Michigan Üniversitesi matematik bölümü 1967'de yılın en iyi doktora tezine verdiği Sumner B. Myers Ödülü'nü 25 yaşındaki Theodore John Kaczynski'ye verdi. Tezin adı Boundary Functions, yani sınır fonksiyonlarıydı. Danışmanı Allen Shields onu yönettiği en iyi tez saydı. Jüri üyesi Maxwell Reade ise ülkede bu çalışmayı gerçekten anlayabilecek belki 10-12 kişi olduğunu tahmin ediyordu.1
Aynı adam 1978 ile 1995 arasında postayla ya da elden 16 bomba bıraktı. Üç kişi öldü, 23 kişi yaralandı. Netflix'in 25 Eylül 2026'da yayımladığı Unabomber filmi bu iki hayatın arasına Harvard'daki bir psikoloji deneyini yerleştiriyor.2 Film kendini "gerçek olaylardan esinlenme" diye tanıtıyor ve Shailene Woodley'nin oynadığı FBI ajanı Joanne Miller kurgu bir karakter.
- Kaczynski'nin Harvard'da yaklaşık 200 saat katıldığı deneyde öğrencilere neler yapıldığı.
- Berkeley'deki kadrosunu iki yıl dolmadan neden açıklama yapmadan bıraktığı.
- FBI'ın bomba parçalarından 17 yıl boyunca neden bir isim çıkaramadığı.
- Ters kurulmuş bir İngilizce atasözünün nasıl bir arama iznine dönüştüğü.
Sınır fonksiyonları
Kaczynski 1942'de Chicago'da işçi bir ailenin oğlu olarak doğdu. Okulda iki sınıf atladı ve 1958 sonbaharında, 16 yaşında burslu olarak Harvard'a girdi. 1962'de matematik lisansını bitirince Michigan'a geçti ve karmaşık analizin geometrik fonksiyon teorisi denen kolunda çalıştı. Henüz yüksek lisans öğrencisiyken American Mathematical Monthly dergisinde Wedderburn teoreminin yeni bir ispatını yayımladı. Teorem, sonlu sayıda elemanı olan ve bölme yapılabilen her cebirsel yapıda çarpmanın sırasının önemsiz olduğunu söyler.3
1967 sonbaharında Berkeley'deki California Üniversitesi'nde yardımcı doçent olarak derse girdi. Bu unvanı o güne kadar alan en genç hocaydı. Öğrencilerin değerlendirmeleri iyi değildi: dersi kitaptan okuyor, sorulara cevap vermekten kaçınıyordu.
30 Haziran 1969'da istifa etti. Bölüm başkanı John Addison ertesi yıl Shields'a yazdığı mektupta istifanın tamamen beklenmedik geldiğini, Kaczynski'nin bölümde yakın bir arkadaş edinmediğini anlattı.1
Divinity Avenue'deki deney
Filmin merkezine koyduğu deney gerçekten yapıldı. Harvard psikoloğu Henry Murray, 1959 sonbaharından 1962 baharına kadar Divinity Avenue 7 numaradaki eski bir evde 22 lisans öğrencisiyle çok yönlü bir kişilik çalışması yürüttü. Öğrencilerin kimliği kod adlarla saklandı. Kaczynski'nin kod adı "Lawful" idi ve çalışmada üç yıl boyunca yaklaşık 200 saat geçirdi.4
En sert aşama ikinci yıldaydı. Öğrencilerden kişisel inançlarını ve hayat hedeflerini anlatan bir yazı istendi, sonra bunları başka bir öğrenciyle tartışacakları söylendi. Karşılarına oturan kişi önceden hazırlanmış bir hukuk öğrencisiydi ve doğrudan yazdıklarını hedef aldı. Murray bu saldırıları 1963'te yayımladığı makalede "şiddetli, kapsamlı ve kişisel olarak hakaret dolu" diye tanımladı. Konuşma filme çekildi, öğrencilerin nabzı ve solunumu kaydedildi. Ardından kendi görüntülerini defalarca izlediler.5
Deneyi bombalara bağlayan isim, Harvard mezunu yazar Alston Chase oldu. Chase 2000'de The Atlantic'te yayımlanan uzun yazısında deneyin öğrencileri habersiz yakalayıp sarsmak üzere kurulduğunu, bugünün ölçüsüyle etik açıdan savunulamayacağını yazdı. Deneyin tek başına bir katil yarattığını ise iddia etmedi. Kaczynski de Murray'e kırgın olduğunu, ama deneyin hayatının gidişatını belirgin biçimde etkilemediğinden "oldukça emin" olduğunu yazdı.6 Deneyle bombalar arasında doğrudan neden-sonuç bağı kuran belgelenmiş bir kanıt yok.
