Kasım 2015'te Wired, teknoloji gazetecisi Christopher Null'un bir yazısını yayımladı: soyadı yüzünden bilgisayarlara görünmez oluyordu. Pek çok yazılımda "null" kelimesi "değer yok" demek; formlar soyadını boş alan sayıp geri çeviriyordu. Null ne hesabını silmişti ne telefonunu atmıştı, yine de bazı kayıtlarda yoktu.
Null istemeden görünmez olmuştu. Bunun tersini bilerek deneyenler de var: hesabını silen, akıllı telefonu bırakan, olabildiğince az iz bırakmaya çalışan insanlar. Internet Society'nin Ekim 2024'te yayımladığı rehbere göre onların hedefi de tam tutmuyor, çünkü iz yalnızca ekranda oluşmuyor.1
- Internet Society 2024'te net yazıyor: tamamen sıfır dijital ayak izi pratikte imkânsız; sokak kamerası bile iz bırakır.
- Christopher Null'un soyadı birçok formda "boş" sayılıyor; kayıtlarda yok olmak bazen isim hatasıyla geliyor.
- GDPR'daki silme hakkı mutlak değil; ifade özgürlüğü, yasal yükümlülük ve kamu yararı istisnaları var.
- Türkiye'de hat ve internet aboneliğinde kimlik doğrulama sıkılaşıyor; "görünmez abone" olmak zorlaşıyor.
Soyadı Null olan adam
Null'un saydığı aksilikler tek tip değildi. Formlar soyadını boş sanıyor, bazı siteler "bu alan boş bırakılamaz" diyor, kimisi çöküyor. Null bir dönem soyadının sonuna nokta koyarak ("Null.") formu geçirdiğini yazdı. Banka e-postasındaki "null" ifadesi de ayrı bir dert çıkardı.2
Aksilikler komik dursa da sonucu ciddi: kayıtlı sayılmak çoğu zaman bir formun adını kabul etmesine bağlı. Null'un kimliği de banka hesabı da yerindeydi. Onu geri çeviren, soyadını "değer yok" diye okuyan yazılımdı.
Sıfır ayak izi yok
Internet Society'nin rehberi tamamen sıfır dijital ayak izinin imkânsız olduğunu açıkça yazıyor. İz yalnızca tıklamayla oluşmuyor. Köprü ve otoyol geçiş kaydı, apartman girişindeki güvenlik kamerası, bir abonelik sözleşmesi de veri üretiyor; telefonu evde bıraktığın gün bile birkaç kayda geçiyorsun.1
Aynı rehber bağlanabilirlik denen riske de dikkat çekiyor: bir sitedeki hareketin başka bir sitedeki hareketle "aynı kişi" diye eşleştirilebiliyorsa mahremiyetin daralıyor. Paylaştığın gönderiler ilk katman. Çerezler ve uygulamaların arka planda gönderdiği kullanım verisi ikinci, kamera ve abonelik kayıtları üçüncü katman. Dördüncüsü, veri simsarlarının elindeki kopyalar. Hesabını silmek bunlardan yalnızca ilkini kaldırır.
Adaşın senin gibi görünür
Ters uçta kayıtlarda fazla görünmek var. Ortak bir adın varsa arama sonuçları ve yapay zeka özetleri seni başka biriyle birleştirebiliyor. Aralık 2025'te Google'ın yapay zeka özeti Kanadalı kemancı Ashley MacIsaac'i aynı soyadlı başka bir adamla karıştırdı ve o adamın cinsel suç mahkûmiyetlerini kemancının biyografisine ekledi. Halifax'ın kuzeyindeki Sipekne'katik yerli topluluğu bu özeti okuyup 19 Aralık'taki konserini iptal etti, yanlışı öğrenince özür diledi.3 Ad ve soyadı aynı olunca yazılım iki ayrı insanı tek kayıt sayabiliyor.
İz azsa banka hesabı açmak ya da iş başvurusu yapmak zorlaşabiliyor. İz çok ve karışıksa itibarın başkasının geçmişine bağlanabiliyor.
