Adramytteion'da Adı Yazılı Kedi ve Köpek: Zümrüt ile Okyanos

Balıkesir'in Burhaniye ilçesi Ören mahallesinde, antik Adramytteion'un bir Roma konutunda zemin mozaiği açıldı. Kuzey salondaki büyük paneli gören ziyaretçi solda yastığa oturmuş soluk renkli bir kedi, sağda koşar ya da sıçrar duruşlu bir köpek buluyor.

Kedinin üstünde Yunanca ΖΜΑΡΑΓΔΙΝ (Zmaragdin), yani zümrüt yazıyor. Köpeğin yanında ΩΚΕΑΝΟΣ (Okeanos), yani okyanos duruyor. Bu iki hayvan, 15 panellik zeminde adı okunan tek canlılar. Mozaik yaklaşık 5 metreye 3,6 metre; üç sıraya dizilmiş panellerde kuşlar, bir balık, yırtıcı bir kedi, kanatlı bir at, Medusa/Gorgon başı, kuşlara saldıran cüce figürü ve kanatlı bir genç de var. Tesseraların paleti beyaz, siyah, kırmızı, turuncu, sarı, pembe, bordo, mavi, turkuaz ve yeşili kapsıyor. Yapı MS 2. yüzyılın sonu ile 3. yüzyıla tarihleniyor; kazı 2025 ve 2026 başında yürütüldü.¹²

Atrium, borular ve liman kenti

Konut, ortadaki atriumun çevresinde üç büyük salon ve yardımcı odalardan oluşuyor. Salonların zeminleri mozaik, duvarlarda fresk izleri var.

Pişmiş toprak borular, drenaj kanalları ve ıslak mekân bağlantıları, suyun yapının gündelik işleyişinde ciddi yer tuttuğunu gösteriyor. Aynı parselde Helenistik temeller yeniden kullanılmış; Roma yıkımından sonra MS 4.–5. yüzyılda güneye yeni bir salon eklenmiş. Adramytteion, Roma döneminde Küçük Asya'da eyalet merkezi ve körfez başındaki liman kentiydi; iki liman üzerinden doğu Akdeniz'e açılıyordu. Kazı, Balıkesir Kuva-yı Milliye Müzesi başkanlığında, Kültür ve Turizm Bakanlığı izniyle sürüyor. Bilimsel danışmanlığı Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nden Hüseyin Murat Özgen yürütüyor. Çalışmalar 2012'den beri devam ediyor; villa yakın dönemde saptandı.³

Özgen'in Mayıs 2026 tarihli makalesi, atriyumun önce açık ya da yarı açık bir avlu gibi işlediğini, yıkım sonrası bazı bölümlerin onarılıp yeniden düzenlendiğini söylüyor. Yan komplekste Helenistik temellerden Roma tadilatına, sonra pithoslu depo ve atölye kullanımına uzanan daha uzun bir sıra korunmuş. Batı Anadolu'daki seçkin konutlarla karşılaştırıldığında merkezi avlu, kabul salonları ve su tesisatının bir arada durması tipik bir üst sınıf düzenini andırıyor; Adramytteion örneği buna liman ticaretinin dokusunu ekliyor.³

Kanatlı at 500 yıl sonra yine burada

Kuzey salondaki kanatlı at paneli, Özgen'in Anadolu Ajansı'na verdiği demeçte ayrıca vurgulanıyor. Aynı motif, MÖ 4. yüzyılda Adramytteion'da basılan sikkelerde kent simgesi olarak kullanılmış.

Yaklaşık 500 yıl sonra bir Roma villasının kabul zemininde yeniden belirmesi, yerel bellek ile ev dekorunun nasıl iç içe geçtiğine dair somut bir ipucu. Cüce figürlerinin Kuzey Afrika mozaik geleneğiyle ilişkilendirilmesi de aynı demeçte geçiyor. Özgen, villanın Afrika bağlantılı bir tüccara ait olabileceğini ihtimal olarak söylüyor; kesin mülkiyet belgesi yok. Zümrüt adının Roma Mısırı'ndaki zümrüt madenlerine gönderme taşıyabileceği, Okyanos'un liman kentindeki denizle bağ kurabileceği de aynı çerçevede tartışılıyor. Bunlar yorum. Panellerdeki Yunanca yazıtların tam epigrafik çözümlemesi ayrı bir çalışmada gelecek.¹³

Ad yazmak ne anlama geliyor?

Panellerin girişten solda kedi, sağda köpek olarak yerleşmesi rastgele durmuyor. Ziyaretçi avludan salona adım atınca önce bu iki adlı figürü görüyor.

Yastığa oturmuş kedi, sokak hayvanından çok ev içinde tanıdık bir canlıya benziyor. Köpeğin hareketli duruşu da aynı salonda, girişe yakın bir yerde duruyor. Özgen, ikisinin villa sakinlerine tanıdık olduğunu ve panellerin sahiplik ile ev kimliğinin işareti işlevi görmüş olabileceğini yazıyor. "Kesin evcil hayvan" hükmü henüz konmuyor; epigrafi bitmeden adların işlevi açık bırakılıyor. Roma dünyasında evcil hayvan sevgisi mezar stellerinde, duvar resimlerinde ve mozaiklerde sıkça belgeleniyor. Adramytteion panelleri bu geleneğin Anadolu liman kentindeki bir örneği; fark, adların Yunanca olarak zemine işlenmiş olması.²

Mayıs 2026'da yayımlanan ilk mimari değerlendirme atriumlu planı, su altyapısını ve çok katmanlı yerleşimi belgeliyor. Mozaiklerin ayrıntılı tipoloji ve yazıt çalışmasını sonraki yayına bırakıyor. Bugün eldeki en sağlam çerçeve şu: Burhaniye Ören'de MS 2.–3. yüzyıl bir Roma kabul salonunda, yaklaşık 5×3,6 metrelik zemine Zümrüt ve Okyanos adları Yunanca işlenmiş. Kazı ekibi bu panelleri 2025–2026 sezonunda açtı. Journal of Mosaic Research için hazırlanan yazıt çalışması tamamlanınca adların dilbilgisi ve kullanım bağlamı daha netleşecek.

Elvan

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.