Dünyanın İlk Web Kamerası Bir Kahve Demliğini İzliyordu

22 Ağustos 2001 sabahı, İngiltere saatiyle 10.54'te Cambridge Üniversitesi Bilgisayar Laboratuvarı'nda bir kamera son karesini çekti. Karede üç kişinin parmakları var: Daniel Gordon, Martyn Johnson ve Quentin Stafford-Fraser, kameraya görüntü veren bilgisayarı kapatmak üzere.²

Kamera on yıla yakın bir süre boyunca tek bir şeye bakmıştı: koridordaki filtre kahve makinesinin cam demliğine. Kapatılacağı haberi o yılın baharında The Times ve The Washington Post'un ön sayfalarına çıktı.³

Üç kat merdiven, boş bir demlik

Hikâye 1991'in sonunda başlıyor. Laboratuvarın Trojan Room denen bölümünde ATM ağları üzerine çalışan 15 kadar araştırmacı vardı ve hepsinin tek bir kahve makinesi vardı. Makine Trojan Room'un hemen dışındaki koridorda duruyordu. Ekibin bir kısmı binanın başka katlarında oturuyordu; merdivenleri inip geldiklerinde demliği çoğu zaman boş buluyorlardı, çünkü odaya yakın olanlar önce davranmıştı.¹

Odada ağ testleri için kullanılan bilgisayarlardan birinde görüntü yakalama kartı takılı duruyordu ve o sırada boştaydı. Bir video kamerayı laboratuvar statifine sıkıştırıp demliğe çevirdiler, kabloyu yerin altından odaya çektiler. Paul Jardetzky görüntüyü yakalayan sunucu programını, Stafford-Fraser da herkesin kendi ekranında çalıştırabileceği XCoffee adlı istemciyi yazdı. Demliğin görüntüsü ekranın köşesinde simge boyutunda duruyordu ve dakikada yaklaşık üç kez yenileniyordu. Stafford-Fraser'a göre bu hız yetiyordu, çünkü demlik zaten yavaş doluyordu. Görüntünün siyah beyaz olması da sorun değildi; kahve de renkli sayılmazdı.¹

Sistemi kurmak bir günlerini aldı. Stafford-Fraser yıllar sonra, ağ üzerinde yazdığı her şeyden daha kullanışlı çıktığını yazacaktı.¹ Kameradan ilk kez basında söz eden kişi Ethernet'in mucitlerinden Bob Metcalfe oldu; laboratuvarı ziyaret ettikten sonra 1992'nin başında CommWeek dergisindeki yazısında XCoffee'yi anlattı.²

Tarayıcı resim göstermeye başlayınca

XCoffee'yi yalnızca laboratuvarın kendi ağındaki makineler açabiliyordu. Program Cambridge ekibinin kendi geliştirdiği ağ protokolleriyle çalışıyordu ve o yıllarda web tarayıcıları yalnızca metin gösterebiliyordu. Şubat 1993'te Marc Andreessen HTML'e sayfa içine resim koymayı sağlayacak bir etiket eklenmesini önerdi; Mart'ta çıkan Mosaic 0.10 tarayıcısı bu özelliği taşıyordu.²

Stafford-Fraser 2001'de Communications of the ACM dergisinde yazdığı yazıda o günleri anlatırken basit bir fark edişten söz ediyor. Tarayıcı sunucudan bir resim istediğinde, sunucunun her seferinde aynı resmi göndermesi gerekmiyordu. Ellerindeki en kolay değişen görüntü kaynağı da demliğe bakan kameraydı. Kasım 1993'te Daniel Gordon sunucuyu web isteklerine cevap verecek şekilde değiştirdi ve Martyn Johnson'la birlikte görüntüyü web'e açtı.³² Laboratuvarın sayfasına göre yeni düzende bir Acorn Archimedes bilgisayarındaki video kartı saniyede bir kare yakalıyor, kareyi JPEG'e çevirip web sunucusuna veriyordu.⁴

Görüntüyü görmek için artık özel bir program kurmak gerekmiyordu. Bunun yan etkisi, demliğin bütün dünyaya açılmasıydı.

Sayfanın görüntülenme sayısı 1996 civarında bir milyonu geçti. Gazeteci Steve Farrar o sırada demliğin, Cambridge'in en ünlü yapılarından King's College Şapeli'nden daha fazla "ziyaretçi" aldığını hesapladı. 1998'e gelindiğinde sayı iki milyonu bulmuştu ve haberler demliği bir tuhaflık diye değil, tarihî bir parça diye anmaya başlamıştı.²

Kapatma kararı

Kamerayı emekliye ayıran şey, laboratuvarın Batı Cambridge'deki yeni binaya taşınmasıydı. Trojan Room ortadan kalkacaktı. Stafford-Fraser ACM yazısında başka bir zorluğu da sayıyor: sistemi çalıştıran eski donanımın büyük kısmı hâlâ yerindeydi, ama üniversitede o ağın ayakta kalan son parçasıydı ve bakımı giderek zorlaşıyordu. Aynı işi 30 dolarlık bir USB kamerayla yapabileceklerini de yazıyor.³

Demlik bu arada birkaç kez değişmişti. Kameranın baktığı son makine, 1997'de göreve başlayan Krups marka bir filtre kahve makinesiydi.⁵ Yeni laboratuvarın kahve köşesine para toplamak için eBay'e kondu ve açık artırmayı 11 Ağustos 2001'de 3.350 sterlinle Alman haber sitesi Spiegel Online kazandı. Makine kamerası ve kahve değirmeniyle birlikte Hamburg'a gitti; üretici Krups onu onardı, demlik bir süre derginin yazı işlerinde kahve yapmaya devam etti.⁵

Stafford-Fraser ACM yazısını, web'de içerik yayımlamanın artık kimsenin dikkatini çekmediğini, kameranın en çok ilgiyi kapatılacağı duyulunca gördüğünü yazarak bitiriyor.³

Demlikten kalan hata kodu

Kameranın izi teknik belgelere de geçti. 1 Nisan 1998'de Xerox araştırmacısı Larry Masinter, internet standartlarının yayımlandığı RFC dizisinde 2324 numaralı bir şaka belgesi yayımladı: Hyper Text Coffee Pot Control Protocol, yani kahve demliklerini web üzerinden yönetmek için uydurulmuş bir protokol. Belge kaynakça kısmında Cambridge demliğini ayrıca anıyor. İçindeki 418 kodu, çaydanlıkla kahve yapmaya çalışan isteğe "Ben bir çaydanlığım" cevabı veriyor.⁶ Şaka o kadar çok sunucuya kod olarak girdi ki, HTTP'nin Haziran 2022'de yayımlanan güncel tanımı RFC 9110, 418 numarasını kalıcı olarak kullanım dışı ayırdı: başka hiçbir anlam verilemeyecek kadar yaygınlaşmıştı.⁷

Spiegel Online makineyi 2016'da kalıcı olarak Almanya'daki bir bilgisayar müzesine emanet etti. Seri numarası 31.085 olan Krups ProAroma 305, Ekim 2016'dan beri Paderborn'daki Heinz Nixdorf MuseumsForum'un ikinci katındaki internet duvarında duruyor ve müze onu da bir video kamerasıyla izliyor.⁵

Kerem

İstanbul'da yaşıyor. Teknoloji yazıyor.