New York'taki Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi'nde (MSK) kemik iliği nakli için yatan hastaların yemek tepsisine 2017'den 2022'ye kadar her öğünde küçük bir çıktı kondu. Hasta, tepsideki her yemeğin ne kadarını yediğini işaretliyordu: hiç, çeyrek, yarım, dörtte üç ya da tamamı. Beş yılın sonunda 173 hastadan 9.419 öğünün kaydı birikti.1 Aynı hastalardan 1.009 dışkı örneği de toplanmıştı.
İki veri yığını, 30 Eylül 2026'da Nature'da yayımlanan çalışmada yan yana kondu. Geniş etkili antibiyotik alan hastalarda tatlı ve şekerli içecek arttıkça bağırsaktaki bakteri çeşitliliği daha çok düştü. Hastane enfeksiyonlarıyla bilinen Enterococcus bakterisi de çoğaldı.
- Hastaların ne yediğinin gram gram nasıl ölçüldüğü.
- Hastanelerde sıkça önerilen hangi içeceklerin listenin başına çıktığı.
- Farelerde şekerin antibiyotiksiz neden hiçbir şey değiştirmediği.
- Sonucun kısa bir antibiyotik kürü kullanan sağlıklı biri için ne kadar geçerli olduğu.
Tepsideki çıktı ve dışkı örnekleri
Kemik iliği nakli, kan kanserlerinde hastanın kan yapan hücrelerinin ağır kemoterapiyle silinip yerine vericiden alınan kök hücrelerin konduğu tedavi. Hastalar haftalarca hastanede kalıyor ve bağışıklıkları neredeyse sıfırlandığı için antibiyotik alıyor. Çalışmadaki 173 hastanın hepsi en az bir antibiyotik aldı. 138'i, yani yüzde 80'i, ateş ya da kan enfeksiyonu şüphesiyle piperasilin-tazobaktam, sefepim veya karbapenem gibi geniş etkili ilaçlara geçti.
Bu ilaçlar hastalık yapan bakteriyle birlikte bağırsaktaki zararsız bakterileri de öldürüyor. Aynı ekibin önceki çalışmaları, nakil sırasında bağırsak çeşitliliği çöken ve tek bir bakteri türünün baskın hale geldiği hastalarda kan enfeksiyonu ve ölüm riskinin arttığını göstermişti.2
Yeni çalışmayı ayıran şey yemek kaydının hassasiyeti. Beslenme araştırmalarının çoğu insanların ne yediğini hatırlamasına dayanıyor ve hafıza yanıltıyor. MSK mutfağının yazılımı her tarifin gramajını ve besin değerini tuttuğu için hastanın işaretlediği yüzde doğrudan grama çevrilebildi. 622 farklı yiyecek dokuz besin grubuna ayrıldı. NYU Langone'dan ortak kıdemli yazar Jonas Schluter, MSK'nın duyurusunda hastaların tam olarak ne ve ne kadar yediğini bildiklerini, tariflerin de ellerinde olduğunu anlatıyor.3
Antibiyotik günlerinde yüzde 24'lük ek kayıp
Ekip, her dışkı örneğinden önceki iki günde yenenleri, alınan ilaçları, damardan ya da sondayla beslenmeyi ve tedavinin yoğunluğunu aynı istatistik modele koydu. Geniş etkili antibiyotik, beklendiği gibi, çeşitliliği tek başına düşürdü. Tatlılar tek başına çeşitlilikle ilişkili çıkmadı. Antibiyotikle aynı iki güne denk geldiklerinde ise her 100 gram tatlı, çeşitlilikte ortalama yüzde 24,1'lik ek bir düşüşle birlikte görüldü. Tahmin yüzde 7,7 ile 38,1 arasında oynayabiliyor.
Buradaki 100 gram, suyu çıkarılmış ağırlık. MSK bu miktarı kabaca iki kutu gazlı içecekteki şekere benzetiyor.
