Kök bölgeye Şubat 2014'te girdi, herkese açık satış Haziran 2014'te başladı.
- "Generation XYZ" pazarlaması X, Y ve Z kuşaklarını tek çatıda topluyordu.
- Alphabet'in abc.xyz tercihi uzantıyı ana akıma taşıdı; rakamlar ise dikkat ister.
Önce noktanın sağına bak
Bir web adresinde son noktadan sonraki kısım üst düzey alan adıdır: İngilizcede TLD. Yıllarca bu liste kısaydı. .com, .org, .net gibi genel uzantılar ve .tr, .de gibi ülke kodları vardı. Adres defteri daraldıkça iyi isimler tükeniyordu; yeni şirketler ya uzun bir .com'a razı oluyor ya da ikinci tercihe düşüyordu. Telefon rehberinde aynı soyadından yüz tane olunca yeni bir satır açmak gibi bir ihtiyaçtı bu.
ICANN, yani İnternet Tahsisli Sayılar ve İsimler Kurumu, 2012'de bu darlığı kırmak için Yeni gTLD Programını açtı. Son başvuru tarihinde 1.930 başvuru geldi.2 Amaç resmî dilde netti: rekabet, yenilik ve kullanıcıya daha fazla seçenek. .xyz bu dalganın parçasıydı. String'e tek başvuran XYZ.COM LLC oldu; kurucu Daniel Negari daha önce xyz.com üzerinden kayıtçı işine girmiş, sonra kayıt operatörlüğüne geçmişti.3
Neden tam olarak xyz?
Negari'nin ve kayıt operatörünün anlattığı gerekçe sade: "xyz" birçok dilde tanıdık, esnek bir yer tutucu. İngilizcede "herhangi bir şey" anlamına yakın kullanılır; matematikte bilinmeyenler için klasik üçlüdür. Yani .bank veya .museum gibi dar bir meslek/konu kutusu değil. Kayıt kısıtı da yok: kimse "bu uzantı sadece şu sektöre" demiyor.3
Pazarlama dili buna "Generation XYZ" dedi. X, Y ve Z kuşaklarını tek hashtag altında toplamak istiyorlardı; #GenXYZ kampanyaları, SXSW gibi etkinliklerde gerilla tanıtım, YouTube ve sosyal medya bu paketin parçasıydı.3 Mesaj kabaca şuydu: uzantı herkese, her yere. Bu iddia teknik olarak doğru: DNS'te .xyz ile .com aynı işi görür. Marka olarak ise bilinçli bir boş tuval satışıydı.
Takvim: sözleşmeden herkese açılışa
Resmî tarihler şöyle dizilir. ICANN ile XYZ.COM LLC arasındaki kayıt sözleşmesi 5 Aralık 2013 tarihlidir.4 .xyz, 19 Şubat 2014'te DNS kök bölgesine delege edildi; yani internetin en üst isim sunucuları artık bu uzantıyı tanıyordu.5 Herkese açık genel satış (general availability) 2 Haziran 2014'te başladı.3 Teknik arka uçta CentralNic gibi bir operatörün çalışması da tipik bir kayıt modeli: marka bir tarafta, kök bölgesine yazılan veri başka tarafta.
ICANN'in 2015 tarihli vaka çalışması, Mayıs 2015 itibarıyla yaklaşık 953 bin kayıt bildiriyor ve .xyz'nin 900 bine ilk ulaşan yeni gTLD'lerden biri olduğunu not düşüyor.3 Burada dürüst bir uyarı şart: yeni uzantılarda ilk yıl fiyatı çok düşük veya ücretsiz kampanyalar kayıt sayısını şişirebilir. Yenileme döneminde bir kısmı düşer. Yani "kaç milyon .xyz var" manşeti, kaçının gerçekten bir site taşıdığını söylemez.
Alphabet anı ve sonrası
10 Ağustos 2015'te Larry Page, Google'ın üstüne Alphabet holding yapısını koyduğunu yazdı ve adresi açıkça verdi: abc.xyz.1 alphabet.com o dönemde başka bir markanın elindeydi; seçilen çözüm hem "alfabe" oyununu hem de yeni uzantıların varlığını görünür kıldı. Bir holding sitesinin .xyz kullanması, sektör için reklamdan daha güçlü bir onay sinyaliydi: "bu da bir adres, iş görür."
O günden sonra .xyz start-up'larda, yaratıcı portföylerde ve son yıllarda Web3 projelerinde sık görülen bir seçenek oldu. Sebep çoğu zaman pragmatik: kısa isim hâlâ boş, fiyat rekabetçi, anlam dayatması yok. 2023'te ICANN, .xyz dahil XYZ.COM LLC portföyündeki sözleşmeleri on yıllık yeni dönem için yeniledi; .xyz için ardışık dönem başlangıcı 5 Aralık 2023'tü.6 Yani uzantı geçici bir moda deneyi olarak kapanmadı; kök bölgede kalıcı bir satır olarak duruyor.
Kapanış net olsun. .xyz'nin popülerliği sihirli üç harften değil, 2012'deki isim alanı genişlemesinden, kısıtsız genel kullanım vaadinden ve Alphabet'in görünür tercihinden geliyor. Sen bir adres seçerken aslında DNS'in o yıllarda açtığı kapılardan birinden geçiyorsun. Noktanın sağı artık yalnızca .com değil; bazen sadece alfabenin sonu. Üç harfi görünce "moda" demek kolay; köke bakınca gördüğün şey, internetin isim defterinin bilinçli olarak genişletilmiş hali.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Page, L. (10 Ağustos 2015). "G is for Google". Google Blog / Alphabet duyurusu; yatırımcı adresi abc.xyz olarak verilir. SEC Form 8-K (10 Ağustos 2015) aynı yapıyı teyit eder. blog.google/alphabet/google-alphabet ↩
- ICANN (13 Haziran 2012). "New gTLD Reveal Day — Applied-for Strings": 1.930 başvuru. icann.org duyurusu ↩
- ICANN New gTLD Program vaka çalışması (Ağustos 2015): .XYZ; genel satış 2 Haziran 2014; Mayıs 2015'te ~953.222 kayıt; "Generation XYZ"; tek başvuran XYZ.COM LLC / Daniel Negari. PDF ↩
- ICANN Registry Agreement: .xyz, operatör XYZ.COM LLC, sözleşme tarihi 5 Aralık 2013. icann.org/registry-agreements/details/xyz ↩
- ICANNWiki / IANA delegasyon kaydı: .xyz kök bölgeye 19 Şubat 2014'te delege edildi; genel kullanılabilirlik 2 Haziran 2014. icannwiki.org/.xyz ↩
- ICANN yenileme mektubu (24 Ekim 2023): XYZ.COM LLC portföyü; .xyz için Successive Term Start Date 5 Aralık 2023. PDF ↩
Bu yazı bilgi amaçlıdır; alan adı seçimi veya yatırım tavsiyesi değildir.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
