Amerikan Oftalmoloji Akademisi'nin (AAO) New Orleans'taki 130. yıllık toplantısında, Missouri-Kansas City Üniversitesi'nden tıp öğrencisi Aatif Syed bir acil servis taraması sundu. Ekip, ABD'deki acil başvurularından örnek alıp ülke geneli için tahmin üreten federal yaralanma kayıt sistemine, yani NEISS'e baktı. 2005 ile 2024 arasında kozmetik ve kişisel bakım ürünü yüzünden gözüyle acile giden kişi sayısını 42.457 olarak hesapladı. Bu, yılda yaklaşık 2.100, günde altıya yakın başvuru ediyor.1
Listede ısıtmalı kirpik kıvırıcı, yüz spreyi, kirpik yapıştırıcısı, saç ürünleri, oje ve göz makyajı var. Yaralananların yüzde 81,8'i kadın ya da kız çocuğu, ortalama yaş 24. Olayların yüzde 63'ü evde yaşanmış.
- Göz yaralanmasıyla acile gelenlerin yaklaşık dörtte biri hangi yaş grubundan?
- Çocuklardaki kimyasal yanıkların yüzde 83'ü hangi anla başlıyor?
- Yaralanan yetişkinlerin yüzde 90'ında ürünü kim sürüyordu?
- Isıtmalı kirpik kıvırıcı göz kapağını kaç derecede yakmaya başlıyor?
Çocukta kimyasal, yetişkinde sıcak alet ve çizik
Yaralanmaların yaklaşık dörtte biri sıcak aletten gelen yanık, bir o kadarı da kimyasal temas. Bu iki türün kime denk geldiği yaşa göre keskin biçimde ayrılıyor. 18 yaşından küçüklerde göz yaralanmalarının yüzde 45,8'i kimyasal yanıktı; yetişkinlerde bu oran yüzde 0,5'te kaldı. Çalışmadaki bütün kimyasal yanıkların yüzde 83,2'si, bir çocuğun eline kozmetik ürün geçmesiyle başlamıştı. Dört yaş ve altındaki çocukların yüzde 70'i ürüne yetişkin gözetimi olmadan uzanmıştı.1
Çocuk yanıklarının yüzde 40'ı cilt bakım ürünü ve parfümden geliyordu. Tırnak ürünleri yüzde 22, sprey ve şampuan da yüzde 22 pay aldı.2
Yetişkinlerde yaralanmaların yüzde 56'sı kesik, ezik ve kornea sıyrığıydı, yüzde 22'si sıcakla gelen yanık.2 Yaralanan yetişkinlerin yüzde 90'ı ürünü kendi eliyle sürüyordu, işi bir uzmana bırakmamıştı. Yirmi yıl içinde sıcak aletten gelen yaralanmalar azaldı, başka birinin karıştığı yaralanmalar arttı; basın bülteni bu ikinci grubun ayrıntısını vermiyor.1
2020'den sonra ergenlerde sıçrama
Aynı veri tabanına mayıs ayında Brown Üniversitesi'nden bir ekip yalnızca çocuklar için bakmıştı. Denver'daki ARVO toplantısında sunulan bildiride 0-17 yaş arası 740 vaka vardı ve bu, ülke genelinde tahminen 9.769 yaralanmaya karşılık geliyordu. En sık neden yüzde 36 ile cilt bakım ürünleri, yüzde 33 ile saç maşası, toka, firkete gibi bakım aletleriydi. Hastaneye yatış yüzde 2,1'de kaldı ve en çok tırnak ürünleriyle ilişkili çıktı.3
Yirmi yıllık gidişat aşağı yönlüydü. 2020'den 2024'e tablo değişti: beş yaş altında başvurular yüzde 59,1 azaldı, 5-12 yaşta yüzde 87,5, 13-17 yaşta yüzde 900 arttı. Yazarlar bunun pandemi yıllarında sosyal medyayla yayılan bakım alışkanlıklarından kaynaklanabileceğini yazıyor; bildiride bu bağı ölçen bir veri yok.3
Sen bununla ne yapacaksın?