Listenin başına çıkan yiyecekler araştırmacıları da şaşırttı. Çeşitlilik kaybına en çok katkı yapanlar spor içecekleri ve hazır besin destek içecekleriydi; meyvedeki doğal şekerden çok, sonradan eklenen şeker öne çıktı. Bu içecekler iştahı kaçan nakil hastalarına sıvı ve kalori alsınlar diye sıkça öneriliyor. MSK'dan kıdemli yazar Jonathan Peled, kendilerinin de hastalara smoothie, spor içeceği ve besin desteği önerdiğini, antibiyotikle birleşince bunların bakteri çeşitliliği için zehirli olabildiğini söylüyor.3
İlk yazar Anqi Dai, sonucu ilk gördüğünde başka bir şeyin sorumlu olduğunu düşünmüş: belki daha ağır hastalar daha çok şekerli yiyecek tüketiyordu. Ekip modele hastalığın türünü, eşlik eden hastalıkları ve yoğun ağrı kesici kullanımını ekledi. Damardan beslenenleri ve kanıtlanmış enfeksiyon tedavisi sırasında alınan örnekleri ayrı ayrı çıkarıp hesabı yeniden yaptı. İlişki her seferinde yerinde kaldı. Ölüm verisinde de bir iz var. Şeker tüketimi ortancanın üstünde olan 86 hastada geniş etkili antibiyotikle geçen her ek gün, ölüm riskinde yüzde 12'lik artışla ilişkiliydi. Ortancanın altındaki 86 hastada bu ilişki anlamlı çıkmadı.
Farelerde şeker tek başına bir şey yapmadı
Gözlemsel veri neden-sonuç ilişkisini kanıtlamadığı için ekip fareye geçti. Sağlıklı farelere deri altından tek doz biapenem adlı bir karbapenem antibiyotiği verildi. Bağırsaktaki Enterococcus sayısı 100 ila 1.000 kat arttı, üçüncü günde zirve yaptı ve altıncı güne doğru büyük ölçüde geriledi. Yemine şeker eklenen farelerde bu artış üçüncü günde 16,3 kat, altıncı günde 33,4 kat daha büyüktü. Antibiyotik verilmeyen farelerde şeker Enterococcus'u artırmadı.
Ayrıntılar mekanizmaya dair ipucu veriyor. Etki lifsiz yemle beslenen farelerde de sürdü; demek ki yemdeki lifin azalmasından kaynaklanmıyordu. Şekeri oluşturan glikoz ve fruktoz ayrı ayrı verildiğinde de, püre haline getirilmiş meyve verildiğinde de artış büyüdü. Mikropsuz ortamda büyütülüp bağırsağına yalnızca Enterococcus konan farelerde ise şeker bir fark yaratmadı. Etkinin ortaya çıkması için antibiyotikle seyrelmiş karmaşık bir bakteri topluluğu gerekiyor gibi görünüyor. Schluter'e göre basit şekerler antibiyotikten sağ çıkan bakterileri besliyor ve sağ kalanlar çoğu zaman bağırsakta görülmesi istenmeyen türler oluyor.4
Kısa bir kür ve Türkiye
Çalışmanın en büyük sınırı hasta grubu. Nakil hastaları antibiyotiğin yanında kemoterapi ve bazen ışın tedavisi alıyor, ağızdaki yaralar yüzünden az yiyor. Dışarıdan getirilen yiyecekler eksik kaydedildi. Geniş etkili antibiyotiğe ateş yükselince geçildiği için hastalığın ağırlığı sonucu hâlâ karıştırıyor olabilir; yazarlar bunu makalede kendileri yazıyor. Kulak, idrar yolu ya da boğaz enfeksiyonu için birkaç günlük antibiyotik kullanan sağlıklı insanlarda aynı ilişki ölçülmedi.
Peled, antibiyotik kullanan herkese şekerden uzak durmasını söyleyecek kanıtın henüz olmadığını açıkça belirtiyor.3 Probiyotiklerin yararına dair de güçlü kanıt bulunmadığını, buna rağmen pek çok kişinin onları kullandığını hatırlatıyor ve şekeri azaltmanın hastaya ek bir risk getirmeden denenebileceğini ekliyor. Çalışmada yer almayan Rutgers Üniversitesi'nden mikrobiyom araştırmacısı Martin Blaser şekeri antibiyotiğin üstüne gelen ikinci bir darbe olarak görüyor. Bulgunun özellikle bağışıklık tedavisi alan kanser hastaları için önemli olabileceğini söylüyor.4 Harvard'dan Mengxi Du ve Andrew Chan da aynı sayıdaki değerlendirme yazısında sonucu beslenmenin antibiyotik hasarının şiddetini etkileyebildiğine dair bir bulgu olarak ele alıyor.5
Türkiye için konu uzak değil. Dünya Sağlık Örgütü'nün AB dışındaki Avrupa ülkelerini izleyen ağına göre Türkiye 2023'te günde her 1.000 kişi başına 42,7 tanımlı günlük dozla, veri veren 14 ülke arasında en çok antibiyotik kullanan ülke oldu. Ağın nüfus ağırlıklı ortalaması 22,2'ydi.6 Bu çalışma antibiyotiğin dozunu ya da süresini değiştirmek için bir gerekçe sunmuyor; o karar hekimde kalıyor.
