Fransa'nın Sağlık ve Tarım bakanlıkları 22 Ekim 2026'da ortak bir bildiri yayımladı. O güne kadar yalnızca hayvanlarda görülen Shamonda virüsü, Lyon'un üniversite hastaneleri grubu Hospices Civils de Lyon'da tedavi gören bir hastada saptanmıştı.1 Hastanın bağışıklığı ağır biçimde baskılanmıştı. Ekim başında hayatını kaybetti.
İspanya Sağlık Bakanlığı aynı gün yayımladığı durum raporunda biraz daha ayrıntı veriyor. Doğu Fransa'da yaşayan hasta bir kan kanseri için tedavi görüyordu. 23 Eylül'de ağır bir beyin iltihabı, yani ensefalit başladı ve iki hafta sonra öldü. Ensefalite yol açabilecek çok sayıda mikrop arandı; Shamonda'nın genetik izi beyin omurilik sıvısı dahil birkaç örnekte çıktı.2
Konuyu Trendler sayfamızda fark ettik. "Shamonda Virüsü" terimi bugün saat 11.08'de listeye girdi, 11. sıraya kadar çıktı ve yaklaşık 2 bin arama aldı. Terimin altındaki manşet, Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) vakayı incelediğini anlatıyordu.
- Avrupa'daki süt ineklerinde bu yaz başlayan hastalığın nasıl teşhis edildiği.
- Virüsü hayvandan hayvana hangi canlının taşıdığı ve hastaya nasıl geçmiş olabileceği.
- Yetkililerin genel nüfus için neden risk görmediği ve hâlâ neyi araştırdığı.
- Aynı virüs ailesinden bir akrabanın Türkiye'deki sığırlarda bıraktığı iz.
Süt ineklerinde başlayan bir yaz hastalığı
Virüs ilk kez 1965'te Nijerya'da bir sığırdan ayrıldı. Sonraki on yıllarda Afrika'nın çeşitli bölgelerinde ve Japonya'da hayvanlarda görüldü, Avrupa'ya ise bu yaz ulaştı.3 Haziran ortasından itibaren güney Almanya ve İsviçre'deki süt ineklerinde ateş, ishal, halsizlik ve süt veriminde sert bir düşüş görülmeye başladı. Temmuz sonunda yalnızca Baden-Württemberg eyaletinde 100'ü aşkın çiftlik hastalık bildirmişti. Bazı sürülerde hayvanların tamamı hastalandı, ölen hayvan olmadı.4
İlk akla gelen sıcak stresiydi. Mavi dil, Batı Nil ve Schmallenberg gibi bilinen virüslerin testleri negatif çıkınca Almanya'nın hayvan sağlığı enstitüsü Friedrich-Loeffler-Institut (FLI), dört sürüden gelen kan örneklerindeki genetik malzemenin tamamını okudu. Çıkan genom, 1960'larda Nijerya'da ayrılan Shamonda örneğine yüzde 93-97 benziyordu.4 Yaz sonunda kuzey Almanya'da genetik olarak ayrı ikinci bir kol bulundu. Araştırmacılar iki kolun Avrupa'ya birbirinden bağımsız iki ayrı yoldan girdiğini düşünüyor.5
Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi'ne (ECDC) göre virüs bugüne kadar Avusturya, Belçika, Fransa, Almanya, İrlanda, İtalya, Lihtenştayn, Lüksemburg, Hollanda, Portekiz, İspanya ve İsviçre'de, ayrıca Jersey adasında çiftlik hayvanlarında bulundu.6 İsviçre'de düşük yapan ineklerin yavrularında ve sinir sistemi belirtileri gösteren atlarda da saptandı.7
Kan emen küçük bir sinek
Virüs hayvanlar arasında Culicoides cinsinden kan emen küçük sineklerle yayılıyor. Mavi dil virüsünü de aynı cins taşıyor.7 Fransız yetkililerin şimdiki varsayımı, hastanın virüsün ilkbahar ve yaz boyunca hayvanlarda dolaştığı doğu Fransa'da böyle bir sinek tarafından ısırıldığı yönünde.1 Hangi sinek türünün işin içinde olduğu henüz belli değil.6
DSÖ'ye göre virüsün hayvandan hayvana doğrudan geçtiği bilinmiyor. Tek istisna, enfekte gebe hayvandan yavrusuna geçiş.3 İnsandan insana bulaştığına dair bildirilmiş bir vaka da yok; bilinen insan vakası zaten bir tane.
