20 Eylül 2023 sabahı WWF-Türkiye ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi ekipleri iki tepeye çıktı: Üsküdar'da Büyük Çamlıca ve Beykoz'da Karlıtepe Mesire Alanı. Sayım 10 Ekim'e kadar sürdü. Kapanışta kayıtlarda 28 türe ait 89.650 yırtıcı kuş vardı; bunların 55.156'sı küçük orman kartalıydı.1 WWF-Türkiye bu türün dünya nüfusunu 40.000 ile 60.000 arasında tahmin ediyor. Nüfus tahmini kaba bir aralık, sayım ise tek bir sonbahar. Yine de Boğaz'ın bu kartal için dar bir geçit olduğu açık.
Sonbahar göçü İstanbul'da Ağustos ile Ekim arasında akıyor.2 Bu hafta o pencerenin ortasındayız.
- 2023 sayımında Çamlıca ve Karlıtepe'den 89.650 yırtıcı geçti; 2024'ün ekim sayımı neden 2.698'de kaldı?
- 8x42 ne demek, gözlüklüysen hangi milimetreye bakman gerekiyor?
- 26 Eylül 2026 fiyatları: 8.125 TL'lik porro ile 15.499 TL'lik çatı prizma arasında hangi fark var?
- Merlin ve eBird ücretsiz; ilk gün dürbünün sağ göz ayarı nasıl yapılıyor?
Dürbünün üstündeki iki sayı
Dürbünlerde yazan 8x42, sekiz kat büyütme ve 42 milimetre ön mercek çapı demek. Audubon'da yazan kuş gözlemcisi Wayne Mones, yeni başlayanların en sık hatasının büyütmeyi artırmak olduğunu söylüyor: 10 kat büyüten dürbün elinin titremesini de 10 kat büyütüyor, görüş alanını daraltıyor ve görüntüyü karartıyor.3 Mones 6, 7 ya da 8 kat öneriyor. Cornell Kuşbilim Laboratuvarı da 8 katı çoğu kişi için en rahat nokta sayıyor; 10 katı ise uzaktaki yırtıcıyı ya da kıyı kuşunu izleyenlere bırakıyor.4 Çamlıca'da kartallar çoğu zaman yüksekten geçtiği için bu ikinci not seni de ilgilendiriyor. İlk dürbün için yine de 8 kat, hem bahçedeki serçeye hem tepedeki kartala yetiyor.
Mones'un iki ölçüsü daha var. Görüş açısı en az 6,5 derece olmalı; açı daraldıkça uçan kuşu merceğin içinde tutmak zorlaşıyor. Gözlük takıyorsan göz mesafesine bak: kuş gözlemi için yapılan dürbünler 15 ile 20 milimetre arası veriyor, bundan kısası gözlükle görüntünün kenarını kesiyor.3 Zoomlu ve görüntü sabitlemeli modelleri de önermiyor, çünkü ağır oluyorlar ve ışık kaybediyorlar.
26 Eylül 2026 fiyatları
Novafotoğraf'ta Nikon Aculon A211 8x42 bugün 8.125 TL'ye stokta görünüyor.5 Porro prizmalı, eski tip geniş gövdeli bir model: ağırlığı 755 gram, gerçek görüş açısı 8 derece. Açı, Mones'un eşiğinin rahatça üstünde. Zayıf yanı 12 milimetrelik göz mesafesi.6 Gözlüksüz bakacaksan sorun çıkarmaz, gözlükle bakarsan görüntünün kenarı kararır.
Fotomaks'ta Celestron Nature DX 8x42 bugün 15.499 TL.7 Çatı prizmalı, ince gövdeli, 629 gram; görüş açısı 7,4 derece, göz mesafesi 17,5 milimetre. Cornell'in incelediği 8x42'lerin ortalaması 726 gram, yani bu model ortalamanın yaklaşık 100 gram altında.4 Aradaki 7.374 TL, gözlükle tam görüntü ve 126 gram daha hafif bir gövde için ödeniyor.
Cornell'in bir numaralı tavsiyesi, almadan önce elde denemek.4 Odak düğmesinin sertliği, göz kapaklarının oturuşu ve ağırlığın dengesi kâğıt üzerinde görünmüyor. Mones, orta odak düğmesinin bir ile bir buçuk tur arasında dönmesini istiyor; iki gövdeyi ayrı ayrı odaklatan dürbün uçan kuşa yetişmiyor.3
İlk gün: telefon ve sağ göz ayarı
Cornell'in Merlin uygulaması ücretsiz. Konumunu verince o bölgede görülme ihtimali olan kuşları listeliyor; ayarlardaki "My offline birds" bölümünden bir bölge paketi indirirsen internetsiz tepede de çalışıyor.8 Aynı laboratuvarın eBird veritabanı da ücretsiz. Türkiye listesinde 536 tür var ve her gözlemci gördüğünü kayıt olarak girebiliyor.8
Dürbünün sağ göz ayarını bir kez yapman yeterli. Mones'un tarifi şöyle: sağ gözünü kapat, 15 ile 30 metre uzaktaki bir nesneye orta düğmeyle odaklan. Sonra sol gözünü kapat ve sağ göz merceğindeki ayrı halkayı çevirip aynı nesneyi netle.3 Dürbün artık iki gözüne göre ayarlı. Mercekleri kâğıt mendille silme; içindeki odun lifi kaplamayı çiziyor, mikrofiber bez kullan.
