Henüz anne sütüyle beslenen bir Hitit prensesi, yeri bugün bilinmeyen Ziulila kentinde hastalandı. Bunu krala bir falcı yazdı. Sarayda çocuğun iyileşip iyileşmeyeceği fal sorgusuyla soruldu; başka bir kil tablet de prensesin öldüğünü ve onun için yapılan cenaze ritüelini kayda geçirdi.1
Bu satırlar yaklaşık 3.400 yıl sonra Sivas'ın Yıldızeli ilçesindeki Kayalıpınar höyüğünden çıktı. Kültür ve Turizm Bakanlığı 8 Ekim 2026'da, bu yılki kazı sezonunda höyükte 131 çivi yazılı tablet ve tablet parçası bulunduğunu açıkladı. Aynı alandan 2025'te çıkan 53 parçayla birlikte arşiv 184 parçaya ulaştı. Kazıyı 2021'den beri Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü'nden Doç. Dr. Çiğdem Maner yönetiyor.1
Bu yazıda neler var?
- Sivas'taki küçük bir köyün altındaki kentin Hitit kralları için neden önem taşıdığı.
- Batı Anadolu'daki generallerin krala yazdığı yardım mektubunun hangi krizin ortasında kaleme alındığı.
- Saray çocuklarını öldüren ateşli salgının tabletlerde nasıl izlendiği.
- Kuş falcılarının yolda tuttuğu kaydın Hitit kehanetine kattığı yeni bilgi.
Kızılırmak kıyısında bir saray kenti
Kayalıpınar, Hitit ve Eski Asur metinlerinde Šamuḫa adıyla geçen kent. Bugün küçük bir köyün yanında duran höyük, Kızılırmak'ın yukarı çığırında nehrin geçildiği noktaya bakıyor. MÖ 2. binyılın başında Asurlu tüccarlar burada bir ticaret istasyonu işletti. Hitit döneminde höyüğe bir saray kuruldu ve kent, Šamuḫalı İştar diye anılan tanrıçanın kült merkezi oldu.2 Bir kuşak sonra tahta çıkacak olan III. Hattuşili gençliğinde bu tanrıçanın rahipliğine atanmıştı.3
Höyükte ilk çivi yazılı parça 1999'da bulundu. Sistemli kazılar 2005'te başladı ve uzun yıllar Marburg Üniversitesi'nden Andreas Müller-Karpe'nin ekibi çalıştı; 1999-2017 arasında çıkan metinler 2019'da Elisabeth Rieken'in editörlüğünde ayrı bir ciltte yayımlandı.4
Hattuşa yanarken krala yazılan mektup
Bakanlık tabletleri II. Tudhaliya dönemine bağlıyor. Hititologların bir kısmı aynı kralı III. Tudhaliya diye sayıyor, çünkü erken dönemde bu adı taşıyan kralların kaç kişi olduğu hâlâ tartışılıyor. Numarası ne olursa olsun bu kral MÖ 14. yüzyılın ilk yarısında, I. Šuppiluliuma'dan hemen önce hüküm sürdü.3
Dönemin en açık anlatımı bir kuşak sonra yazıldı. III. Hattuşili'nin KBo 6.28 numaralı fermanı, Šuppiluliuma tahta çıkmadan önce düşmanların ülkeye aynı anda pek çok yönden girdiğini sayar. Kaşkalar kuzeyden gelir, Arzawa düşmanı Aşağı Ülke'ye saldırır, Azzi'den gelen düşman Yukarı Ülke'yi yakıp yıkar ve metnin ifadesiyle "Šamuḫa'yı sınırı yapar". Başkent Hattuşa da ateşe verilir.5 Hititologlar bu krize "eşmerkezli istila" diyor. Kral bir süre Šamuḫa'da oturdu ve kaybedilen toprakları geri alma seferlerini oradan yönetti.3 Müller-Karpe, Kayalıpınar'daki Hitit sarayının sistemli biçimde yağmalanıp yakıldığını gösteren tabakayı da aynı döneme bağlıyor.2
Yeni bulunan mektup bu tablonun içinden geliyor. Bakanlığın aktardığına göre Batı Anadolu'daki Hitit generalleri Šamuḫa'daki krala bölgenin düşmanlarca çevrildiğini yazdı ve asker, at, savaş arabası istedi. Yardım gelmezse durumun ağırlaşacağını ve ordunun yok olacağını söylediler. Destek gönderilmezse doğacak sonucun sorumluluğunu üstlenmeyeceklerini de açıkça bildirdiler.1
Mektubun hangi yıl yazıldığı ve düşmanın adı açıklanmadı.