Oje çıkarıcıyı, parfümü ve spreyleri çocuğun yetişemeyeceği bir dolapta tut. Syed'in önerisi en çok sıvı ve sprey ürünleri kapsıyor; kimyasal yanıkların çoğu banyo dolabına uzanan küçük ellerle başladı.1
Göze bir şey kaçtıysa önce suyla yıka. Ulusal Zehir Danışma Merkezi, gözü açık tutup en az 15-20 dakika bol ılık suyla yıkamayı, ardından tıbbi yardım almayı öneriyor. Gözü ovma, damla ya da merhem koyma. Ürünün kutusunu yanına alıp ücretsiz 114 hattını arayabilirsin.4,5
Isıtmalı kirpik kıvırıcıyı en düşük ayarda başlat. AAO'nun sözcü hekimi Natasha Herz'e göre insan derisi yaklaşık 48 derecede birinci, 55 derecede ikinci derece yanabiliyor. Göz kapağının derisi daha ince olduğu için daha düşük ısıda zarar görüyor. Piyasadaki aletler 38 dereceden 93 derecenin üstüne kadar ısınabiliyor; aynı noktadan tekrar tekrar geçme.6
Rimeli arabada ya da otobüste sürme. FDA, ani bir frende ya da çukurda fırçanın korneayı çizebileceğini, küçük bir çiziğin bile ciddi bir enfeksiyona dönebileceğini yazıyor.7
Kurumuş rimele tükürük ya da su katma, açtığın rimeli üç ayda yenile. Ağızdaki bakteri tüpün içinde çoğalır, su da ürünün koruyucusunu sulandırır. Göz enfeksiyonu geçirdiysen o dönemde kullandığın göz makyajını at.6,7
Topaklanan kirpikleri iğneyle ya da sivri bir uçla ayırma. AAO, sivri ucun gözü kolayca çizebileceği uyarısını yapıyor.6 Gözdeki ağrı, bulanık görme ya da ışığa hassasiyet geçmiyorsa göz doktoruna git.
Şimdi dürüst kısım
İki çalışma da kongre bildirisi ve hakemli dergide tam makale olarak henüz yayımlanmadı. Haberi aktaran HealthDay de toplantıda sunulan bulguların bu yüzden ön sonuç sayılması gerektiğini not ediyor.2 NEISS yalnızca acile gelen vakayı sayar. Evde suyla geçen ya da doğrudan göz doktoruna giden hafif yaralanmalar bu toplama girmiyor ve sayılar örneklemden üretilmiş ulusal tahminler.
Çocuk bildirisi 740 gerçek vakaya dayanıyor, ama yaş gruplarının yıllık ham sayılarını vermiyor. Yirmi yıla yayılmış 740 vakada tek bir yaş grubunun yıllık sayısı küçük kalacağı için, yüzde 900 gibi bir oran az sayıda ek vakayla oluşmuş olabilir. Veriler ABD'den ve basın bülteni çalışmanın finansmanı hakkında bilgi vermiyor.3
ABD acil servislerine 2005-2024 arasında kozmetik ürün yüzünden tahminen 42.457 göz yaralanması geldi. 18 yaş altındaki yaralanmaların yüzde 45,8'i kimyasal yanıktı, yetişkinlerde bu oran yüzde 0,5. bu yazının tek cümlelik özeti
Türkiye'de kozmetik kaynaklı göz yaralanmalarını yıl yıl sayan yayımlanmış bir kayıt bulamadık. Ulusal Zehir Danışma Merkezi'nin ev kimyasalları rehberi, evdeki kimyasal zehirlenmelerin en sık 5 yaş altındaki çocuklarda görüldüğünü yazıyor; merkezin numarası 114.4
