Colorado Üniversitesi Anschutz Tıp Kampüsü'ndeki beyin görüntüleme merkezinde bebekler önce emzirildi, sonra kundaklandı. Kulaklarına tıkaç ve kulaklık takıldı, başları vakumlu bir yastıkla sabitlendi. Uyudukları sırada MR cihazı beyinlerini kesit kesit taradı. Yanlarında bütün çekim boyunca bir araştırmacı bekliyordu. Bebekler ortalama 6 haftalıktı ve hepsinin annesi, hamileliğinde rutin kontrolde depresyon belirtisi göstermişti.1
Sonuçlar 16 Ekim 2026'da Nature Communications'ta yayımlandı. Annesi gebelikte sekiz haftalık kısa bir konuşma terapisi alan bebeklerde, beynin sağ tarafındaki hipokampus daha küçük çıktı.1 Bebek beyninde küçük ölçülen bir bölge ilk bakışta iyi haber gibi durmuyor. Araştırmacılar bu sonucu, stresin hızlandırdığı bir olgunlaşmanın yavaşlaması olarak okuyor.
- Haftada bir saatlik terapinin, annelerdeki depresyon tanısını gebelik bitmeden ne kadar düşürdüğü.
- Bebek beyninde daha küçük bir hipokampusun neden kötüye işaret sayılmadığı.
- Altı aylık bebeklerin dans eden, ses çıkaran bir oyuncak robota verdiği tepki.
- Çalışmanın hâlâ cevaplayamadığı soru ve aynı çocukların izlenmeye devam edilmesinin nedeni.
Sekiz seanslık terapi
Denver'daki iki büyük hastanenin kadın doğum polikliniklerinde 2017 ile 2021 arasında 234 hamile kadın denemeye katıldı. Hepsi gebeliğin ilk yarısındaydı ve rutin taramada kullanılan Edinburgh ölçeğinden 10 ya da daha yüksek puan almıştı. Bu puan olası depresyon anlamına geliyor. Kadınlar bilgisayarla kura çekilerek iki gruba ayrıldı.2
İlk gruba MOMCare adlı programın kişilerarası psikoterapisi verildi: sekiz hafta boyunca haftada bir, 50 dakikalık bire bir seanslar. Bu terapide odak, kişinin bugünkü ilişkileri: eşiyle, ailesiyle süren çatışmalar, hamilelikle değişen roller, ihtiyaç duyduğunda kimden destek isteyebileceği.3 İkinci grup her zamanki doktor bakımını aldı, buna bir saatlik bilgilendirme görüşmesi ve gebelik boyunca düzenli takip eklendi. İki grupta da isteyen ilaç kullanmaya ya da dışarıda terapiye gitmeye devam etti.
Annelerdeki sonuç 2023'te JAMA Psychiatry'de çıktı. Başlangıçta terapi grubundaki kadınların yüzde 36,5'i majör depresyon tanısı taşıyordu, gebeliğin sonunda bu oran yüzde 6,1'e indi. Karşılaştırma grubunda düşüş yüzde 37'den yüzde 26,1'e oldu.2 Ekip 2024'te bir adım daha attı: depresyon belirtileri gebelik boyunca daha hızlı gerileyen annelerin bebekleri, 39. haftayı doldurarak doğmaya daha yatkındı.4
Küçük hipokampus
Hipokampus, şakak lobunun derininde, kıvrık bir bölge. Öğrenmede, bellekte ve duyguları yatıştırmada rol oynuyor. Yanındaki badem biçimli amigdala ise korku ve tehdit sinyallerini işliyor. İkisinde de stres hormonu kortizolü yakalayan alıcılar yoğun. Annenin uzun süreli stresi plasenta yoluyla bebeğe ulaştığında ilk etkilenmesi beklenen yerler de bu yüzden bu iki bölge.1
Analize 109 bebek girdi: 52'sinin annesi terapi grubundaydı, 57'sininki karşılaştırma grubunda. Bir kısmı COVID-19 kapanmasında çekime gelemedi, bir kısmının görüntüsü kalite kontrolünden geçmedi. Sağ hipokampus terapi grubunun bebeklerinde belirgin biçimde küçüktü. Sol hipokampusta fark aynı yöndeydi ama istatistik sınırını geçmedi. İki amigdalada fark bulunmadı. Bebeklerin toplam kafa içi hacmi iki grupta neredeyse aynıydı, ortalama 552 bin milimetreküp. Annenin gebelikte ilaç kullanması, doğum ağırlığı, gebelik komplikasyonları ve doğum sonrası depresyon puanı hesaba katıldığında da sonuç değişmedi.1