- 1965
- Shamonda virüsünün Nijerya'da bir sığırdan ilk kez ayrıldığı yıl.DSÖ, Shamonda virus soru-cevap, 22 Ekim 2026
- 12 ülke
- Virüsün 2026'da çiftlik hayvanlarında bulunduğu Avrupa ülkesi sayısı; bunlara Jersey adası da ekleniyor.ECDC, 22 Ekim 2026
- 23 Eylül 2026
- Fransız hastada ağır beyin iltihabının başladığı gün; hasta iki hafta sonra öldü.İspanya Sağlık Bakanlığı durum raporu, 22 Ekim 2026
- %39,8
- 2006-2013 örneklerinde akraba Schmallenberg virüsüne karşı antikor taşıyan Türk sığırlarının oranı.Azkur ve ark., Tropical Animal Health and Production, 2013
Yetkililer neden genel bir risk görmüyor?
Fransız bakanlıkları vakayı bağışıklığı çok zayıf bir hastada görülen istisnai bir durum olarak tanımlıyor ve bugünkü bilgilerle genel nüfus için risk görmüyor.1 DSÖ de Reuters'a yaptığı açıklamada vakanın tek başına kaldığını, şu aşamada daha geniş bir yayılmaya yol açmasının beklenmediğini söyledi.8 Hastanın beyninde görülen komplikasyonların büyük olasılıkla virüsle bağlantılı olduğu belirtiliyor. Virüsün ölüme mi yol açtığı, yoksa ölüme katkıda mı bulunduğu hâlâ araştırılıyor.6
Shamonda'nın ait olduğu Simbu grubundaki virüsler genelde hayvandan insana geçen mikroplar arasında sayılmıyor; FLI bu yaz yaptığı açıklamada da bunu yazmıştı.9 Grubun bilinen istisnası Oropouche virüsü. Güney ve Orta Amerika ile Karayipler'de yine küçük ısırıcı sineklerle insana geçen bu virüs, 2024'te Amerika kıtasında 10.275 doğrulanmış vakaya ve iki ölüme yol açtı.10 Aynı gruptan bir virüsün insanı hasta edebildiği biliniyordu. Shamonda için ilk kanıt bu Fransız hasta oldu.
Türkiye'den bakınca
Türkiye'de Shamonda'nın insanda ya da hayvanda saptandığını gösteren kamuya açık bir kayıt yok. 23 Ekim öğleden sonrası itibarıyla Tarım ve Orman Bakanlığı'nın konuya özel bir açıklamasına da ulaşamadık.
Aynı gruptaki Schmallenberg virüsünün hikâyesi yine de bir fikir veriyor. Bu virüs 2011'de Almanya'da tanımlandı.11 Türk araştırmacılar Orta Karadeniz, Batı ve Güneydoğu'daki mezbahalardan 2006-2013 arasında toplanan 1.362 örneği taradı. Sığırların yüzde 39,8'inde Schmallenberg'e karşı antikor çıktı; koyun, keçi ve Anadolu mandasında oran yüzde 3'ün altında kaldı. Yazarlar, Türkiye'deki hayvanların virüsle Avrupa'daki ilk salgından 5 yıla kadar önce karşılaşmış olabileceğini yazıyor.12
ECDC, havalar soğudukça Avrupa'da ısırıcı sineklerin çoğunun etkinliğinin azaldığını hatırlatıyor.6 İsviçre Viroloji ve İmmünoloji Enstitüsü (IVI) 14 Ekim'de hayvanlardaki dalganın sönmeye başladığını bildirdi ve kış boyunca düşük yapan ineklerin yavrularını ücretsiz test edeceğini duyurdu.7 DSÖ'ye göre Shamonda için bugün bir ilaç ya da aşı yok.3 Fransa'daki klinik ve epidemiyolojik incelemeler sürüyor. 23 Ekim itibarıyla dünyada bilinen Shamonda insan vakası sayısı bir.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Ministère de l’Agriculture, de l’Agro-alimentaire et de la Souveraineté alimentaire (22 Ekim 2026). “Virus Shamonda : une première détection chez l’être humain.” Sağlık Bakanlığı ile ortak basın bildirisi. Hasta Hospices Civils de Lyon’da tedavi görüyordu, ekim başında öldü; doğu Fransa’da Culicoides ısırığı varsayımı; genel nüfus için risk görülmüyor; DSÖ ve ECDC’ye bildirildi. ↩
