Darya Şipilova 29 Eylül'de ağır zatürreyle İrkutsk'un uydu kenti Şelehov'daki ilçe hastanesine yatırıldı ve 2 Ekim gecesi hayatını kaybetti. 28 yaşındaydı. Rusya'nın halk sağlığı kurumu Rospotrebnadzor'a bağlı Sibirya ve Uzak Doğu İrkutsk Veba Araştırma Enstitüsü'nde laborant olarak çalışıyordu.1 Aynı gün İrkutsk Valisi İgor Kobzev "özellikle tehlikeli bir enfeksiyon şüphesi" nedeniyle olağanüstü salgın komisyonunu topladı. Rospotrebnadzor Başkanı Anna Popova da Moskova'dan kente geldi.
Konu Türkiye'de üç gün sonra arama listesine çıktı. Trendler sayfamızda "Rusya'da veba salgını" aramasını bugün saat 16.58'de fark ettik. Terim 8. sıraya kadar yükseldi, yaklaşık 2 bin arama var. Sabah 07.33'te de "Rusyada veba" adıyla listeye girmiş, o saatlerde yaklaşık 500 aramada kalmıştı.
- Rospotrebnadzor'un 4 Ekim açıklaması hangi testlerin sonucunu veriyor, hangi soruyu açık bırakıyor?
- Testler temiz çıkmışken yaklaşık 200 kişi neden hâlâ gözetimde?
- Akciğer vebası kişiden kişiye nasıl geçer ve tedavi için ne kadar zaman var?
- Bir veba laboratuvarında daha önce yaşanmış, nedeni otopside anlaşılan ölüm.
Resmi açıklama ne diyor?
Rospotrebnadzor ilk ayrıntılı açıklamasını 4 Ekim'de yaptı. Kuruma göre Şipilova'nın tanısı "nedeni belirlenemeyen zatürre". Hastadan alınan örneklerde genişletilmiş testler yapılmış ve mesleğiyle bağlantılı bir mikroorganizma bulunmamış. Enstitünün biyogüvenlik komisyonu, tehlikeli mikroplarla çalışırken bir kaza yaşanmadığı sonucuna varmış; Popova'nın gönderdiği uzman komisyonu da bunu onaylamış. Son 10 günde enstitü çalışanlarından enfeksiyon şikâyetiyle başvuran olmamış. Temaslıların taramasında iki COVID-19 ve iki rinovirüs, yani soğuk algınlığı virüsü vakası çıkmış, başka etken bulunmamış.2
Açıklama ölümün nedenini söylemiyor.
Resmi kanaldan çıkan ilk "veba" sözü komşu Buryatya Cumhuriyeti'nin başkanı Aleksey Tsıdenov'dan geldi. Tsıdenov 2 Ekim'de "vebadan ölen kadın" ifadesini kullandı, kadının Buryatya'ya gitmediğini yazdı. Sonra paylaşımını düzenleyip "muhtemelen vebadan ölen" diye değiştirdi.1 Bağımsız Sibirya yayını Lyudi Baykala, kaynaklarına dayanarak laborantın 25 Eylül'de veba bakterisi bulunan bir tüpü kazayla kırdığını yazdı. Bu anlatımı doğrulayan resmi bir kurum yok.3 Türkçe manşetlerin bir kısmı olayı "laboratuvardan kaçtı" diye verdi; bu cümlenin de resmi bir dayanağı bulunmuyor.
Testler temizse karantina neden sürüyor?
İzvestia gazetesine göre 2 Ekim itibarıyla 197 kişi karantinaya alındı; Rospotrebnadzor bu kişilerde hastalık belirtisi olmadığını söylüyor.3 Radio Free Europe'un Sibirya servisine konuşan iki çalışan yakını, enstitüdeki 60'tan fazla kişinin 2 Ekim'den beri binada tutulduğunu ve yatak olmadığı için yerde, sandalyelerde uyuduğunu anlattı. İrkutsk'ta iki hastane ile bir doğumevi ziyaretçiye kapandı, Şelehov'daki alüminyum fabrikası 3 Ekim'de maske zorunluluğu getirdi.4 Rospotrebnadzor, sonuçlar negatifken bu önlemlerin neden sürdüğünü açıklamadı.
Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) veba rehberi bir ipucu veriyor. Akciğer vebasından şüphelenilen her vakada hasta yalıtılır, yakın temaslıları tek tek bulunup izlenir ve onlara 7 gün koruyucu antibiyotik verilir. Hastaya bakan sağlık çalışanları için de aynı süre geçerlidir.5 Şipilova hastanede üç gün kaldı; o sürede ona dokunan hemşireden ambulans şoförüne kadar herkes bu listeye girer. Geniş gözetim veba olduğunu kanıtlamaz, şüphe kapanana kadar uygulanan standart adımdır. Vali Kobzev 5 Ekim'de yayımladığı videoda, karantinadaki aile bireylerinin gelecek hafta taburcu edilebileceğini söyledi.6
Akciğer vebası nedir, tedavisi var mı?
