İkigai diye bir Japon tekniği yok

Bir Japon'a o meşhur dört halkalı şemayı gösterirsen alacağın tepki büyük ihtimalle kibar bir şaşkınlık olur. Çünkü şemanın anlattığı şey, yani "hayatının anlamı, para kazandığın işle örtüşmek zorunda" fikri, Japonca'daki ikigai kavramına epey uzak.¹ Peki bu şema dünyayı nasıl ele geçirdi? Hikâye iki adamla başlıyor ve ikisi de Japon değil.

Şemanın babası bir İspanyol astrolog

Dört halkalı şemanın gerçek adı "El propósito", yani "amaç". Onu Barselonalı astrolog Andrés Zuzunaga, doğum haritası çalışmalarından ilhamla çizdi ve 2012'de sosyal medyada paylaştı; aynı yıl İspanyolca bir kişisel gelişim kitabında yayımlandı.² Şemanın ortasında "ikigai" değil "propósito" yazıyordu ve Zuzunaga'nın Japonya ile hiçbir bağı yoktu. Yıllar sonra kendisiyle yapılan bir söyleşide, ikigai hakkında derinlemesine bilgisi olmadığını açık yüreklilikle söyleyecekti.

Tek kelime değiştiren adam

İkinci adam, İngiltere'ye bağlı Guernsey adasında yaşayan blogger Marc Winn. 2014'te, Okinawalı yaşlıların uzun ömrünü anlatan bir konuşma izledikten sonra kısa bir blog yazısı yayımladı. Yaptığı şeyi yıllar sonra kendisi şöyle özetledi: "Bir şemada tek bir kelimeyi değiştirdim ve dünyaya yeni bir efsane yaydım."³ Winn, Zuzunaga'nın amaç şemasını aldı, ortasındaki kelimeyi silip yerine "ikigai" yazdı. Sonrası çığ: şema TED sunumlarına, insan kaynakları eğitimlerine, motivasyon kitaplarının kapaklarına ve milyonlarca sosyal medya paylaşımına girdi. Winn bugün kendi sitesinde şemanın "kesin konuşmak gerekirse yanlış" olduğunu, Japonca kavramın bir kariyer planlama aracı olmadığını yazıyor.³

Şema Batı'nın "amaç" diyagramına Japon ismi takılmış hâli. Güzel, kullanışlı; ama Japonya'yla ilgisi, suşi pizzanın İtalya'yla ilgisi kadar. efsanenin özeti

Peki gerçek ikigai ne?

Japoncada ikigai, kabaca "yaşamaya değer kılan şey" demek. Kavramın en önemli araştırmacısı, psikiyatr Mieko Kamiya; 1966'da yayımladığı ve hâlâ alanın başyapıtı sayılan kitabında ikigaiyi bir hedef değil, bir his olarak tanımladı.¹ Kamiya'ya göre insanın ikigai nesneleri vardır: bir torun, bir bahçe, sabah yürüyüşü, her akşam aynı saatte demlenen çay. Bir de bu nesnelere baktığında içinde beliren duygu vardır; yaşamaya değer olma hissi. Kamiya bu ayrımı, cüzzam hastalarının yaşadığı bir sanatoryumda çalışırken geliştirdi: her şeyini kaybetmiş insanların bile hayata tutunacak bir şey bulabildiğini gözlemlemişti. Dikkat et: bu tanımın hiçbir yerinde maaş, kariyer ya da "dünyanın senden istediği" geçmiyor. Japonya'da ikigai çoğu zaman işin dışında bir şeydir ve dört soruya cevap vererek değil, yaşayarak bulunur.

Bilim yine de ciddiye alıyor

İşin ilginç yanı, efsaneyi soyduğunda geriye çöp değil, sağlam bir kavram kalıyor. Japonya'daki Ohsaki kohort çalışmasında araştırmacılar 43 binden fazla yetişkine tek bir soru sordu: "Hayatında ikigai var mı?" Sonra bu insanları yedi yıl izlediler. Sonuç: ikigai hissi olmayanların ölüm riski, olanlara göre belirgin biçimde yüksekti; fark en çok kalp-damar hastalıklarında görülüyordu.⁴ Yani "yaşamaya değer bir şeyim var" duygusu, ölçülebilir bir sağlık göstergesi. Ama dikkat: çalışmadaki ikigai, dört halkanın kesişimi değil; kiminde torun, kiminde bostan, kiminde mahalledeki koro.

O şemayı seviyorsan kullanmaya devam et; kariyer düşünmek için fena bir araç değil. Sadece adını doğru koy: o bir amaç şeması ve bir astrologun eseri. İkigai ise yarın sabah seni yataktan kaldıracak olan küçük şeyin adı. Belki bir iş bile değil; belki sadece balkondaki domates.

kafa1milyon

Bu sitenin yazarları ve editörleri. Bilimin, tarihin ve gündelik hayatın en meraklı sorularını kovalıyor; her yazıyı birincil kaynaklarından araştırıyor, özenle yazıyor ve dileyen için sesli anlatıyoruz.