Silme hakkının sınırları
Avrupa'da GDPR Madde 17, "unutulma hakkı" diye bilinen silme talebini çerçeveliyor. Veri artık gerekli değilse, rıza çekildiyse veya işleme hukuka aykırıysa talep edilebilir. Ama hak mutlak değil. Madde 17(3), ifade özgürlüğü, yasal yükümlülük, kamu yararı, bilimsel araştırma ve hukuki savunma hâllerinde silmeyi reddedebilir. Kurum bir ay içinde yanıt vermek zorunda, ama talebi gerekçesini göstererek reddedebilir.4
Hesabı kapatmak da işi bitirmiyor. Sunucu yedekleri, önbellekler, ekran görüntüleri ve başka sitelerdeki kopyalar kalabiliyor. Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın 13 Mayıs 2014 tarihli Google Spain kararından beri arama motorundan, adınla yapılan aramalarda çıkan bir bağlantının kaldırılmasını istemek mümkün. Karar yalnızca arama sonucunu kapsıyor; bağlantının açtığı sayfa ve başka yerlerdeki kopyalar yerinde kalıyor.4
Türkiye'de görünmez abone zor
2026'da yürürlüğe giren düzenlemelerle elektronik haberleşme aboneliklerinde kimlik doğrulama sıkılaştı. e-Devlet, NFC'li kimlik ve benzeri yöntemlerle doğrulanmayan hatlar için süre ve yaptırım konuşuluyor. Gerekçe olarak sahte ve başkası adına açılmış hatlar gösteriliyor. Bunun yan etkisi, adı olmayan bir hatla günlük hayatı sürdürmenin artık pek mümkün olmaması.5
Kamu tarafında kayıt zaten tek kapıda toplanmış durumda: e-Devlet portalında vergi, sağlık, eğitim ve askerlik işlemleri aynı girişten yürüyor. Sosyal platformlarda kimlikle doğrulama zorunluluğu da tartışılıyor.
Elde kalan adımlar sınırlı ama işe yarıyor: kullanılmayan hesapları kapatmak, uygulamaların varsayılan izinlerini gözden geçirmek, gereksiz konum paylaşımını kısmak, iş ve özel yazışma için ayrı e-posta kullanmak. Internet Society'nin rehberi de hedef olarak sıfırı değil, azaltmayı gösteriyor.1
Kayıtla ilgili dertlerin çoğu seçilmiş değil. Christopher Null'un soyadını formlar boş alan saydı; Kanadalı kemancı Ashley MacIsaac'i Google'ın yapay zeka özeti Aralık 2025'te başka bir MacIsaac'le karıştırdı. Bilerek kayıt dışı kalmak ise Türkiye'de 2026'dan beri daha zor, çünkü hat aboneliğinde e-Devlet ya da NFC'li kimlikle doğrulama zorunlu hâle geldi. Hesap kapatmak ve izinleri kısmak arama sonucunu inceltir, e-Devlet'teki vergi, sağlık, eğitim ve askerlik kaydını ise silmez.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Internet Society (24 Ekim 2024). "Take a Step Towards Privacy: Understanding Digital Footprints." Dijital ayak izinin tanımı; çevrimdışı faaliyetlerin de iz üretebileceği; tamamen sıfır ayak izinin imkânsız olduğu; linklenebilirlik ve azaltma adımları. internetsociety.org ↩
- Christopher Null (Kasım 2015). "Hello, I'm Mr. Null. My Name Makes Me Invisible to Computers." Wired. Soyadı Null'un formlarda ve bazı bankacılık/e-posta sistemlerinde "boş değer" veya yasaklı terim gibi işlenmesi; "Null." gibi geçici çözümler. wired.com ↩
- Adaş karışıklığı ve yapay zeka özetlerinin kimlik birleştirmesi (entity conflation): aynı veya benzer isimli kişilerin olumsuz kayıtlarının yanlış kişiye bağlanması. Örn. Google AI Overview'ın Ashley MacIsaac'i başka bir MacIsaac ile karıştırması (Aralık 2025 haberleri, CBC / Search Engine Journal aktarımları). Bu yazıda mekanizma olarak anılır; bireysel dava sonucu değişkenlik gösterebilir. ↩
- GDPR Madde 17 (Right to erasure / "right to be forgotten"): silme talebinin koşulları ve Madde 17(3) istisnaları (ifade özgürlüğü, yasal yükümlülük, kamu yararı, bilimsel/tarihsel araştırma, hukuki savunma). Arama sonucundan kaldırma: AB Adalet Divanı, C-131/12 Google Spain SL ve Google Inc. / AEPD ve Mario Costeja González, 13 Mayıs 2014. Özet rehber: gdpr.eu · Resmî metin: gdpr-info.eu ↩
- BTK / Resmî Gazete düzenlemeleri: elektronik haberleşme sektöründe abone kimliğinin doğrulanması; e-Devlet ve NFC'li kimlik yöntemleri; doğrulanmayan hatlara yönelik süre ve yaptırım çerçevesi (2026 yürürlük takvimi haberleri). Örn. Cumhuriyet (Haziran 2026) yönetmelik özeti; Karar (2026) e-Devlet hat doğrulama süreci. Birincil metin için Resmî Gazete ilgili yönetmelik metnine bakılmalı. ↩


