İndüksiyon Adaptör Diskleri Normalde Ne Kadar Isınır?

ABD'deki mutfak gereçleri inceleme sitesi Century Life, adaptör disklerini sınamak için iki özdeş indüksiyon ocağı yan yana kurdu. İki ocağa aynı model çelik tencere kondu, ikisine de 1,875 kilo su. Sular bir gün önceden doldurulup bekletildiği için ikisi de 25,6 derecede başladı. Ocakların üstüne birer kâğıt havlu serildi, güç ikisinde de yaklaşık 1.500 vata ayarlandı. Tek fark, ikinci tencerenin altına konan 19 santimlik paslanmaz çelik adaptör diskiydi.¹

Altıncı dakikada adaptörlü ocaktan yanık kâğıt kokusu gelmeye başladı. Diski olmayan tencere 8 dakika 40 saniyede fokur fokur kaynadı. O anda öteki tencerenin suyu ancak 71 dereceye çıkmıştı.

Isı diskte doğuyor, tencereye geçmekte zorlanıyor

İndüksiyon ocak, cam yüzeyin altındaki bobinle sürekli yön değiştiren bir manyetik alan kurar. Bu alan mıknatıs tutan bir tencere tabanında girdap akımları doğurur ve ısı doğrudan tabanın içinde oluşur. Cam yalnızca tencereden geri sızan ısıyla ısınır.³ Aşağıdaki fotoğrafta tencerenin altındaki gazete kâğıdı bu yüzden yanmıyor: su kaynarken kâğıda değen taban 100 dereceye yakın kalıyor.

Alüminyum ya da bakır kap mıknatıs tutmaz, bobin onu ısıtamaz. Cam da öyle; reçel kavanozunun indüksiyonda neden soğuk kaldığını ayrı bir yazıda anlatmıştık. Adaptör diski bu açığı kapatmak için yapılmış manyetik bir çelik plakadır. Ocak diski ısıtır, disk de üstündeki kabı temasla ısıtmaya çalışır. Zayıf halka bu temas. Ayna gibi parlatılmış iki metal yüzey bile mikroskop altında tepe ve çukurla doludur, birbirine yalnızca tepelerinden değer. Aradaki boşluğu hava doldurur ve oda sıcaklığındaki hava, paslanmaz çelikten yaklaşık 500 kat kötü ısı iletir.⁵

Kaba bir hesap tabloyu gösteriyor. 1.500 vatlık güç 19 santimlik diske yayılınca metrekare başına yaklaşık 50 kilovatlık bir ısı akışı çıkıyor. Disk ile tencere arasında ortalama 0,1 milimetrelik bir hava aralığı olduğu varsayılırsa, bu ısıyı karşıya geçirebilmek için disk tencere tabanından 150 derece kadar sıcak olmak zorunda. Su kaynarken taban 100 dereceye yakın durduğuna göre disk 250 derece dolayına tırmanıyor. Temasın bir kısmı metal metale olduğu için gerçek fark tabanın düzlüğüne göre değişir. Bombeli, çizik ya da dövme bir tabanda büyür.

Kılavuz 300 dereceyi yazıyor

Üreticiler bu sıcaklığı gizlemiyor. Alman Hama şirketinin Xavax markası, adaptör plakasının Türkçe kılavuzunda şöyle uyarıyor: “Endüksiyon ocak adaptör plakası kullanım sırasında çok ısınır (300°C’ye kadar) ve bu sıcaklığı endüksiyon ocağı gözü kapatıldıktan sonra dahi bir süre korur!” Aynı kılavuz plakanın üstünde kap yokken ocakta bırakılmasını, sıcakken soğuk suya sokulmasını ve sıcak plakanın yanıcı bir yüzeye konmasını yasaklıyor. Plakadan küçük kap kullanılırsa ocağın koruma devresinin tetiklenebileceğini de yazıyor. Birkaç satır yukarıda ise ürünün zamandan ve enerjiden tasarruf ettirdiği söyleniyor.²

İtalyan moka üreticisi Bialetti, alüminyum mokalar için sattığı plakada ocağın orta kademede tutulmasını ve en yüksek kademenin hiç açılmamasını istiyor. Plakayı üstünde kap olmadan ısıtmayı tehlikeli aşırı ısınma gerekçesiyle yasaklıyor.⁷