Salgın saray çocuklarına ulaştı
Arşivdeki metinler kehanet, fal, mektup, ritüel ve dua türlerine ayrılıyor; dilleri Hititçe ve Hurrice. En çok dikkat çekenler, kentten kente yayılan yüksek ateşli bir salgını anlatan tabletler. Hastalık özellikle bebekleri ve küçük çocukları öldürüyordu. Küçük prenslerin, prenseslerin ve yüksek rütbeli görevlilerin çocuklarının durumu tek tek fal sorgularıyla takip edildi.1
Hitit belgelerinde salgın daha önce de vardı. II. Muršili'nin veba duaları, babası Šuppiluliuma'nın son yıllarında başlayıp 20 yıl süren bir salgını anlatır ve hastalığı Mısır'a karşı yapılan seferden getirilen esirlere bağlar.6 Kayalıpınar tabletleri o salgından en az bir kuşak öncesine ait. Açıklanan kısımlarda hastalığın adı geçmiyor; metinler ateşi, ölen çocukları ve sarayın kaygısını kaydediyor.
Kuş falcılarının yol kaydı
Hititler tanrıların iradesini birkaç farklı fal yöntemiyle sorardı; kuşların uçuşunu okumak bunlardan biriydi. 2025 sezonunda çıkan tabletlerin çoğu kuş falıyla ilgiliydi. Maner o yıl Anadolu Ajansı'na, kralın veliahtları ve küçük kızları hakkında soru soran fal metinlerini bir kazıda ilk kez bulduklarını söyledi.7
2026 tabletlerinden birinde kuş falcıları Šamuḫa'nın dışına çıkıp başka bölgelerde gözlem yapıyor. Konakladıkları kentler, izledikleri yol ve gördükleri kuşlar gün gün yazılmış.1 Hattuşa metinlerinden bilinen kuş falcıları belirli bir gözlem alanı çizer, kuşun hangi yönden gelip nereye uçtuğuna bakardı.8 Bir yolculuk boyunca tutulmuş kayıt bu işin sahada nasıl yürüdüğünü gösterecek. Üstelik konaklanan kentlerin sırası, Hitit coğrafyasında yeri bilinmeyen yerleşimlerin haritaya oturtulmasına da yardım edebilir.
Neyi henüz bilmiyoruz?
Tabletlerin hiçbiri henüz yayımlanmadı. Bugün bilinenler Bakanlığın 8 Ekim açıklamasına ve kazı ekibinin değerlendirmesine dayanıyor; tam metin, çeviri ya da katalog yok. Sivas Valisi Yılmaz Şimşek'in açıklamasındaki teşekkürden, metinler üzerinde Würzburg Üniversitesi'nden Hititolog Daniel Schwemer'in de çalıştığı anlaşılıyor.1 Sayılarda küçük bir pürüz de var. Anadolu Ajansı Eylül 2025'te o sezon 56 tablet bulunduğunu yazmıştı, Bakanlık ise 2025 buluntularından 53'ünü bu arşive bağlıyor.7
"21. yüzyılın en kapsamlı Hititçe arşivi" nitelemesi kazı ekibine ait. Ölçek için Hattuşa'ya bakmak yeter: 1906'da Hugo Winckler ile Theodor Makridi'nin başlattığı kazıların çıkardığı arşiv, UNESCO kaydına göre yaklaşık 25 bin tablet.9 Kayalıpınar'daki 184 parça bunun yanında küçük kalıyor. Arşivi değerli kılan, metinlerin başkentin yandığı yıllarda sarayın kendi yazışmasından gelmesi.
