Türkiye'de saatler 27 Mart 2016 gecesi 03.00'te bir saat ileri alındı. O yılın takvimine göre 30 Ekim'de geri alınacaktı. 8 Eylül 2016'da Resmî Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulu kararı bu geri alışı iptal etti ve yaz saatinin "her yıl, yıl boyu" sürmesine hükmetti.1 Aradan on kış geçti. Ülke artık Greenwich'in üç saat önünde, UTC+3'te yaşıyor.
Kanada'da 5 Ekim 2026'da yayımlanan bir analiz, aynı yola giren eyaletlerin sağlık hesabını çıkardı. Analizdeki gün doğumu tablosu, Türkiye'nin her kış yaşadığı sabahlara çok benziyor.
- Kanada'da saat değiştirmeyi bırakan dört bölgenin yaptığı tercih ve uyku hekimlerinin buna itirazı.
- Sabah ışığının bir saat gecikmesinin uykuda, ruh halinde ve maaş bordrosunda bıraktığı iz.
- Edirne ile Van arasında güneşin tepeye çıkış saatini bir saatten fazla ayıran şey.
- Danıştay'ın 2017'de durdurduğu kararın bugün hangi dayanakla sürdüğü.
Kanada aynı yol ayrımında
Analiz, Canadian Medical Association Journal'da (CMAJ) çıktı. İmza sahipleri British Columbia Üniversitesi'nden psikiyatrist Raymond Lam, Simon Fraser Üniversitesi'nden psikolog Ralph Mistlberger, Vancouver İktisat Okulu'ndan Patrick Baylis ve Vancouver Coastal Health'ten hekim Alexandra Choi.2 Kanada'da Yukon 2020'de saat değiştirmeyi bıraktı. British Columbia Mart 2026'da, Alberta ile Kuzeybatı Toprakları bir ay sonra aynı yola girdi ve dördü de sürekli yaz saatini seçti. ABD Temsilciler Meclisi de Temmuz 2026'da ülke çapında sürekli yaz saati getiren bir tasarıyı kabul etti; metin Senato'da bekliyor.
Yazarlar yılda iki kez saat oynatmanın bitmesine itiraz etmiyor. Karşı çıktıkları şey, sabitlenen saatin yaz saati olması. Uyku ve biyolojik ritim alanındaki büyük derneklerin hepsi sürekli standart saati, yani kış saatini öneriyor; Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi bu tutumunu 2024'te yeniden yayımladı.3
Geçmişte deneyen de oldu. ABD 1974'teki petrol krizinde sürekli yaz saatine geçti. Karanlık kış sabahlarına ve okula güneş doğmadan giden çocuklara tepki büyüyünce bir yıl dolmadan vazgeçti. Rusya 2011'de aynı adımı attı, 2014'te geri döndü.2
Vücudun saati sabah ışığıyla kuruluyor
Beynin hipotalamus bölgesindeki ana saat bir turu ortalama 24,2 saatte tamamlıyor.2 Güneş gününden biraz yavaş işlediği için her gün dışarıdan ayar alması gerekiyor ve en güçlü ayar gün ışığı. Sabah ışığı bu saati ileri çekiyor. Akşam ışığı geri itiyor.
Sürekli yaz saati kışın iki ucu birden oynatıyor: sabah ışığı bir saat geç geliyor, akşam ışığı bir saat uzuyor ve ikisi de iç saati geriye kaydırıyor. İşin, okulun, servisin saati ise yerinden kıpırdamıyor. Beden henüz uyanmaya hazır değilken kalkmak gerekiyor. Araştırmacılar bu açığa sosyal jet lag diyor.