Veba, Yersinia pestis adlı bir bakteriden kaynaklanır. Bakteri doğada yabani kemirgenler ve onların pireleri arasında dolaşır. İnsanda en sık görülen biçimi hıyarcıklı vebadır: pire ısırığından girer, en yakın lenf bezini şişirir ve kişiden kişiye nadiren geçer. Bakteri akciğere yerleştiğinde tablo değişir. Akciğer vebası öksürükle saçılan damlacıklarla yakın temasta başkasına bulaşabilen tek biçimdir ve kuluçka süresi 24 saate kadar inebilir.5
DSÖ'ye göre tedavi edilmeyen akciğer vebası belirtiler başladıktan sonra 18 ila 24 saatte öldürebilir. Aynı rehber, yaygın antibiyotiklerin erken verildiğinde hastalığı iyileştirdiğini ve belirtilerin ilk 24 saatinde tedaviye başlanan hastalarda iyileşme oranının yüksek olduğunu yazıyor. Aşıyı ise genel nüfusa değil, laboratuvar çalışanları gibi yüksek risk taşıyan gruplara öneriyor. Şipilova'nın eski meslektaşları enstitüde stajyerlerin bile veba aşısı olduğunu anlattı.4 2019-2025 arasında DSÖ'ye bildirilen vakaların çoğu Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Madagaskar'dandı.5
Laboratuvar kaynaklı veba ölümü daha önce yaşandı mı?
Belgelenmiş bir örnek var. Eylül 2009'da Chicago Üniversitesi'nde 60 yaşında bir araştırmacı, ABD'nin tehlikeli mikrop listesinden çıkarılmış zayıflatılmış bir veba suşuyla (KIM D27) çalışırken hastalandı ve kanına karışan septisemik veba nedeniyle öldü. Hastalık zayıflatılmış suştan beklenmiyordu. Otopside, araştırmacının fark edilmemiş kalıtsal hemokromatoz, yani vücutta aşırı demir birikmesi hastalığı taşıdığı anlaşıldı. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) Şubat 2011 raporuna göre suş, demir toplama yeteneği bozulduğu için zayıftı; bol demir bu eksikliği kapatmış olabilir. Bakterinin vücuda hangi yoldan girdiği hiçbir zaman bulunamadı.7
Rusya'da doğal yoldan veba ise uzun yıllardır görülmüyor. Rospotrebnadzor'a göre 1979'dan 2014'e kadar ülkede tek bir insan vakası kaydedilmedi. Ardından Moğolistan sınırındaki Altay Cumhuriyeti'nin Koş-Ağaç ilçesinde 2014, 2015 ve 2016'da birer hıyarcıklı veba vakası görüldü. Üçü de kaçak avlanan dağ sıçanlarını yüzerken bulaştı. 2016'daki hasta aşısız, 10 yaşında bir çocuktu ve erken tanıyla kurtarıldı.8
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio 5 Ekim'de durumu yakından izlediklerini, bunun alarm nedeni olmadığını ama dikkat gerektirdiğini söyledi. Avrupa Komisyonu da aynı gün izlediğini açıkladı, Kremlin ise soruları Rospotrebnadzor'a yönlendirdi.46 Şipilova'nın zatürresine neyin yol açtığını gösteren laboratuvar raporu 5 Ekim akşamı itibarıyla yayımlanmadı.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Sibir.Realii (RFE/RL Rusça servisi), 4 Ekim 2026. “Власти отрицают опасность, но запирают больницы.” Yatış ve ölüm tarihleri, Vali Kobzev’in 2 Ekim açıklaması, Popova’nın İrkutsk ziyareti, Tsıdenov paylaşımının düzenlenmesi. ↩
- Rospotrebnadzor basın açıklaması, 4 Ekim 2026; aktaran RIA Novosti ve Vedomosti. Tanı “nedeni belirlenemeyen zatürre”; biyogüvenlik komisyonu ve uzman komisyonu kaza bulmadı; temaslılarda 2 COVID-19, 2 rinovirüs. ↩
- Meduza, 5 Ekim 2026. “Hospitals in Irkutsk impose quarantines after an employee at an anti-plague institute dies.” Lyudi Baykala aktarımı ve İzvestia’nın 197 kişi sayısı. ↩
- RFE/RL, 5 Ekim 2026. “Siberian Anti-Plague Institute Staff Isolated After Worker’s Death.” Enstitüde izolasyon, hastane kısıtlamaları, ABD Dışişleri sözcüsü ve Rubio’nun açıklaması. ↩
- Dünya Sağlık Örgütü. “Plague” bilgi notu. Kuluçka, akciğer vebasının bulaşması, tedavisiz seyir, temaslılara 7 günlük koruyucu antibiyotik, aşı önerisi, 2019-2025 vaka dağılımı. ↩
- The Moscow Times / Reuters, 5 Ekim 2026. “Officials Seek to Reassure Public After Irkutsk Anti-Plague Institute Worker’s Death.” Kobzev’in 5 Ekim videosu, Avrupa Komisyonu ve Kremlin açıklamaları. ↩
- CDC (2011). “Fatal Laboratory-Acquired Infection with an Attenuated Yersinia pestis Strain, Chicago, Illinois, 2009.” MMWR 60(7): 201-205; ayrıca Frank, K. M. ve ark. (2011), New England Journal of Medicine, DOI: 10.1056/NEJMc1010939. ↩
- Rospotrebnadzor basın servisi, aktaran RIA Novosti, 24 Temmuz 2020; Altay Cumhuriyeti Başhekimi kararı No. 2, 31 Ocak 2017 (Rospotrebnadzor Altay bölge müdürlüğü). 1979-2014 arası vaka yok; 2014, 2015, 2016 Koş-Ağaç vakaları. ↩
Bu içerik bilgi amaçlıdır; tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi önerisi değildir. Seyahat ve sağlık kararlarında Sağlık Bakanlığı ve Dünya Sağlık Örgütü duyurularını esas alın.
Dr. Sinan
Modern tıp ve biyoteknoloji gelişmelerini birincil kaynaklardan takip eder; klinik deneme, onay süreci ve erişim sınırlarını abartmadan yazar.
