70 bin yıl önce Güneş Sistemi'ni ziyaret eden yıldız

2013'te Potsdam'daki Leibniz Astrofizik Enstitüsü'nden Ralf-Dieter Scholz, gökyüzü taramalarında gözden kaçmış bir cisim yakaladı: sadece 22 ışık yılı uzakta, şaşırtıcı derecede yakın ama şaşırtıcı derecede sönük bir kızıl cüce. Tuhaf olan şuydu: bu kadar yakın yıldızlar gökyüzünde belirgin biçimde yer değiştirir; bu ise neredeyse çakılı duruyordu.¹ Rochester Üniversitesi'nden astrofizikçi Eric Mamajek bu detayı görünce durdu. Çünkü bir yıldız gökyüzünde yana kaymıyorsa, iki ihtimal vardır: ya doğrudan üstümüze geliyordur ya da az önce yanımızdan geçip uzaklaşıyordur.

Geriye sarılan film

Mamajek ve ekibi yıldızın hızını ölçtüğünde şüphe kesinleşti: cisim bizden saatte yüz binlerce kilometre hızla uzaklaşıyordu. Ekip, yıldızın yörüngesini bir film gibi geriye sardı ve 10.000 ayrı simülasyon koştu. Sonuç 2015'te yayımlandı: bu ikili sistem, bundan yaklaşık 70 bin yıl önce Güneş'e sadece 52 bin astronomik birim, yani 0,8 ışık yılı mesafeden geçmişti.² Kulağa uzak gelebilir; değil. En yakın komşumuz Proxima Centauri bile 4,2 ışık yılı ötede. Simülasyonların yüzde 98'i, yıldızın Oort Bulutu'nun, yani Güneş Sistemi'nin en dış mahallesini oluşturan kuyruklu yıldız kabuğunun içinden geçtiğini söylüyordu. Bilinen hiçbir yıldız bize bu kadar sokulmamıştı. Sistem, kâşifinin onuruna Scholz Yıldızı diye anıldı.

Atalarımız gördü mü?

Hikâyenin en romantik sorusu bu. 70 bin yıl önce Homo sapiens Afrika'dan yayılıyor, Avrasya'da Neandertallerle karşılaşıyordu. Başlarını kaldırdıklarında o yıldızı gördüler mi? Muhtemelen hayır; ama bir yıldız işareti koymak gerek. Scholz Yıldızı küçük bir kızıl cüce ile ondan da küçük bir kahverengi cüceden oluşuyor; ikisinin toplam kütlesi Güneş'in yüzde 15'i kadar. En yakın geçişinde bile parlaklığı çıplak göz sınırının yaklaşık 50 kat altındaydı.³ Yalnız bir istisna var: kızıl cüceler huysuzdur; manyetik patlamalarla dakikalar içinde binlerce kat parlayabilirler. Yani bir avcı-toplayıcı, şanslı bir gecede, gökyüzünde daha önce olmayan soluk bir kızıl noktanın birkaç saatliğine belirip söndüğünü görmüş olabilir. Gördüyse de kimseye anlatamadı; yazı için daha 65 bin yıl vardı.

Evren o gece kimsenin haberi olmadan bir ziyaretçi ağırladı. Davetsiz misafirin adını koymak için 70 bin yıl bekledik. geçişin özeti

Zararsız bir sıyırma mıydı?

Oort Bulutu'nun içinden bir yıldız geçmesi kulağa felaket senaryosu gibi geliyor: yörüngeleri bozulan kuyruklu yıldızlar, iç sisteme yağan buz dağları... Hesaplar bu kaygıyı büyük ölçüde dağıtıyor. Scholz Yıldızı hem hafif hem hızlıydı; çekimsel etkisi "zayıf bir el sıkışma" düzeyinde kaldı. Simülasyonların yalnızca on binde biri, yıldızı kuyruklu yıldızların yoğun olduğu iç Oort bölgesine sokuyor.² Yine de küçük bir dipnot: o geçişte hafifçe dürtülmüş kuyruklu yıldızlar varsa, iç sisteme ulaşmaları yaklaşık iki milyon yıl sürer. Yani fatura kesildiyse bile, adres torunlarımızın torunlarına yazılı.

Sıradaki ziyaretçi yolda

Scholz Yıldızı şu an 22 ışık yılı ötede, Tekboynuz takımyıldızında sessizce uzaklaşıyor. Ama takvimde yeni bir randevu var: Gliese 710. Bu turuncu cüce, yaklaşık 1,3 milyon yıl sonra Güneş'e Scholz'dan çok daha yakın, tahminen 10-15 bin astronomik birim mesafeden geçecek; bu, iç Oort bölgesinin göbeği demek.⁴ Üstelik Gliese 710 tam boy bir yıldız; geçiş gecelerinde gökyüzünün en parlak yıldızlarından biri gibi görünecek ve binlerce yıl boyunca öyle kalacak. O gökyüzüne kimin bakacağını bilmiyoruz. Ama 70 bin yıl önce bakanlar bizim atalarımızdı; 1,3 milyon yıl sonra bakacak olanlara da aynı hediyeyi bırakmak fena olmaz: kayıt tutmak.