Açığın izi maaş bordrosuna kadar sürülmüş. ABD'de aynı saat dilimi içinde güneşin bir saat geç battığı yerlerde haftalık uyku neredeyse bir saat kısa, uzun vadeli kazanç yaklaşık yüzde 5 düşük çıkıyor. Florida'da saat dilimi sınırının iki yanındaki okulları karşılaştıran bir çalışmada, derse girmeden önce bir saat fazla gün ışığı alan ergenlerin matematik ve okuma puanları daha yüksekti.2
Ruh hali tarafında veri Kanada'dan geliyor. Ülkede insanların yüzde 1 ile 3'ü kış depresyonu, yani mevsimsel duygudurum bozukluğu yaşıyor; yüzde 15'e kadarı daha hafif mevsimsel dalgalanma bildiriyor. 2025 tarihli bir meta-analize göre bu bozukluğun yaygınlığı her bir enlem derecesinde yüzde 0,2 artıyor. Bozukluğun kanıtlı tedavisi sabah erken verilen parlak ışık. Kışın sabah ışığını geciktiren bir saat düzeni, yazarlara göre bu tedavinin tersine işliyor.2
İstanbul'un ocak sabahı Montréal'e benziyor
Saat dilimini boylam belirliyor. Dünya her saatte 15 derece döndüğü için UTC+3'ün doğal karşılığı 45. derece boylam. Türkiye'nin doğu ucu bu çizgiye ancak Iğdır'da yaklaşıyor; Edirne 26,5, İstanbul 29 derecede duruyor. 697 sayılı Kanun bugün de Türkiye saatinin esası olarak Greenwich'e göre 30. derece boylamı, yani UTC+2'yi gösteriyor.1 Ülkenin büyük kısmında duvar saati güneşin önünde gidiyor ve batıya gittikçe fark büyüyor.
Bu kış için hesapladığımız gün doğumu saatleri farkı açıkça gösteriyor. En geç gün doğumu Edirne'de 4 Ocak 2027'de 08.41'de, İstanbul'da aynı gün 08.29'da, İzmir'de 6 Ocak'ta yine 08.29'da, Ankara'da 5 Ocak'ta 08.10'da olacak. Van'da güneş 6 Ocak'ta 07.24'te doğuyor.6 21 Aralık'ta güneş Van'da 12.05'te tepeye çıkıyor, Edirne'de 13.12'de.
CMAJ analizindeki tabloya göre Montréal sürekli yaz saatine geçerse kışın en geç gün doğumu 2 Ocak'ta 08.35'te olacak, Toronto'da 3 Ocak'ta 08.51'de.2 Kanadalı yazarların uyardığı sabahlar, İstanbul ve Edirne'nin on kıştır yaşadığı sabahlarla aynı saatlere düşüyor.
Danıştay durdurdu, düzen yine sürdü
Sürekli yaz saati yargıya da taşındı. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 14 Eylül 2017'de kararın yürütmesini durdurdu. Kurul'a göre Kanun, Bakanlar Kurulu'na yaz saati için ancak başlangıç ve bitiş tarihi belirterek yetki veriyordu ve Türkiye'de esas saat kış saatiydi; süresiz uygulama bu yetkiyi aşıyordu.1
Hükümet 28 Ekim 2017'de yeni bir karar yayımladı. Karar 2016 düzenlemesini kaldırdı, yaz saatini sürdürdü ve saatlerin 28 Ekim 2018'de geri alınacağını yazdı. Bir ay sonra TBMM, 7061 sayılı Kanun'la 697 sayılı Kanun'daki tarih şartını kaldırdı. 2 Ekim 2018'de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararı ise "tüm yıl yaz saati, GMT+3" uygulamasının her yıl, yıl boyu sürmesine karar verdi ve saatler o ekim de geri alınmadı. Bugünkü düzenin dayanağı bu karar.1 2024'te Meclis'e saatlerin yeniden mevsime göre ileri ve geri alınmasını öneren iki ayrı kanun teklifi verildi.5
Sağlık tarafındaki en somut tahmin ABD'den. Stanford'dan Lara Weed ve Jamie Zeitzer 2025'te PNAS'ta yayımladıkları çalışmada ABD'nin her ilçesi için güneş ışığını, saat düzenini ve sağlık kayıtlarını aynı modele koydu.4 Yılda iki kez değişen bugünkü düzene göre sürekli standart saatte obezite yaygınlığı 0,78 puan, inme yaygınlığı 0,09 puan düşüyor. Sürekli yaz saati de iyileşme getiriyor ama daha az: obezitede 0,51, inmede 0,07 puan. Model insanların ideal ışık koşullarında yaşadığını varsayıyor ve günün çoğunu kapalı mekânda geçirenlerde etki küçülebilir.
