Pankreas kanseri için kan testi erken evrede yüzde 87 duyarlılığa ulaştı

Nature Medicine, 16 Eylül 2026'da pankreas kanserinin erken tanısı için geliştirilen PANXEON adlı kan testinin sonuçlarını yayımladı.¹ City of Hope öncülüğündeki ekip, ABD, Avrupa ve Asya'daki merkezlerden örneklerle çalıştı. Makale araştırmayı dört ülkede yürütülen uluslararası bir çalışma olarak tanımlıyor. Toplam 1.785 kişilik çalışma, testin evre I ve II pankreas kanserini yüzde 86,8 duyarlılıkla saptadığını bildiriyor.

Bu oran, erken evredeki her 100 kanserin yaklaşık 87'sinin testte pozitif çıkması demek. Kalan 13 vaka kaçabiliyor. Üstelik pozitif sonuç doğrudan kanser tanısı koymuyor; görüntüleme ve gerektiğinde doku incelemesi yine gerekiyor. PANXEON bugün hastaneye gidip yaptırabileceğin onaylı bir tarama testi değil.

Test kanda ne arıyor?

Pankreasın en sık görülen kanseri, pankreas kanallarını döşeyen hücrelerden gelişen duktal adenokarsinom. Erken dönemde belirti vermeyebiliyor; organ karın içinde derinde olduğu için küçük tümörler fizik muayenede de kolay yakalanmıyor. ABD SEER verisinde vakaların yalnızca yüzde 15,4'ü pankreasla sınırlıyken tanı alıyor. Beş yıllık göreli sağkalım yerel hastalıkta yüzde 43,6, uzak organlara yayılmış hastalıkta yüzde 3,4.²

PANXEON, tümörden kana karışan çok küçük düzenleyici RNA parçalarını ölçüyor. Ekip önce on mikroRNA'dan oluşan bir imza kurdu. Ardından bunu pankreas hastalıklarında yıllardır kullanılan CA19-9 adlı kan belirteciyle birleştirdi. CA19-9 tek başına erken kanseri güvenilir biçimde tarayamıyor; iyi huylu hastalıklarda yükselebiliyor ve bazı insanlarda hiç üretilemiyor. Birleşik puan, iki kaynaktaki bilgiyi aynı hesapta değerlendiriyor.

Çalışma uluslararası, çok merkezli, gözlemsel ve ileriye dönük bir biyobelirteç araştırması olarak kaydedildi. Araştırmacılar yöntemi geliştirme, doğrulama ve test gruplarında sınadı. Böyle bir tasarım, yalnızca aynı örnekler üzerinde iyi görünen bir hesaplama modelinden daha güçlü. Yine de kanser tanısı almış kişilerle kontrol gruplarını ayırmak, belirti göstermeyen binlerce kişiyi yıllarca izleyip kimin kanser geliştireceğini görmekle aynı sınav değil.

Yüzde 86,8 nasıl okunmalı?

Birleşik test, test kohortundaki evre I-II vakaların yüzde 86,8'ini doğru saptadı. Düşük riskli kontrol grubunda her 100 kişiden yaklaşık 3'ü kanser olmadığı halde pozitif sonuç aldı. Kalıtsal yatkınlık, pankreas kisti veya kronik pankreatit gibi nedenlerle izlenen yüksek riskli grupta yanlış pozitif oranı yüzde 15,6'ya çıktı.¹

Bu fark klinikte ağır sonuçlar doğurabilir. Yüksek risk nedeniyle düzenli izlenen 1.000 kişiye aynı oranla test uygulandığında yaklaşık 156 yanlış alarm çıkabilir. Bu kaba örnek, çalışmadaki oranı 1.000 kişiye uygular; gerçek sayı toplumun yapısına ve kanser sıklığına göre değişir. Yanlış alarm yeni görüntüleme, endoskopik ultrason, biyopsi kaygısı ve maliyet getirebilir. Erken tanı testinde duyarlılık kadar özgüllük ve pozitif sonucun gerçekten kansere karşılık gelme olasılığı da önem taşıyor.

Pankreas kisti olan küçük bir alt grupta test, kanser öncüsü sayılan yüksek dereceli hücresel bozulmayı yüzde 64,3 oranında yakaladı. Ayrıca 19 kişilik ayrı izlem grubunda mikroRNA düzeyleri kemoterapi ve ameliyattan sonra azaldı, hastalık tekrarlamadan önce yükseldi. Bu iki bulgu izlem için değerli olabilir, fakat örneklemler klinik karar vermek için dar.

Kimler için düşünülebilir?

Genel nüfusta pankreas kanseri seyrek olduğu için iyi görünen bir test bile çok sayıda yanlış pozitif sonuç üretebilir. Bugünkü kılavuzlar belirtisi olmayan herkese pankreas kanseri taraması önermiyor. Aile öyküsü, belirli kalıtsal gen değişiklikleri, kronik pankreatit veya riskli pankreas kistleri bulunan kişiler uzman merkezlerde manyetik rezonans ve endoskopik ultrasonla izlenebiliyor.³

Araştırma ekibi de PANXEON'u görüntülemenin yerine koymuyor. Kan testi, yüksek riskli grupta kimin daha ayrıntılı incelemeye alınacağını seçmeye yardım edebilir. Bunun işe yaradığını göstermek için testin belirti öncesi dönemde uygulanması, farklı merkezlerde aynı sonucu vermesi ve sonunda daha fazla ameliyat edilebilir kanser ile daha az pankreas kanseri ölümü sağlaması gerekiyor.

Türkiye için sayı ne söylüyor?

GLOBOCAN 2022 Türkiye tahmini 6.366 yeni pankreas kanseri vakası ve 5.813 ölüm bildiriyor.⁴ Bunlar modellemeye dayalı ülke tahminleri; PANXEON çalışmasında Türkiye merkezi bulunmuyor. Testin Türkiye'deki genetik çeşitlilik, sağlık sistemi ve risk gruplarında nasıl çalışacağı ayrıca ölçülmeli.

Makalede veri ve analiz kodu açık depolarda paylaşılmış. Finansman ABD Ulusal Kanser Enstitüsü ile İtalyan Kanser Araştırmaları Vakfından geliyor. Bazı yazarlar tanı şirketleriyle danışmanlık, araştırma desteği veya patent ilişkisi bildirmiş; çalışma ise hakem değerlendirmesinden geçmiş.¹ Bir sonraki eşik, belirtisi olmayan yüksek riskli kişilerin izlendiği daha büyük bağımsız kohortlarda klinik yararın gösterilmesi. PANXEON için kayıtlı çalışma NCT06388967, birincil makale DOI'si 10.1038/s41591-026-04625-x.

Dr. Sinan

Modern tıp ve biyoteknoloji gelişmelerini birincil kaynaklardan takip eder; klinik deneme, onay süreci ve erişim sınırlarını abartmadan yazar.