Boğaz'da nereye, hangi saatte
Kültür İstanbul'un derlemesine göre süzülerek göç eden kuşlar sonbaharda Çamlıca tepelerinden, Beykoz sırtlarından ve Toygar Tepe'den izleniyor; ilkbaharda ise Sarıyer sırtları öne çıkıyor.9 Bu kuşlar kanat çırpmak yerine güneşle ısınan karanın üstünde yükselen sıcak havaya biniyor ve denizi en dar yerinden geçiyor. İBB'nin sayımları bu yüzden 09.00 ile 16.00 arasında yapılıyor.10 Ekip rüzgâr yönünü, bulutu ve sıcaklığı da saatlik olarak kaydediyor, çünkü geçiş havaya göre değişiyor.
Tarih de sayıyı değiştiriyor. 2024 sonbaharında sayım yalnızca 7-12 Ekim arasında Büyük Çamlıca'dan yapıldı ve 12 türe ait 2.698 yırtıcı kaydedildi.10 Bu, günde ortalama 450 kuş eder. 2023'ün 21 günlük sayımı iki noktadan yapıldığı için doğrudan kıyaslanamaz; yine de o sonbaharın ortalaması günde 4.200'ün üstündeydi.
Sayım verileri açık kaynaklı Trektellen veritabanına anlık düşüyor; Büyük Çamlıca istasyonu 3673, Karlıtepe 3674 numarasıyla kayıtlı.1
Dipnotlar ve Kaynaklar
- WWF-Türkiye basın bülteni, TRAKUS aktarımı: «İstanbul Boğazı Yırtıcı Kuş Göçü Sayımları Sona Erdi» (Ekim 2023). 20 Eylül–10 Ekim 2023, Büyük Çamlıca ve Karlıtepe; 28 tür, 89.650 yırtıcı; küçük orman kartalı 55.156, dünya nüfusu tahmini 40.000–60.000. Trektellen istasyonları 3673 ve 3674. trakus.org ↩
- Heinrich Böll Stiftung İstanbul, «Mega projeler ve kuş göç yolları» (2015). İstanbul'dan ilkbahar ve sonbaharda yaklaşık 400 bin leylek ve 200 bin yırtıcı; sonbahar süzülen göçü Ağustos–Ekim. tr.boell.org ↩
- Wayne Mones, «How To Choose Your Binoculars», Audubon (2016; ilk yayın Audubon, Kasım-Aralık 2009). 6–8x önerisi; görüş açısı en az 6,5°; göz mesafesi 15–20 mm; tek orta odak; zoom ve sabitlemeli model uyarısı; sağ göz (diyoptri) ayarı; mercek temizliği. audubon.org ↩
- Cornell Lab of Ornithology, All About Birds, «How To Choose Binoculars: Our Testing Tips». 8x ve 10x tercihi; almadan önce deneme; 8x42 ortalama ağırlık yaklaşık 726 g. allaboutbirds.org ↩
- Novafotoğraf, «Nikon 8x42 Aculon A211 Dürbün» ürün sayfası (26 Eylül 2026): satış fiyatı 8.125,00 TL, stokta. novafotograf.com ↩
- Nikon Aculon A211 8x42 teknik özellikleri (idefix ürün sayfasındaki üretici tablosu): gerçek görüş açısı 8°, göz mesafesi 12 mm, ağırlık 755 g, porro prizma. idefix.com ↩
- Fotomaks, «Celestron 71332 Nature DX 8x42 Dürbün» ürün sayfası (26 Eylül 2026): 15.499,00 TL; 629 g, açısal görüş 7,4°, göz mesafesi 17,5 mm, BaK-4 çatı prizma. fotomaks.com.tr ↩
- Cornell Lab, Merlin Bird ID, «Regions Merlin Covers» (ücretsiz, çevrimdışı bölge paketi). eBird Türkiye kontrol listesi: 536 tür (ebird.org/region/TR; sayfa otomatik erişimi engellediği için sayı arama motoru kopyasından, 26 Eylül 2026). merlin.allaboutbirds.org ↩
- Kültür.İstanbul, «İstanbul'da kuş göçü: Bir gökyüzü şenliği». Sonbaharda Çamlıca tepeleri, Beykoz sırtları ve Toygar Tepe; ilkbaharda Sarıyer sırtları. kultur.istanbul ↩
- İBB Park ve Bahçeler Dairesi Başkanlığı, WWF-Türkiye, «İstanbul Boğazı Yırtıcı Kuş Göçü Sayımları 2024» raporu (Nisan 2025). Sonbahar sayımı 7–12 Ekim 2024, Büyük Çamlıca: 12 tür, 2.698 yırtıcı; sayım saatleri 09.00–16.00; saatlik meteoroloji kaydı. yesil.istanbul ↩
Fiyatlar 26 Eylül 2026 tarihli ürün sayfalarına aittir; satın almadan önce satıcıdan teyit edilmelidir. Bu yazı hobi rehberidir, ürün reklamı değildir. Göç yoğunluğu hava durumuna göre günden güne değişir.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