Bu rakamlar Kanada ve ABD'nin enlemleri, çalışma saatleri ve okul takvimleriyle hesaplandı; Türkiye'ye birebir taşınmıyor. Enerji gerekçesi de zayıf kalıyor. CMAJ yazarları akşam ışığının elektrik tasarrufu getirdiği fikrinin sınırlı kaldığını, Kanada'daki bir çalışmanın tüketimi bazı eyaletlerde azalmış, bazılarında artmış bulduğunu aktarıyor.2
Bugünkü karar yürürlükte kaldıkça bu kış İstanbul'da en geç gün doğumu 4 Ocak 2027'de 08.29'da olacak. Saatler 2016 öncesindeki gibi ekimde geri alınsaydı, aynı sabah güneş 07.29'da doğardı.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Bakanlar Kurulu Kararı 2016/9154, “Gün Işığından Daha Fazla Yararlanmak Amacıyla Bütün Yurtta Yaz Saati Uygulanması Hakkında Karar”, Resmî Gazete, 8 Eylül 2016, sayı 29825; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, YD itiraz, E. 2017/806, 14 Eylül 2017; Bakanlar Kurulu Kararı 2017/10921, Resmî Gazete, 28 Ekim 2017, sayı 30224; Cumhurbaşkanı Kararı 139, “Gün Işığından Daha Fazla Yararlanmak Amacıyla Bütün Yurtta Uygulanan İleri Saat Uygulamasının Devam Ettirilmesi Hakkında Karar”, Resmî Gazete, 2 Ekim 2018, sayı 30553; 697 sayılı Günün Yirmi Dört Saate Taksimine Dair Kanun, madde 2 (7061 sayılı Kanun’la değişik, 28 Kasım 2017). mevzuat.gov.tr. ↩
- Lam, R. W., Mistlberger, R., Baylis, P. ve Choi, A. (2026). “Analysis of health impacts associated with adopting permanent standard time or permanent daylight saving time to inform policy in Canada.” CMAJ, 198(34), E1335-E1340. DOI: 10.1503/cmaj.261089. Kanada şehirlerinin gün doğumu saatleri makalenin Tablo 1’inden. ↩
- Rishi, M. A., Cheng, J. Y., Strang, A. R. ve ark. (2024). “Permanent standard time is the optimal choice for health and safety: an American Academy of Sleep Medicine position statement.” Journal of Clinical Sleep Medicine, 20(1), 121-125. DOI: 10.5664/jcsm.10898. ↩
- Weed, L. ve Zeitzer, J. M. (2025). “Circadian-informed modeling predicts regional variation in obesity and stroke outcomes under different permanent US time policies.” PNAS, 122, e2508293122. DOI: 10.1073/pnas.2508293122. Değerler ABD ilçe verisiyle kurulan modelin tahminidir. ↩
- TBMM, “Günün Yirmi Dört Saate Taksimine Dair Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”, Esas No 2/2469, 1 Ekim 2024; “697 Sayılı Günün Yirmi Dört Saate Taksimine Dair Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”, Esas No 2/2754, 29 Kasım 2024. tbmm.gov.tr. ↩
- Gün doğumu ve güneşin tepe noktası saatleri: kafa1milyon hesabı, ephem kütüphanesi, UTC+3, deniz seviyesi, standart kırılma ufku (-0°34′), 1 Kasım 2026-15 Şubat 2027; saatler en yakın dakikaya yuvarlandı. ↩
Bu içerik bilgi amaçlıdır; tıbbi tavsiye değildir.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