Bu okumanın dayanağı stres hızlandırma hipotezi. Hipokampus ve amigdala çocukluk ve ergenlik boyunca büyümeye devam ediyor. Zor koşullarda büyüyen bir beynin bu bölgeleri erken ve hızlı olgunlaştırdığı, bunun o an işe yaradığı ama değişime açık dönemi kısaltıp ileride ruhsal hastalık riskini artırabildiği düşünülüyor.5 Güney Afrika'da 2022'de yapılan bir çalışma bu yöne işaret etmişti: gebelikte depresyon yaşayan annelerin 2-6 haftalık bebeklerinde hipokampus daha büyüktü.6 Bu tür çalışmalar yalnızca ilişki gösteriyor. Depresyonlu anneyle depresyonsuz anne arasında yoksulluktan beslenmeye kadar başka farklar da var. Denver denemesinde kura bu farkları iki gruba eşit dağıttığı için bebeklerdeki farkın tedaviyle bağı daha güçlü kuruluyor.
Altı ay sonra gelen robot
Bebekler 6 aylık olunca laboratuvara geri çağrıldı. Önlerine hareket eden ve ses çıkaran bir oyuncak robot kondu. Bu düzenek, bebeklerin mizacını ölçmek için 1990'larda Wisconsin Üniversitesi'nde geliştirilen standart bir test bataryasının parçası.7 Bebeğin yüz ifadesi ve ağlama, sızlanma sesleri videodan puanlandı. Puanlayanlar bebeğin hangi gruptan geldiğini bilmiyordu.
Doğumdan sonraki haftalarda hipokampusu küçük ölçülen bebekler, robota daha az olumsuz tepki verdi. İlişki zayıf ama iki tarafta da aynı yöndeydi; sol hipokampusta daha belirgindi.1 Bebeklikte bu tür olumsuz tepkilerin yoğunluğu, daha önceki çalışmalarda ileriki yıllardaki kaygı ve depresyon riskiyle ilişkilendirilmişti.
- %36,5 → %6,1
- Sekiz seans terapi alan annelerde majör depresyon tanısının başlangıçtan gebelik sonuna düşüşü; karşılaştırma grubunda %37'den %26,1'e indi.Hankin ve ark., JAMA Psychiatry, 2023
- 109 bebek
- Doğumdan ortalama 6 hafta sonra uykuda MR ile beyni ölçülen bebek sayısı; 52'si terapi, 57'si karşılaştırma grubundan.Demers ve ark., Nature Communications, 2026
- 8 × 50 dakika
- MOMCare programında haftada bir yapılan bire bir kişilerarası psikoterapi seansları.Demers ve ark., Nature Communications, 2026
- %10
- Dünyada hamile kadınlar arasında ruhsal bozukluk yaşayanların, çoğunlukla depresyonun yaklaşık payı; gelişmekte olan ülkelerde %15,6.Dünya Sağlık Örgütü
Henüz bilinmeyen
Bebek beyni denemenin asıl hedefi değildi. Deneme annelerdeki depresyonu ölçmek için tasarlandı; bebek ölçümleri sonradan eklenen, keşif amaçlı bir takip. Her bebekte tek bir MR çekildi, yani beynin büyüme hızı değil, tek bir andaki hacmi görüldü. Katılımcılar tek bir ABD şehrinden ve yalnızca İngilizce konuşanlardan seçildi. Yazarlar sağ ile sol arasındaki farka fazla anlam yüklenmemesini istiyor, çünkü iki hipokampusta da eğilim aynı.1
Mekanizma da açık değil. Annelerin depresyon puanlarının ne kadar düştüğü bebeklerin beyin hacmini açıklamadı. Terapi başka bir yoldan etki etmiş olabilir: stres hormonları, iltihap, annenin uykusu ve beslenmesi ya da çevresinden gördüğü destek. Bunların hiçbiri bu çalışmada ayrı ayrı sınanmadı.
