Alaska'da 13.800 Yıllık Kamp: Kuzey Amerika'nın İlk Barınağı Olabilir

Alaska'nın iç kesiminde, Tanana Nehri'ne bakan 35 metrelik bir yamacın üstünde, yaklaşık 13.800 yıl önce bir grup insan ateş yaktı, bizon kemiklerini taş bir örsün üstünde kırdı ve kemikten iğneler yonttu. Kansas Üniversitesi'nden arkeolog Kelly Graf ve ekibi bu kampı 14 Ekim 2026'da Science Advances dergisinde yayımladı.¹

Kampta, Kuzey Amerika'da bilinen en eski barınak izi olabilecek bir yapı var. Haberlerde bu, "Batı Yarımküre'nin en eski meskeni" diye büyüdü. Yazarlar bu kadar geniş bir iddiada bulunmuyor.

Oradaydılar

Alanın adı Shég' Xdaltth'í'. Alaska'nın Atabask dilinde "Oradaydılar" anlamına geliyor. Fairbanks kentinin 55 kilometre güney-güneydoğusunda, Tanana Atabask topluluklarından Mendas Cha'ag ve Nenana'nın geleneksel topraklarında duruyor. 2010'da bir kültürel varlık taramasında bulundu. Graf'ın ekibi 2013'te deneme çukurları açtı, 2016'dan beri de 25 metrekarelik tek bir blokta kazıyor.¹ Graf alana pandemiye kadar her yıl gitti; ardından 2021, 2023 ve 2025'te döndü.²

Toprak katmanları karışmamış. En altta 13.850 ile 13.500 yıl öncesine tarihlenen birinci katman var. Onun üstünde yaklaşık 13.000 ve 12.700 yıl önceki iki kısa konaklamanın izleri duruyor. Ekip toplam 66 radyokarbon tarihi aldı ve bunların 50'si birinci katmandan. Bu katmanda yaklaşık 51 bin parça, santimetrenin altında bir hassasiyetle üç boyutlu haritalandı.¹

Ocak, çukur ve bir direk yuvası

Birinci katmanın ortasında en az 3 metre çapında, oval, yağlı dokulu ve kömürle kararmış bir toprak alanı var. İçinde 70 santimetre çapında bir ocak, hemen yanında da 80 santimetre genişliğinde ve 17 santimetre derinliğinde bir çöp çukuru duruyor. Alanın güneydoğusundaki 8 santimetre derin bir leke, orada bir zamanlar ahşap bir direk durduğunu gösteriyor. Ekip bu izleri birlikte okuyunca güneye açılan, üstü kısmen örtülü bir siper ya da erken bir çadır öneriyor. Makaledeki ifade temkinli: Kuzey Amerika'da bir barınak yapısının "en erken olası örneği".¹

Siperin içinde, bir şist levha örs olarak kullanılmış. Graf'ın üniversite bülteninde anlattığına göre örsün çevresi parçalanmış bizon kemikleriyle ve kuvars çekiç taşlarıyla doluydu. Ekip kemiklerin ilik ve yağ için kırıldığını düşünüyor.² Birkaç metre ötede bir toprak fırın var. İçinden 230 ısıtılmış taş, binlerce kemik parçası ve 27 binden fazla küçük taş yongası çıktı. Fırının tarihleri yaklaşık iki yüz yıla yayıldığı için birçok kez yeniden yakıldığı düşünülüyor; yazarlar böyle bir yapının küçük bir av ekibine değil, kalabalık bir aileye ait olabileceğini yazıyor.¹

Aynı katmandan sekiz kemik iğne parçası çıktı. Dördünün iğne deliği hâlâ duruyor, biri büyük olasılıkla kuş kemiğinden yapılmış. Yanlarında delikli bir boynuz kolye ucu ve bizon kemiklerine karışmış, yaklaşık 30 santimetre çapında kırmızı bir mineral lekesi bulundu.¹

Elmas uçların benzeri Sibirya'da

Kampın en sıra dışı buluntusu taş uçlar. Orta Alaska'da bu dönemin uçları genellikle üçgen ya da damla biçimli. Shég' Xdaltth'í'de ise iki ucu sivri, elmas biçimli altı uç çıktı. Sap kısımlarının kenarları sürtülerek köreltilmiş, bu da bir sapa bağlandıklarını gösteriyor.¹ Graf'a göre Alaska'da bu belirgin elmas biçimini taşıyan başka alan yok. Aynı dönemde benzerleri yalnızca kara köprüsünün Rusya tarafında, Yana-İndigirka ovasındaki Berelekh ve Nikita Gölü alanlarında bulunmuş.²

Obsidyen de batıyı işaret ediyor.