- Ministerio de Sanidad, Centro de Coordinación de Alertas y Emergencias Sanitarias (22 Ekim 2026). “Primer caso humano detectado de infección por virus Shamonda en una persona con inmunosupresión severa en Francia.” Durum raporu (PDF). Hematolojik kanser tedavisi, 23 Eylül’de ensefalit başlangıcı, iki hafta sonra ölüm, beyin omurilik sıvısında virüs RNA’sı. ↩
- Dünya Sağlık Örgütü (22 Ekim 2026). “Shamonda virus.” Soru-cevap. Peribunyaviridae ailesi, Orthobunyavirus cinsi, Simbu serogrubu; 1965 Nijerya; hayvandan hayvana doğrudan geçiş yalnızca gebelikte; tedavi ve aşı yok. ↩
- Wernike, K., Hoffmann, B. ve ark., Beer, M. (2026). “Emergence of Shamonda Orthobunyavirus, Central Europe, 2026.” Emerging Infectious Diseases, 32(12), erken yayım 19 Ekim 2026. Makale. Baden-Württemberg’de temmuz sonunda 100’ü aşkın çiftlik, sürü içi hastalanma %100’e kadar, ölüm yok; Nijerya izolatıyla %93-97 nükleotit benzerliği. ↩
- “Two incursions, two viruses: emergence of a second novel Shamonda virus clade, Germany, 2026.” Eurosurveillance, 31(39), 2600756. DOI: 10.2807/1560-7917.ES.2026.31.39.2600756. SHAV-EU1 ve SHAV-EU2 kollarının bağımsız girişleri. ↩
- Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi, ECDC (22 Ekim 2026). “Severely ill patient in France becomes first ever human infected with Shamonda virus.” Haber. Virüsün bulunduğu 12 ülke ve Jersey; ölümdeki payı ve bulaşma yolu araştırılıyor; sinek türü bilinmiyor; soğuyan havayla sinek etkinliği azalıyor. ↩
- Institute of Virology and Immunology, IVI (3 Ağustos-14 Ekim 2026). “Shamonda virus in Switzerland.” Güncellemeler. 31 Temmuz ilk tespit; düşük yavrularda ve sinir belirtili atlarda virüs; 14 Ekim’de 22 kantonda yaklaşık 200 pozitif, dalga sönüyor, kış boyunca ücretsiz test; Culicoides ve mavi dil bağlantısı. ↩
- Deutsche Welle (22 Ekim 2026). “France confirms first Shamonda virus infection in a human.” Haber. DSÖ’nün Reuters’a açıklaması: tek başına kalan vaka, şu aşamada geniş yayılma beklenmiyor. ↩
- Friedrich-Loeffler-Institut (2026). “Shamonda-Virus.” Hayvan hastalıkları sayfası. Simbu serogrubu virüsleri genelde zoonoz etkeni sayılmaz. ↩
- Pan Amerikan Sağlık Örgütü, PAHO (15 Ekim 2024). “Epidemiological Update: Oropouche in the Americas Region.” PDF. 2024’ün ilk 40 haftasında 10.275 doğrulanmış vaka, 2 ölüm. Ayrıca: Dünya Sağlık Örgütü, “Oropouche virus disease” bilgi notu. ↩
- Hoffmann, B., Scheuch, M., Höper, D. ve ark. (2012). “Novel orthobunyavirus in cattle, Europe, 2011.” Emerging Infectious Diseases, 18(3), 469-472. DOI: 10.3201/eid1803.111905. ↩
- Azkur, A. K., Albayrak, H., Rışvanlı, A. ve ark. (2013). “Antibodies to Schmallenberg virus in domestic livestock in Turkey.” Tropical Animal Health and Production, 45(8), 1825-1828. DOI: 10.1007/s11250-013-0415-2. 1.362 örneğin 335’i pozitif (%24,5); sığır %39,8, koyun %1,6, keçi %2,8, Anadolu mandası %1,5. ↩
Kapak: Doubs'ta Mont d'Or yaylasında Montbéliarde inekleri, arkada Mont Blanc. Pmau, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Bu içerik bilgi amaçlıdır; tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi önerisi değildir. Yazıdaki bilgiler 23 Ekim 2026 itibarıyla resmî açıklamalara dayanıyor ve inceleme sürdükçe değişebilir. Sağlığınızla ilgili endişeleriniz için hekiminize, hayvanlarınızda belirti görürseniz veteriner hekiminize danışın.
Dr. Sinan
Modern tıp ve biyoteknoloji gelişmelerini birincil kaynaklardan takip eder; klinik deneme, onay süreci ve erişim sınırlarını abartmadan yazar.