Gebelikte depresyon yaygın ve tedavi edilebilir bir sorun. Dünya Sağlık Örgütü, dünyada hamile kadınların yaklaşık yüzde 10'unun ruhsal bir bozukluk yaşadığını, bunun çoğunun depresyon olduğunu, gelişmekte olan ülkelerde oranın yüzde 15,6'ya çıktığını söylüyor. Örgüte göre etkili müdahaleler iyi eğitilmiş, uzman olmayan sağlık çalışanlarınca da verilebiliyor.8 Denver ekibi aynı çocukları izlemeyi sürdürüyor ve büyüdükçe kaygı ile depresyon belirtilerine bakacak. Denemeye Ağustos 2017'de katılan ilk annelerin çocukları bu yıl 8 yaşına basıyor.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Demers, C. H., Hankin, B. L., Deer, L. K., Gallop, R. J., Hoeflich Haase, M., Hoffman, M. C., Styner, M. A., Grote, N. K., Davis, E. P. (2026). Infant hippocampal and amygdala volume in an observational follow-up from a randomized clinical trial for maternal prenatal depression. Nature Communications. doi:10.1038/s41467-026-78276-4 ↩
- Hankin, B. L., Demers, C. H., Hennessey, E. P., Perzow, S. E. D., Curran, M. C., Gallop, R. J., Hoffman, M. C., Davis, E. P. (2023). Effect of brief interpersonal therapy on depression during pregnancy: a randomized clinical trial. JAMA Psychiatry, 80(6), 539-547. doi:10.1001/jamapsychiatry.2023.0702 ↩
- Grote, N. K., Katon, W. J., Russo, J. E. ve ark. (2015). Collaborative care for perinatal depression in socioeconomically disadvantaged women: a randomized trial. Depression and Anxiety, 32(11), 821-834. doi:10.1002/da.22405 ↩
- Davis, E. P., Demers, C. H., Deer, L., Gallop, R. J., Hoffman, M. C., Grote, N., Hankin, B. L. (2024). Impact of prenatal maternal depression on gestational length: post hoc analysis of a randomized clinical trial. eClinicalMedicine, 72, 102601. doi:10.1016/j.eclinm.2024.102601 ↩
- Callaghan, B. L., Tottenham, N. (2016). The stress acceleration hypothesis: effects of early-life adversity on emotion circuits and behavior. Current Opinion in Behavioral Sciences, 7, 76-81. doi:10.1016/j.cobeha.2015.11.018 ↩
- Groenewold, N. A. ve ark. (2022). Subcortical brain volumes in young infants exposed to antenatal maternal depression: findings from a South African birth cohort. NeuroImage: Clinical, 36, 103206. doi:10.1016/j.nicl.2022.103206 ↩
- Goldsmith, H. H., Rothbart, M. K. (1996). Prelocomotor and locomotor Laboratory Temperament Assessment Battery (Lab-TAB), version 3.0. Teknik el kitabı, Wisconsin Üniversitesi. ↩
- Dünya Sağlık Örgütü. Perinatal mental health. who.int ↩
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye değildir. Hamilelikte iki haftadan uzun süren mutsuzluk, isteksizlik ya da uyku ve iştah değişikliği yaşıyorsan bunu doktoruna ya da ebene söyle. Gebelikte kullandığın bir ilacı doktoruna danışmadan bırakma. Kapak: Soul Flora, CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons. Grafikler kafa1milyon.com.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