Yazarların önerdiği sonraki adım, nakil hastalarında antibiyotik süresince şekerin kısıldığı ileriye dönük bir klinik deneme. City of Hope başkanı ve ortak kıdemli yazar Marcel van den Brink, hayvan verisinin hasta verisini desteklemesini böyle bir deneme için güçlü bir gerekçe sayıyor. Makale de bulgunun New York'ta tek bir merkezde, 2017-2022 arasında izlenen 173 hastaya dayandığını ve başka hasta gruplarında sınanması gerektiğini yazıyor.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Dai, A. ve ark. (2026). “Sugar-rich foods exacerbate antibiotic-induced microbiome disruption.” Nature, 30 Eylül 2026. DOI: 10.1038/s41586-026-11077-3. MSK, 2017-2022; 173 hasta, 9.419 öğün, 158 hastadan 1.009 dışkı örneği. Geniş etkili antibiyotik sırasında 100 g (kuru ağırlık) tatlı başına çeşitlilikte ek düşüş yüzde 24,1 (yüzde 95 güvenilir aralık 7,7-38,1). Ortancanın üstünde şeker tüketenlerde antibiyotikli her ek gün için ölüm tehlike oranı 1,12 (1,01-1,23). Farelerde biapenem + sakaroz: 3. gün 16,3 kat, 6. gün 33,4 kat. ↩
- Taur, Y. ve ark. (2012). “Intestinal domination and the risk of bacteremia in patients undergoing allogeneic hematopoietic stem cell transplantation.” Clinical Infectious Diseases. DOI: 10.1093/cid/cis580. Peled, J. U. ve ark. (2020). “Microbiota as predictor of mortality in allogeneic hematopoietic-cell transplantation.” New England Journal of Medicine. DOI: 10.1056/NEJMoa1900623. ↩
- Grisham, J. (30 Eylül 2026). “Study Suggests Sugar Can Worsen Common Intestinal Side Effect of Antibiotics.” Memorial Sloan Kettering Cancer Center. Kurum duyurusu. J. Peled, J. Schluter ve A. Dai ile görüşmeler; 100 g şekerin yaklaşık iki kutu gazlı içeceğe denk geldiği karşılaştırması. ↩
- Dall, C. (Ekim 2026). “Study suggests sugar-rich foods amplify antibiotic disruption of the gut microbiome.” CIDRAP, Minnesota Üniversitesi. Haber. J. Schluter ile görüşme; çalışmada yer almayan M. Blaser (Rutgers) ve M. van den Brink (City of Hope) değerlendirmeleri. ↩
- Du, M. ve Chan, A. T. (2026). “Sugar amplifies antibiotic disruption of gut microbes.” Nature, News & Views. DOI: 10.1038/d41586-026-02782-0. ↩
- WHO Avrupa Bölge Ofisi (2025). Antimicrobial Medicines Consumption (AMC) Network: AMC data 2023. Sistemik antibakteriyel (ATC J01) tüketimi 10,1 (Ukrayna) ile 42,7 (Türkiye) tanımlı günlük doz / 1.000 kişi / gün arasında; nüfus ağırlıklı ortalama 22,2. Türkiye 2022’de 35,7. ↩
Bu içerik bilgi ve eğlence amaçlıdır; tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi önerisi değildir. Antibiyotik kullanımı, süresi ve beslenme değişikliği için hekiminize danışın; ilacı kendi başınıza bırakmayın veya değiştirmeyin.
Dr. Sinan
Modern tıp ve biyoteknoloji gelişmelerini birincil kaynaklardan takip eder; klinik deneme, onay süreci ve erişim sınırlarını abartmadan yazar.