Cam yüzey için 300 derece tek başına felaket sayılmaz. Ceran cam seramiğini üreten SCHOTT, malzemesinin 700 dereceye dayandığını ve üst yüzeyde 10 saat boyunca 710 dereceye izin verildiğini belirtiyor. Şirkete göre normal pişirmede tencerenin altı 350 dereceye kadar çıkabiliyor, boş unutulmuş bir tencerede bu değer 500 dereceyi aşıyor.^3,4 Hassas olan, camın altındaki bobin, elektronik kart ve sıcaklık sensörü. SCHOTT, ocağı örten koruma örtülerini bile sensörü yalıtıp ocağı aşırı ısıtabildiği için önermiyor.³

Ocak gücünü kıstı, sayaç iki kat yazdı

Century Life testinde 10 dakika 30 saniye geçince adaptörlü ocak gücünü kendiliğinden 1.500 vattan 1.200 vata indirdi. Test yazarı bunu, uzun süre kızgın kalan diskin camın altındaki elektroniği ısıtmasına bağlıyor.¹ Gorenje'nin indüksiyon ocak kılavuzu bu korumayı adım adım anlatıyor: göz fazla ısınınca önce iki kademeli fan çalışıyor, yetmezse ekstra güç kapanıyor, en sonunda koruma düzeneği gözün gücünü düşürüyor ya da gözü tamamen kapatıyor.⁹

Bazı üreticiler adaptöre baştan kapıyı kapatıyor. İngiliz Caple'ın indüksiyon ocak kılavuzu adaptör plakası kullanımını garanti ihlali sayıyor. İtalyan Foster'ın kılavuzunda da adaptör plakasının asla kullanılmaması isteniyor.⁸

Adaptörlü tencere 19. dakikada 99 dereceye geldi, tam kaynamaya ulaşmadan test durduruldu. Diskin altındaki kâğıt havluda kahverengi bir halka kalmıştı. Prize takılı ölçer 0,41 kilovatsaat gösteriyordu; diski olmayan tencere aynı işi 0,22 kilovatsaatte bitirmişti.¹ Suyu o sıcaklığa çıkarmak için gereken enerjiyle karşılaştırınca adaptörsüz düzende harcanan elektriğin yüzde 74'ü suya geçiyor, adaptörlüde yüzde 39'u. İlk değer, ABD'deki Elektrik Enerjisi Araştırma Enstitüsü EPRI'nin laboratuvarda indüksiyon ocaklar için ölçtüğü yüzde 76-77'ye çok yakın. EPRI'nin aynı ölçümünde, kabına uygun çaplı klasik rezistanslı ocak yüzde 83'e çıkmıştı.⁶ İki ayrı test olduğu için kıyas kaba, yine de adaptörlü indüksiyonun eski tip ocağın da gerisinde kaldığını gösteriyor.

Hangi kapla, nasıl kullanılırsa

Disk her kapta aynı kötü sonucu vermiyor. Century Life aynı diskin üstünde yeni, düz tabanlı, 2,5 milimetrelik bakır bir tavada üç yumurtayı beş dakikadan kısa sürede pişirdi; kâğıt havlu yalnızca hafifçe karardı. Bakır ısıyı diskten hızla çekiyor. Yaklaşık 3 milimetre alüminyumlu bir tava ise kâğıdı çabucak kararttı. Dövme bakır tavada hava cepleri o kadar büyüktü ki deneme hemen kesildi.¹

Bakır cezve ve alüminyum moka da mıknatıs tutmayan kaplardan. İndüksiyonda ya diskle ya da tabanı çelik bir muadille kullanılabiliyorlar. Disk kullanılacaksa kılavuzların ve testin ortak noktaları belli: kap ile disk aynı çapta ve düz tabanlı olmalı, ocak kap üstüne konduktan sonra açılmalı, kademe ortada kalmalı. Uzun kızartma ve yüksek ateşte mühürleme diski en çok zorlayan işler. Ocağın kılavuzu adaptörü yasaklıyorsa, diski kullanmak garantiyi de riske atıyor.

Üstünde suyla dolu bir kap olsa bile disk kısa sürede ısınıyor. Century Life testinde diskin altındaki kâğıt havlu, tencerenin suyu kaynamaya çok uzakken altıncı dakikada kokmaya başladı; test yazarına göre kâğıt bu kokuyu 230 derece dolayında veriyor. Xavax kılavuzu ise diskin ulaşabileceği sıcaklığı 300 derece olarak yazıyor.

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.