Kamptaki 25 obsidyen parçasının hepsi 370 kilometre kuzeybatıdaki Batza Téna kaynağından geliyor. Yazarlar buradan bir hipotez kuruyor: Alaska'da mikro dilgi yapan topluluklar Sibirya'nın Lena havzasından, bu elmas uçlu topluluk ise Sibirya'nın Arktik kıyısından gelmiş olabilir. Bunu kesinleştirmek için eski genom gerekiyor, alanda henüz insan kalıntısı bulunmadı.¹

Kurt mu, köpek mi?

Birinci katmanda en az 15 kurt kemiği var. Bunlardan bir sağ alt çene, iki boyutlu biçim analiziyle buzul çağının iri kurtları, eski Bering kurtları ve bugünkü kuzey ABD kurtlarıyla karşılaştırıldı. Hiçbirinin grubuna düşmedi.¹ Yazarlar kampta yaşayanların köpek sahibi olmuş olabileceğini yazıyor, ardından sınırını da koyuyor: en erken köpekler kemikten kurtlardan ayırt edilemeyebilir. Çenenin eski Sibirya kurtlarıyla karşılaştırılması ve genetik testler sürüyor.

Aynı havzadan bir ipucu daha var. 2024'te yayımlanan bir çalışma, yakındaki Swan Point alanında 12.860 ile 11.330 yıl öncesine tarihlenen bir köpekgilin kemik izotoplarını inceledi. Hayvan, bölgenin sonraki dönem köpekleri kadar somon yemişti, ama DNA'sı bilinen hiçbir köpek soyuna bağlanmadı. Çalışmanın yazarları bu beslenmenin, bölgede insanların yaklaşık 12.950 yıl önce somon tüketmeye başlamasıyla aynı zamana denk geldiğini not ediyor.³

"En eski" unvanının sınırı

Shég' Xdaltth'í' Alaska'nın en eski arkeolojik alanı değil. Aynı havzadaki Swan Point yaklaşık 14.200 yıl önceye uzanıyor. Tanana havzası, Clovis öncesi ve Clovis dönemine ait 28 Bering yerleşiminin 19'unu yaklaşık 32 bin kilometrekarelik bir alanda, yani Konya ilinden biraz küçük bir yerde topluyor.¹ Aynı sayıda değerlendirme yazısı yayımlayan arkeolog Spencer Pelton'a göre alanı ayıran şey yaşı değil, uzun süre oturulduğunu gösteren buluntu zenginliği. Swan Point ve Holzman gibi daha eski alanlar belirli işler için kurulmuş, buluntusu sınırlı yerler.⁴

"Batı Yarımküre" iddiası ayrıca Şili'ye takılıyor. Monte Verde II'de Tom Dillehay'in ekibi, ahşap çatkılı, zemini hayvan derisiyle kaplı, yaklaşık 18 metre uzunluğunda çadır benzeri bir yapı belgeledi ve onu yaklaşık 14.500 yıl önceye tarihledi.⁵ Bu tarih 2026'da yeniden tartışmaya açıldı. César Méndez ve meslektaşları buluntuların yerinden taşınmış olabileceğini savundu, Dillehay'in ekibi aynı yıl itiraz etti.⁶ Alaska'daki yapı kalıcı bir ev de sayılmıyor. Kamçatka'daki Uşki'de ya da Sibirya'daki Malta'da görülen yarı yer altı evler ve erzak çukurları burada yok; yazarlar kampı "yarı yerleşik" diye tanımlıyor.¹

Barınak izinin doğu kenarı henüz kazılmadı, kazı bloğunun duvarının içinde kalıyor. Kemiklerin biçim ve protein analizleri de sürüyor. Graf'ın ekibi alanda son kazıyı 2025'te yaptı.²

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.