Marvel'ın En Karizmatik Kötüsü Doctor Doom Kimdir?

Nisan 1962'de Fantastic Four'un beşinci sayısı tezgahta belirdi. Kapağı Temmuz tarihliydi. İçinde Stan Lee'nin sade ve tehditkâr diye tuttuğu bir isim vardı: Doctor Doom. Çizen Jack Kirby, 1987'de kostümü başka türlü anlattı. Zırhı, yaklaşan ölümün resmi olarak görmüştü. Demir Maskeli Adam'ın hikâyesini biliyordu. Ten merhamet taşır, çelik taşımaz. O yüzden yüzü sildi.¹

İki yıl sonra Fantastic Four Annual'ın ikinci sayısında bu adamın çocukluğu da yazıldı. Latveria adlı uydurma bir Balkan krallığında, Romani bir kampın çocuğu. Annesi büyüyle uğraşmış, babası hekimlik yapmış, ikisi de ölmüş. Victor von Doom laboratuvara o öfkeyle girdi. Bilim, yarayı kapatacak bir alet olacaktı.²

İsim sade, yüz yok

Lee, 1976'da kötü adamlar kitabında ismi Doctor Doom diye seçtiğini yazdı: sade duruyordu, tehdidi içinde taşıyordu. Kirby ise zırhı klasik bir ölüm figürü olarak kurduğunu söyledi. Kapüşon, çelik, merhameti silen bir yüzey. 1970'lerde kendi yorumunu da çizdi. Maskenin altında koca bir yarık yoktu. Yanakta küçük bir iz. Kirby'ye göre Doom yüzünü dünyadan değil kendinden saklıyordu. Kusursuzluk takıntısı, intikamın motoruydu. Başka bir söyleşide aynı damarı açtı: Doom kötü doğmamıştı, saygı gören bir bilim insanıydı; kusur, mükemmeliyetçilikti.³

İlk sayıda köken beş panele sıkışmıştı. Reed Richards'ın ağzından bir laboratuvar kazası, bir yüz, bir kaçış. Yıllık sayı onu aileye, ülkeye, yemine bağladı. Boris adlı sadık hizmetkâr ve Werner adlı baba orada isim kazandı. Kötü adam, bilimkurgu cadısından çıkıp gururlu, yaralı ve halkının hükümdarı bir figüre döndü.

Laboratuvarda gurur

Kökenin bilim sahnesi üniversitede geçer. Marvel'ın resmî biyografisine göre Victor, New York'ta State University'de Reed Richards ile aynı koridora düşer. İkisi de dâhi. Victor, ölü annesinin ruhuna ulaşacak bir makine kurar. Reed notlarda hata görür, uyarır. Victor uyarıyı hakaret sayar. Cihaz yüzüne patlar. Bu sahne, çizgi romanın kendi laboratuvar ahlakıdır: hesaptaki hatayı meslektaşın görmesi bir lütuf değil, gurura indirilen bir darbedir. Reed doğru çıkınca kin büyür. Makine değil, dinlenmeyen uyarı yüzü yakar.⁴

İz, ilk anlatıda küçük tutulur. Asıl yara sonra gelir. Tibet'te bir manastırda zırh döktürür ve maskeyi henüz soğumamışken yüzüne geçirir. 1964 yıllık sayısındaki bu sahne, John Byrne'ın 1985'teki Fantastic Four 278. sayısında açıkça bağlanır: laboratuvar gururu küçük bir iz bırakmıştı. Kızgın demir, o izi kalıcı bir yüze çevirdi. Doom'un yüzünü Reed yakmadı. Victor kendi gururuyla damgaladı.⁵

Hem denklem hem büyü

Doom'u diğer deli bilim insanı kalıplarından ayıran şey tek bir disipline kilitlenmemesidir. Resmî profil onu hem bilimde hem büyüde uzman sayar. Robot kopyalar, zaman platformu, güç alanı: laboratuvarın dili. İlk sayıda bile Fantastic Four'u korsan çağına gönderen bir zaman aygıtı vardır. Reed, Johnny ve Ben, Karayip korsanlarının arasına düşer; dönüşte Doom'u zincirle kandırırlar. Yani karakter ilk nefeste hem zırh hem fizik hilesi olarak kurulur. Annesinin ruhunu kurtarma yemini, Tibet'te öğrenilen sanatlar, büyülü kitaplık: diğer dil. 1989'da Doctor Strange ile birlikte o yemini bir grafik romanda öder.⁶

2005 ile 2006 arasında Ed Brubaker'ın Books of Doom'u çocukluğu yeniden yazar. Diktatörlüğün kader mi karakter mi olduğu sorusunu açık bırakır. Latveria'yı ele geçirince başkentin adını Doomstadt koyar. Ülkenin hükümdarı olduğu için sınır dışında işlediği suçlar diplomatik dokunulmazlığa yaslanır. Bu, çizgi romanın kendi fiziği: bilim insanı, büyücü ve devlet başkanı aynı zırhın içindedir. Doombot denen robot kopyalar da bu fiziğin parçasıdır. Düşman çoğu zaman Doom ile değil, Doom'un gönderdiği bir suretle konuştuğunu sonradan öğrenir. Laboratuvar, bedeni riske atmamayı da icat etmiştir.

Reed'e karşı rekabet de buradan gelir. Marvel'ın biyografisi cümleyi net kurar: hayatta denk gördüğü tek zekâ odur. Üstünlüğünü kanıtlamak, dünyayı fethetmek kadar önemlidir.

Karizma nereden geliyor

Okurun onu hatırlamasının sebebi gizli bir iyilik nutku değil. Sözünü tutar. Fantastic Four'dan Sue Richards tehlikeli bir doğumdayken teknolojiyi ödünç verir, kıza kaybettiği sevgilisinin adını koyar: Valeria. Halkına karşı çarpık bir sorumluluk taşır. Kirby sonradan aynı damarı tekrarladı. Kötüler stereotip değildir; bir kusurdan çıkarlar. Doom'unki mükemmeliyetçilikti.⁷

Sınır da burada. Bu bir tarihsel biyografi değil. Latveria haritada yok. Maskenin altındaki yüz, Marvel'ın kendi sayfalarında bile tartışmalıdır. 2015'te Secret Wars'ta Reed, tanrılaşmış Doom'un yüzünü iyileştirir; bu da bir yazarın seçimidir, laboratuvar sonucu değil. Karakterin gücü, bilim ile büyüyü, gurur ile onuru aynı zırha tıkmasından gelir. Sen Reed tarafında dursan bile, karşındaki rakibin ciddiyetini fark edersin.

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.