Takipçi çoğalınca neden daha kötü hissediyorsun?

Araştırmacıların Mark dediği çizerin milyonlarca takipçisi var. Yıllarca herkesin kendini içinde bulduğu kısa çizgiler yaptı. O işi sevdi. Şimdi aynı işe bakınca midem bulanıyor diyor. O çizgileri bir daha yapmaktense ölürüm. Ama bir imparatorluk kurdum. Şimdi hayatımı ne yapacağım.

Cümle ekibin görüşme kaydında duruyor. New York Üniversitesi Stern İşletme Okulu'ndan Julianna Pillemer ve ekibi, Instagram'daki görsel sanatçılarla YouTube'daki müzisyenleri yıllarca dinledi. Elli dört kişi, yetmiş dört derinlemesine görüşme. Bir kısmı izleme için tekrarlandı. Çizerlerin ortalama takipçisi beş yüz binin üstünde. Müzisyenlerin abonesi iki yüz seksen bine yakın. Tutmuş olanlar bunlar. Mark'ın sıkışması, o kalabalığın içinde tekrar tekrar duyuldu.¹

Kalabalık geldikten sonra

İzleyici artık uzak durmuyor. Ne çizeceğin, ne paylaşacağın, ertesi gün nasıl hissedeceğin o kalabalığın tepkisine bağlanıyor. Ekip buna izleyiciyle dolanıklık diyor. Seninle izleyici arasında, yaratırken sürekli hesaba katılan bir iç içelik. İşin konusu da kayabiliyor. Beğeni getiren biçim yavaş yavaş senin biçimin oluyor. Pillemer'ın dinlediklerinde mesele üretilen işte bitmiyor. İşin anlamı ve kendini nasıl gördüğün de o bağın içine çekiliyor.

Büyük izleyici çoğu zaman varış noktası sanılır. Hesap büyüdüyse iş tamamdır. Akademide de, tavsiye videolarında da tablo budur. Pillemer'ın dinledikleri tam tersini anlattı. Takipçi eşiği aşıldığında asıl gerilim başlıyor. Beğeni, yorum, izlenme grafiği günün havasını belirliyor. Sabah açılan panel, dünün işinin notu gibi duruyor. Üreticiler paylaşımı attıktan sonra ekranı kapatamıyordu. Sayı bir inip bir çıkınca ruh hali de iniyordu. Algoritma bir gece değişince kişi kendini görünmez bir kuralın emrine girmiş gibi hissediyor. Platformun iniş çıkışı, işin parçası olmaktan çıkıp kişiliğe yapılan bir yorum gibi okunuyor. Küfür yağmuru da geliyor. Daha sıkı tutan, sürekli ölçülmek.

Bir çizer izleyicisini umutsuzluk odası diye andı. Bir başkası yıllarca buruşuk kâğıt topu gibi hissettiğini söyledi. Yaş, cinsiyet, ülke, kişilik tipi ayırmıyordu. Kaygılı olan da, rahat görünen de aynı düğmeye takılıyordu. Tutmuş olmanın verdiği güvenlik, tutmuş olmanın verdiği yükün yanında durmuyordu.

Övgünün ağırlığı

Selena adlı bir çizer, tek bir kötü mesajın haftasını mahvettiğini anlattı. Beklenen bu. Asıl şaşırtan öbür taraf. Maya adlı, işi tutmuş bir üretici, hayranlarından boşanma, ölüm, felaket gecelerinde senin işin tuttu beni diye mesajlar alıyordu. O yükü, ağır eleştiriden daha zor taşıdığını söyledi. İnsanların acısını anlamlı tutacak yerim yoktu, dedi. Küfrü savuşturmak daha kolaydı. Övgü, seni seven bir kalabalık gibi duruyor. Aynı övgü, senin omzuna binlerce yabancıının gecesini de yüklüyor.

1956'da Donald Horton ve Richard Wohl, seyircinin ekrandaki kişiyle tek taraflı bir yakınlık kurduğunu yazmıştı. Seyirci istediği an çekilebilir. Yük seyircinin üzerinde pek durmaz. Bugünün platformunda üretici o kadar serbest değil. Yorum kutusu açık. Mesaj kutusu açık. Neden yoksun sorusu ertesi gün geliyor. Kalabalık hayran, üretici için hem gelir hem amir. İşin mümkün olmasını sağlayan şey, işi sürdürülemez gösteren şey olabiliyor. Pillemer bunu kader cilvesi saymıyor. Yapı olarak okuyor. Kalabalık yoksa iş para etmiyor. Kalabalık varsa ilişki, yaratmanın içine giriyor.²

Üç pratik

Herkes orada kalmadı. Charlie adlı bir çizer, içerideki kişiyle dışarıdaki kişinin çakıştığı bir noktadan bahsetti. İzleyicinin ne beklediğini biliyorsun. Kendinin nerede durduğunu da biliyorsun. O iki çizgi üst üste binince iş yeniden kendi işin gibi duruyor. Oraya varmak için ekip üç pratik gördü.

Kimisi mesafeyi ayarladı. Paylaştıktan sonra yirmi dört saat yorum okumamak. Kutuyu bir yakına emanet etmek. Ekranı gün boyu açmamak. Kimisi eleştiriyi kişiselleştirmedi. O cümle benim değerim değil. O işe dair bir tepki, belki de karşıdaki kişinin kötü günü. Kimisi kendi ölçüsünü öne aldı. Bunu neden yapıyordum. İzleyici onayı mı, kendi standardım mı.

Bu üçü mesafeyi, yorumu ve ölçüyü yeniden kuruyor. Bağ işlevli hale geliyor. Tepkiye dengeli yaslanmak. Platformun iniş çıkışını işin parçası saymak. Olumlu mesajı yutmadan almak. İş o zaman sürdürülebilir görünüyor. Kayma da oluyor. Algoritma değişince, bir dalga hakaret gelince eski düğme geri gelebiliyor. Yönetim tek seferlik durmuyor. Tekrarlanan bir pratik.

Küçük hali

Çalışmanın sınırı da duruyor. Anlatılanlar kişilerin kendi sözü. Çizer ve müzisyen dinlendi; spor, güzellik, oyun kanallarında ritim başka olabilir. Instagram ile YouTube'un geri bildirim biçimi, kısa video uygulamasının hızına benzemez. Yine de Pillemer'ın uyarısı dar durmuyor. Tablo ünlü fenomenlere mahsus da kalmıyor. Gazetecilikte, siyasette, üniversitede de hesap büyütmek işin şartı olmaya başladı. Çoğumuzun milyonlarca takipçisi yok. Ama bir paylaşımın beğenisini tekrar tekrar açmak, bir yabancıın iğnelemesiyle öğleden sonrayı kaybetmek, aynı düğmenin küçük hali.

Kalabalık bir ödül. Aynı kalabalık, işin anlamını izleyicinin tepkisinde aratmaya başlayınca yük oluyor. Takipçi sayısı o yüzden tek başına yetmiyor. Sayı büyüdükçe hissedilen şey bazen çoğalan sevgi. Bazen çoğalan bir amir.

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.