Kanada Kıyısında Yaklaşık Yüz Yıl Sonra İki Yeni Deniz Örümceği Türü

Cormac Toler-Scott 14 Ağustos 2024'te Kanada'nın batı kıyısındaki Quadra Adası açığında, akıntının sert aktığı bir kaya resifine daldı. 10 ile 15 metre arasında tüy gibi dallanan hidroit kolonileri topladı. Hidroit, denizanasıyla akraba, bitkiye benzeyen küçük hayvanların oluşturduğu bir koloni. Kolonilerden birinin üstünden çıkan dişi bir deniz örümceği, iki yıl sonra yeni bir türün tip örneği oldu.¹

Bu hayvan, Organisms Diversity & Evolution dergisinde 26 Ağustos 2026'da yayımlanan makaleyle Tanystylum kiixin adını aldı. Aynı makalede bir yeni tür daha tanımlandı: Callipallene pilosuspedes. British Columbia Üniversitesi'ne (UBC) göre bunlar, Salish Denizi'nden yaklaşık yüz yıldır tanımlanan ilk yeni deniz örümcekleri.^1,2

Örümcek olmayan örümcekler

Deniz örümcekleri, bilimsel adıyla Pycnogonida, gerçek örümcek değil. Akrepler, örümcekler ve at nalı yengeçleriyle aynı büyük eklembacaklı soyundan geliyorlar ve yaklaşık 500 milyon yıl önce, Kambriyen döneminde o soyun geri kalanından ayrıldılar.¹ Bazı türlerde bacak sayısı 12'ye çıkıyor. Solungaçları yok; oksijeni doğrudan derilerinden alıyorlar. Dişinin yumurtalıkları bacaklarının içine dağılmış durumda. Yumurtaları erkek topluyor: başının dibindeki ovijer denen özel uzantılarla yumurtaları alıyor, bacaklarından salgıladığı bir yapışkanla kendi gövdesine tutturuyor ve yavrular çıkana kadar sırtında taşıyor.²

Boyları da çok değişken. Bacak açıklığı bir milimetre olan türler de var, 50 santimetre olanlar da. Küçük türler genellikle kıyıda ve ılık enlemlerde, iri türler derinde ve kutuplara yakın sularda yaşıyor. Kıyıdakilerin çoğu daha büyük omurgasızların üstüne tutunuyor ve hortum biçimindeki ağız uzantısını onlara batırıp özsularını emiyor.¹ Dünyada bugüne kadar 1.392 tür tanımlandı.

Kimsenin saymadığı bir kıyı

Salish Denizi, Kanada ile ABD sınırının iki yanına yayılan, Vancouver Adası'nın Pasifik'ten koruduğu büyük bir iç deniz. Vancouver, Victoria ve Seattle bu sulara bakıyor ve kıyılarında 9 milyondan fazla insan yaşıyor. Kanada'da tehdit altındaki deniz türlerinin en yoğun bulunduğu bölge de burası.¹

Toler-Scott işe iklim değişikliğinin ve kıyı yapılaşmasının deniz örümceklerini nasıl etkilediğini merak ederek başladı, ama elinde ölçecek hiçbir veri yoktu. UBC'nin bültenindeki açıklamasına göre bunun sebebi, bölgede hangi türlerin yaşadığının ve nasıl yaşadığının bilinmemesiydi.² Makaleye göre Salish Denizi'nde ve Vancouver Adası'nın batı kıyısında güvenilir biçimde kaydedilmiş sığ su deniz örümceği türü yalnızca 17'ydi. Yazarlar bu sayının hayvanların azlığını değil, araştırmanın azlığını yansıttığını düşünüyor; bu kıyıdaki deniz örümceği çalışmaları uzun süre rastlantıya bağlı yürümüştü.¹

Ekip Eylül 2023 ile Ağustos 2024 arasında Quadra Adası, Vancouver, Bamfield ve Victoria çevresinde gelgit havuzlarından 18 metreye kadar örnek topladı. Her türü taramalı elektron mikroskobuyla görüntüledi, iki genini okuyup aile ağacındaki yerini belirledi. Beş tür için ilk kez DNA verisi üretildi.¹