Montana'daki kulübe
Kaczynski 1971'de Montana'nın Lincoln kasabası yakınında, kendi yaptığı tek odalı bir kulübeye yerleşti. Elektrik ve akan su yoktu. Kasabaya bisikletle iniyor, kütüphanede klasikleri özgün dillerinden okuyordu. 1975'ten itibaren çevredeki yapılaşmaya karşı kundaklama ve tuzak gibi sabotajlara başladı. İlk bombası Mayıs 1978'de Chicago'da patladı: Northwestern Üniversitesi'ndeki bir mühendislik hocasına geri gönderilmiş gibi görünen paket, onu açan kampüs polisi Terry Marker'ı hafif yaraladı.7
Hedefleri üniversiteler, havayolu şirketleri ve bilgisayar dükkânlarıydı; FBI dosyaya bu yüzden UNABOM, yani üniversite ve havayolu bombacısı adını verdi. Kasım 1979'da American Airlines'ın 444 sefer sayılı uçağının kargo bölmesindeki bomba yalnızca duman çıkardı ve uçak acil iniş yaptı. 11 Aralık 1985'te Sacramento'da bir bilgisayar dükkânının otoparkına bırakılan çivili bomba, 38 yaşındaki dükkân sahibi Hugh Scrutton'ı öldürdü. Reklam yöneticisi Thomas Mosser 10 Aralık 1994'te New Jersey'deki evinde, orman sanayisi lobisinin başkanı Gilbert Murray de 24 Nisan 1995'te Sacramento'daki bürosunda açtıkları paketlerle öldü.7
20 Şubat 1987'de Salt Lake City'de bir tanık, bir bilgisayar dükkânının önüne tahta parçası görünümünde bomba bırakan adamı gördü. FBI'ın yayımladığı kapüşonlu, bıyıklı ve güneş gözlüklü eşkâl ülkenin en tanınan çizimlerinden biri oldu. Kaczynski ardından 1993'e kadar hiç bomba göndermedi.
Görev gücü bir ara 150'yi aşkın tam zamanlı personele ulaştı ama bombalar her yerde bulunabilen hurda parçalardan yapılmıştı. Parmak izi yoktu, içlere bilerek yanıltıcı ipuçları konmuştu. Dosya, tutuklamaya kadar FBI tarihinin en uzun ve en pahalı soruşturması olarak kaldı.7
Ters kurulmuş atasözü
Kaczynski 1995'te The New York Times'a yazdığı mektupta, 35 bin kelimelik metnini büyük bir gazete aynen basarsa terörden vazgeçeceğini bildirdi. Başsavcı Janet Reno ve FBI Direktörü Louis Freeh, birinin yazarı tanıyabileceği umuduyla yayımlanmasını önerdi. The Washington Post "Sanayi Toplumu ve Geleceği" başlıklı metni 19 Eylül 1995'te sekiz sayfalık bir ekle bastı.8
Metni okuyanlardan biri, Kaczynski'nin hiç tanışmadığı yengesi Linda Patrik'ti. Eşi David Kaczynski şüpheyi önce ciddiye almadı. Ağabeyinin eski mektuplarını açınca, onun yıllardır kullandığı "soğukkanlı mantıkçılar" ifadesini manifestoda da buldu. Aile, Ted'in bir baskında zarar görmesinden korktuğu için FBI'a bir avukat aracılığıyla ulaştı.9
Karşılaştırmayı FBI profilcisi James Fitzgerald'ın ekibi yaptı. Fitzgerald manifestonun 185. paragrafında bir tuhaflık fark etmişti. İngilizcede yaygın atasözü "pastanı hem elinde tutup hem yiyemezsin" sırasıyla kurulur; metin fiillerin yerini değiştirip önce yemeyi, sonra elde tutmayı yazıyordu. Ted'in eski yazılarını T harfiyle numaralayan ekip, T137 numaralı belgede aynı ters deyime rastladı: Kaczynski'nin 1970'lerin başında bir dergiye imzasıyla gönderdiği okur mektubunun son cümlesiydi bu. Ekip sonunda iki metin grubu arasındaki yaklaşık 600 dil benzerliğini bir yeminli beyanda topladı. "Analyse" ve "wilfully" gibi, ABD'de az kullanılan yazım tercihleri de listedeydi. Fitzgerald'a göre bu, ABD'de büyük ölçüde dil kanıtına dayanarak verilen ilk arama izniydi.10