Tabletlerdeki ateşli hastalığın ne olduğu bilinmiyor. Koç Üniversitesi'nin enfeksiyon hastalıkları araştırma merkezi KUISCID, Hacettepe Üniversitesi'nden Ezgi Altınışık ve Ankara Üniversitesi'nden Mehmet Sağır'la birlikte Ağustos 2026'da Kayalıpınar'da antik patojen araştırması başlattı.10 Salgınla bir bağ kurulabilmesi için aynı döneme ait iskeletlerden hastalık etkeninin DNA'sının elde edilmesi gerekiyor. Prensesin hastalandığı Ziulila kentinin yeri de henüz belirlenmedi.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı açıklaması ve Bakan Mehmet Nuri Ersoy'un paylaşımı, 8 Ekim 2026; Sivas Valisi Yılmaz Şimşek'in açıklaması. Aktaran: Demirören Haber Ajansı, "Kayalıpınar'da 21'inci yüzyılın en kapsamlı Hititçe arşivi gün yüzüne çıkarıldı", 8 Ekim 2026. dha.com.tr ↩
- Müller-Karpe, A. (2017). The East: Archaeology. The Upper Land, Azzi-Hayaša, Išuwa. M. Weeden ve L. Z. Ullmann (ed.), Hittite Landscape and Geography içinde, s. 60-62. Leiden: Brill. ↩
- Bryce, T. (2005). The Kingdom of the Hittites. Yeni baskı. Oxford: Oxford University Press. Tudhaliya'nın numaralandırılması, eşmerkezli istila, kralın Šamuḫa'da oturması ve III. Hattuşili'nin Šamuḫalı İştar rahipliği. ↩
- Rieken, E. (ed.) (2019). Keilschrifttafeln aus Kayalıpınar 1. Textfunde aus den Jahren 1999-2017. Wiesbaden: Harrassowitz. Ayrıca Müller-Karpe, A. ve diğerleri (2006). Untersuchungen in Kayalıpınar. Mitteilungen der Deutschen Orient-Gesellschaft, 138. ↩
- Balza, M. E. (2022). KBo 6.28+, or: Ḫattušili III between past and future. Ancient Near Eastern Studies, 59, 145-169. doi:10.2143/ANES.59.0.3291192 ↩
- Singer, I. (2002). Hittite Prayers. Writings from the Ancient World 11. Atlanta: Society of Biblical Literature. II. Muršili'nin veba duaları (CTH 378). ↩
- Zafer, S. (16 Eylül 2025). "Hitit yerleşim yeri Kayalıpınar'da 56 çivi yazılı tablet ve 22 mühür baskısı bulundu". Anadolu Ajansı. Çiğdem Maner'in açıklamaları. aa.com.tr ↩
- Bawanypeck, D. (2005). Die Rituale der Auguren. Texte der Hethiter 25. Heidelberg: Winter. ↩
- UNESCO Dünya Belleği Kaydı, "The Hittite cuneiform tablets from Bogazköy" (2001). unesco.org ↩
- Koç Üniversitesi İşbank Enfeksiyon Hastalıkları Araştırma Merkezi (KUISCID), Kayalıpınar'da antik patojen araştırması duyurusu, 7 Ağustos 2026. ↩
- Görseller: Kapak, Kayalıpınar höyüğündeki A Binası'nın taş temelleri (kırpıldı); höyükten Kızılırmak'a bakış ve Sivas Arkeoloji Müzesi'ndeki Kayalıpınar vitrini. Fotoğraflar Ingeborg Simon, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0. Harita ve grafik kafa1milyon; harita verisi Natural Earth (kamu malı), tablet sayıları dipnot 1. ↩
Bu yazı arkeoloji haberidir. Tabletlerin içeriğine dair bilgiler Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın açıklamasına dayanıyor; metinlerin bilimsel yayını henüz yapılmadı.
Elvan
Derin Geçmiş'in sesi. Kazı raporlarını, makale dipnotlarını ve müze envanterlerini okuyup hikâyeye çeviriyor. Bir buluntuyu anlatırken kimin kazdığını da söylemeyi ilke sayar.