Kıllı ayaklar, üç dudaklı ağız

Callipallene pilosuspedes adını yürüme bacaklarının uç boğumlarını kaplayan uzun, kıvrık dikenlerden alıyor. Latincede pilosus "kıllı", pedes "ayaklar" demek.¹ Hayvanın kırmızı gözleri ve kısa bir hortumu var. Hortumun ucunda, yiyeceği ısırmadan önce kavrayan kıskaçlar duruyor. Ağız üç dudakla çevrili bir üçgen ve çevresi duyu kıllarıyla dolu. UBC'nin bülteni bu ağzı Yıldız Savaşları'nda kumun içine gömülü yaşayan dev canavar Sarlacc'ın minyatürüne benzetiyor.²

Bu türün ovijerleri çok becerikli. Araştırmacılar mikroskop altında hayvanın bu uzantıları bacaklarına sarıp üstlerindeki tarak gibi dikenlerle kendini temizlediğini gördü. Ama ekibin elinde bu türden tek bir örnek var: 16 Temmuz 2024'te Bamfield açığında, dalgaya ve akıntıya açık bir resifte, 10 metre derinlikteki bir hidroit kolonisinden toplanan bir dişi.^1,2

Yirmi yıldır adı olmayan hayvan

Tanystylum kiixin'in hikâyesi daha eskiye gidiyor. 2006'da Gillespie ve Bain, Bamfield yakınındaki Cape Beale'den topladıkları bir deniz örümceğinin yumurtadan çıktıktan sonraki gelişimini ışık mikroskobuyla incelemişti. Hayvana Tanystylum bealensis adını verdiler ama türü kurallara uygun biçimde hiç tanımlamadılar. Zoolojide tanımı yapılmadan verilen böyle bir ad nomen nudum, yani "çıplak ad" sayılır ve geçerli değildir. Yeni makalenin yazarlarına göre o hayvan büyük olasılıkla T. kiixin'di.¹

Yeni ad da aynı kıyıdan geliyor. Kiix̣in, örneklerin ilk toplandığı yerin yakınındaki eski bir yerli köyünün adı. "Ki-hin" diye okunuyor ve köyün dibine çarpan dalgaların sesinden türemiş. Türü akrabalarından ayıran en kolay işaret, ağzının iki yanındaki palp denen dokunaçlar: beş boğumlular ve hortumun ucunu geçiyorlar, en yakın benzerlerinde ise dört boğum var. DNA ağacında da Atlantik ve Akdeniz'deki benzerlerinden ayrı duruyor. Ekip onu yalnızca dalgaya açık, suyun sürekli yenilendiği yerlerde, Plumularia setacea adlı hidroidin üstünde, birkaç kuşağın bir arada yaşadığı kalabalık topluluklar hâlinde buldu. Aynı hidroidin bulunduğu korunaklı koylarda tek bir tane bile çıkmadı.¹

T. kiixin'in ovijerleri ise kısa ve hantal. Hayvan kendini temizleyemiyor, gövdesindeki kılların arasına çamur ve döküntü birikiyor. Araştırmacılar bu döküntünün içinde sık sık tek hücreli asalaklar buldu. Toler-Scott bunu "bir ekosistemin içinde bir ekosistemin içinde bir ekosistem" diye anlatıyor. Hidroidin özsuyunu emen deniz örümceği, sırtında kendi asalaklarını taşıyor.²

Tek saha sezonunun bıraktıkları

Makale iki yeni adın yanında bir de tanı anahtarı bıraktı. Salish Denizi ve Vancouver Adası'nın batı kıyısındaki deniz örümcekleri için hazırlanan bu anahtar, bir örneğin hangi türe ait olduğunu adım adım soruyla buldurtuyor. Bu kıyıda türleri birbirinden ayırmak uzun süre zor oldu; Achelia alaskensis gibi bazı türlerin adı on yıllar boyunca defalarca değişmişti.¹

Sınırlar da açık. C. pilosuspedes tek bir dişiden tanımlandı; türün ne kadar yaygın olduğu ve erkeğinin nasıl göründüğü bilinmiyor. Çalışma yalnızca 0 ile 18 metre arasını kapsıyor ve Toler-Scott'ın kendi deyişiyle tek bir saha sezonuna dayanıyor. Bölgede henüz kaydedilmemiş başka türler olduğunu söylüyor.² İki yeni türün tip örnekleri şimdi Vancouver'daki Beaty Biyoçeşitlilik Müzesi'nde, S009480 ve S009484 katalog numaralarıyla duruyor.

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.