FBI ajanları 3 Nisan 1996'da kulübeye girdi. İçeriden bomba parçaları, kurulmuş bir bomba, manifestonun daktilo müsveddesi ve bir kısmı kendi icadı şifrelerle yazılmış 40 bin sayfalık günlük çıktı.7 Avukatları idam cezasını önlemek için akıl hastalığı savunması istedi, Kaczynski reddetti. Cezaevi psikiyatristi Sally Johnson paranoid şizofreni tanısı koydu; başka uzmanlar bu tanıya itiraz etti. Kaczynski 22 Ocak 1998'de bütün suçlamaları kabul etti ve şartlı tahliyesiz ömür boyu hapis cezası aldı.11
Mahkeme kurbanlar için 15 milyon dolar tazminat belirledi. Kulübeden çıkan kişisel eşyalar ve yazışmalar 2011'de iki hafta süren bir internet açık artırmasında satıldı; gelir 232 bin doları ancak geçti. Kaczynski 10 Haziran 2023'te, 81 yaşında, Kuzey Carolina'daki Butner Federal Tıp Merkezi'nde öldü.11
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Robert D. McFadden (1996). "Prisoner of Rage: From a Child of Promise to the Unabom Suspect", The New York Times, 26 Mayıs 1996. nytimes.com ↩
- Netflix Tudum (2026). "UNABOMBER: Cast, Release Date, Photos, Plot", 29 Temmuz 2026; "Unabomber Cast Guide", 25 Eylül 2026. Yönetmen Janus Metz. netflix.com ↩
- Theodore J. Kaczynski (1964). "Another Proof of Wedderburn's Theorem", American Mathematical Monthly 71(6): 652-653. doi:10.2307/2312328. Theodore J. Kaczynski (1967). Boundary Functions, doktora tezi, University of Michigan. ↩
- Alston Chase (2000). "Harvard and the Making of the Unabomber", The Atlantic 285(6): 41-65. theatlantic.com ↩
- Henry A. Murray (1963). "Studies of Stressful Interpersonal Disputations", American Psychologist 18(1): 28-36. doi:10.1037/h0045502 ↩
- Alston Chase (2003). Harvard and the Unabomber: The Education of an American Terrorist, W. W. Norton, New York. Kaczynski'nin değerlendirmesi için: Michael Sperber (2010). Dostoyevsky's Stalker and Other Essays on Psychopathology and the Arts, University Press of America, s. 41. ↩
- Federal Bureau of Investigation, "Unabomber", Famous Cases and Criminals. fbi.gov ↩
- Theodore J. Kaczynski (1995). "Industrial Society and Its Future", The Washington Post, 19 Eylül 1995, özel ek. washingtonpost.com ↩
- Society of Former Special Agents of the FBI, "Teamwork in the UNABOM Case". socxfbi.org ↩
- Chi Luu, "Fighting Words With the Unabomber", JSTOR Daily. daily.jstor.org; James R. Fitzgerald ile söyleşi, "Profiling the Criminal Mind", This Is Your Brain, Eylül 2026. thisisyourbrain.com ↩
- United States v. Kaczynski, 239 F.3d 1108 (9th Cir. 2001); United States v. Kaczynski, 551 F.3d 1120 (9th Cir. 2009). Associated Press, "Unabomber Ted Kaczynski dies at 81", 10 Haziran 2023. ↩
- Görseller: kapak, George Bergman, Theodore Kaczynski, Berkeley, Haziran 1968, CC BY-SA 4.0 (Oberwolfach fotoğraf arşivi); kulübe, FBI delil fotoğrafı, 1996, kamu malı; eşkâl, FBI, 1987, kamu malı. Hepsi Wikimedia Commons. commons.wikimedia.org ↩
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
.jpg){kind=link}