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Syed, A. ve ark. (2026). Amerikan Oftalmoloji Akademisi 130. Yıllık Toplantısı bildirisi, New Orleans. AAO basın bülteni: "Everyday Beauty Products Send Thousands to the E.R. With Eye Injuries Each Year", 8 Ekim 2026. NEISS, 2005-2024; tahmini 42.457 acil başvurusu (yılda yaklaşık 2.100). Kadın ve kız çocuğu yüzde 81,8; ortalama yaş 24; 4 yaş ve altı yaklaşık dörtte bir; evde yüzde 63; ısı yanığı yaklaşık yüzde 26, kimyasal temas yaklaşık yüzde 25. 18 yaş altında kimyasal yanık yüzde 45,8, yetişkinde yüzde 0,5; kimyasal yanıkların yüzde 83,2'si çocuğun ürüne erişimiyle; 4 yaş ve altında yüzde 70 gözetimsiz; yaralanan yetişkinlerin yüzde 90'ı ürünü kendisi uyguluyordu. Isıtmalı ürün yaralanmaları zamanla azaldı, başka bir kişinin karıştığı yaralanmalar arttı. ↩
- Thompson, D. (2026). "Eye injuries from beauty products send thousands to ER every year". HealthDay; MedicalXpress, 12 Ekim 2026. Çocuk kimyasal yanıklarında ürün dağılımı: cilt bakımı ve parfüm yüzde 40, tırnak kozmetikleri yüzde 22, sprey ve şampuan yüzde 22. Yetişkinde kesik, ezik ve sıyrık yüzde 56, ısı yanığı yüzde 22. Kongre bulgularının hakemli yayına kadar ön sonuç sayılması notu. ↩
- Zhou, J.; Nagalamadaka, P.; Dutton, S.; Danes, E.; Hanson, P.; Krzystolik, M. G. (2026). "Trends and Characteristics of Pediatric Eye Injuries Related to Cosmetic Products in United States Emergency Departments from 2005-2024". ARVO 2026 Yıllık Toplantısı özeti, Denver, 3-7 Mayıs 2026; Investigative Ophthalmology & Visual Science, Haziran 2026. 740 vaka, tahmini 9.769 yaralanma; cilt bakımı yüzde 35,95, bakım aletleri yüzde 32,70; hastaneye yatış yüzde 2,1, tırnak ürünleriyle ilişkili (p<0,001). 2020-2024: toplam yüzde 5,6 artış; 5 yaş altı yüzde 59,1 düşüş, 5-12 yaş yüzde 87,5 ve 13-17 yaş yüzde 900 artış. ↩
- T.C. Sağlık Bakanlığı Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM). "Ev Kimyasalları". uzem.saglik.gov.tr. Göz teması: gözü açık tutarak en az 15-20 dakika bol ılık suyla yıkama, ardından tıbbi yardım; ürün ambalajıyla birlikte ücretsiz 114 hattını arama. Ev kimyasalı zehirlenmeleri en sık 5 yaş altı çocuklarda görülür. ↩
- American Academy of Ophthalmology. "Recognizing and Treating Eye Injuries". EyeSmart. Kimyasal sıçramada gözü hemen bol temiz suyla yıkama, acil tıbbi yardım; gözü ovmama, merhem ya da ilaç koymama. ↩
- American Academy of Ophthalmology (2024). "How To Use Cosmetics Safely Around Your Eyes". EyeSmart, 20 Ağustos 2024. Göz makyajını üç ayda atma; enfeksiyon sonrası göz makyajını atma; topaklanan kirpiği sivri bir uçla ayırmama; hareket halindeki araçta makyaj yapmama. Isıtmalı kirpik kıvırıcı üzerine N. Herz: deride 118°F (yaklaşık 48°C) birinci, 131°F (yaklaşık 55°C) ikinci derece yanık; aletler 100°F'tan 200°F'ın üstüne kadar (yaklaşık 38-93°C); en düşük sıcaklıkla başlama, aynı bölgeden tekrar tekrar geçmeme. ↩
- U.S. Food and Drug Administration. "Eye Cosmetic Safety" ve "Cosmetics Safety Q&A: Eye Cosmetic Safety". Hareket eden araçta göz makyajı uygulamama (fırçayla kornea çizilmesi ve enfeksiyon riski); kurumuş rimele tükürük ya da su katmama; rimeli üç ayda atma (üreticilerin önerisi 2-4 ay). ↩
Kapak: Rimel sürülen bir göz, 15 Mayıs 2010, Alex from Ithaca, NY, Wikimedia Commons, CC BY 2.0. Bu yazı bilgi ve merak içindir; kozmetik, tıbbi ya da beslenme tavsiyesi değildir. Cildinde ya da sağlığında bir sorun varsa hekimine danış.
