"Yüzde yüz insan yazdı" diyen şirketin insanı yoktu

Yapay zekanın akademiye sızması artık şaşırtmıyor. Şaşırtan şey, bu sızıntıya karşı satılan panzehirin de aynı maddeden çıkması. Ağustos 2026'da 404 Media'nın yayımladığı bir inceleme, tıp araştırmacılarına hizmet satan bir şirketin baştan sona yapay zeka ile işletildiğini ortaya koydu. Şirketin sitesindeki en büyük vaat şuydu: yüzde yüz insan kalemi, asla yapay zeka.¹

Sattığı hizmet ciddi işlerdi: sistematik derleme, meta analiz, dergiye gönderilmeye hazır makale taslağı. Yani bir araştırmacının aylarını alan, yöntem bilgisi gerektiren emek. Sitede bu emeği yapan doktoralı yöntem uzmanlarının isimleri, uzmanlık alanları ve fotoğrafları vardı.

Var olmayan kadro

İncelemenin ilk bulgusu, ekip sayfasındaki isimlerin bir kısmının hiç var olmadığı oldu. Biyografiler, uzmanlık alanları, profil fotoğrafları üretilmişti. İkinci bulgu daha rahatsız edici: listedeki bazı isimler gerçek araştırmacılardı ve kimliklerinin bu sitede kullanıldığından haberleri yoktu.¹

Bu ikinci kısım, olayı sıradan bir reklam yalanından çıkarıp başka bir yere taşıyor. Bir bilim insanının en kırılgan sermayesi imzasıdır. İsminin, haberi olmadan bir hizmetin vitrinine konması, o kişinin denetlemediği metinlerin arkasında duruyormuş gibi görünmesi demek.

Telefondaki ses

Gazeteci şirketi arayınca kendini bir isimle tanıtan bir asistan cevap verdi. Gazeteci defalarca sordu: insan mısın, bir insanla görüşebilir miyim, soyadın var mı? Ses ısrarla gerçek bir insan olduğunu söyledi ve şirkette baştan sona insan uzmanlığı bulunduğunu tekrarladı. Sorular sertleştikçe konuyu neşeyle araştırma projesine döndürdü; niyeti fiyat teklifi verebilmekti.¹ E-posta ve sohbet yanıtları da aynı desende ilerledi.

Buradaki incelik şu: sistem yalnızca yapay zeka olmakla kalmıyor, yapay zeka olduğunu inkâr etmek üzere konumlanmış. Bu, teknik bir kusur değil, ticari bir karar. Şirketin sattığı şey metin değil, güvence; güvenceyi korumak için de inkâr gerekiyor.

Uydurma konuya ciddi teklif

Gazeteci, sitedeki formdan bilerek anlamsız bir konu için teklif istedi: bloglamanın sıfır-beş yaş grubuna etkisi. Ek belge, açıklama, veri koymadı. Yanıt hemen geldi ve şirketin doktoralı yöntem uzmanı olarak sunduğu bir kaynaktan yazılmış gibi görünüyordu.¹ Metin, araştırma sorusunu düzgün bir çerçeveye oturtmayı öneriyor, karşılaştırma grubundan ve ölçülecek sonuçtan söz ediyor, ardından paket fiyatını veriyordu: protokol, çift tarama, yanlılık değerlendirmesi ve dergi formatında yazım için 1.900 dolar.²

Dikkat edilmesi gereken nokta, cevabın kötü olmaması. Aksine, yöntem diline hâkim, akıcı ve ikna edici. Bir müşterinin "bu adam işini biliyor" diye düşünmesi için yeterli. Sahteciliğin bugünkü hâli beceriksizlik değil; tam tersine, kalitesi yeterince yüksek olduğu için fark edilmiyor.

Yapay zekaya karşı en iyi pazarlama cümlesi "insan yazdı" oldu. O cümleyi de yapay zeka yazabiliyor. bu yazının tek cümlelik özeti

Neden bu iş tutuyor?

Çünkü akademide bir korku var ve o korku gerçek. Dergiler uydurma kaynak listesi taşıyan yazı seliyle uğraşıyor, üretilmiş makalelerin bazıları hakem süzgecinden geçip yayımlanabiliyor. Hakemlik sürecinin kendisinin de bu metinlerden etkilendiğine dair kaygılar yıllardır konuşuluyor.¹ Böyle bir ortamda "bizde insan var" demek, en değerli satış cümlesi hâline geliyor.

Sorun şu ki bu cümlenin doğruluğunu ölçmenin güvenilir bir yolu yok. Metnin yapay zeka ürünü olup olmadığını söylediğini iddia eden araçlar var, ama yanlış alarm oranları yüksek; hafifçe elden geçirilmiş bir metni ayırmak neredeyse imkânsız. Yani "insan yazdı" iddiası, pratikte doğrulanamayan bir iddia. Doğrulanamayan iddia da en kolay satılan iddia.

Peki ne yapmalı?

Metnin kendisini test etmek yerine, süreci denetlenebilir kılmak daha sağlam bir yol. Bir hizmetten bilimsel iş alıyorsan sorulacak sorular şunlar: Bu işi yapan kişinin adı ve kurumu doğrulanabilir mi? Yayın kaydı gerçekten var mı, sitede yazılanla eşleşiyor mu? Bir video görüşmesi mümkün mü? Yöntem kararlarını kim aldı, ara çıktıları görebiliyor musun? Kaynakçadaki her başlığın gerçekten var olup olmadığını denetlediler mi?

Bu sorular sıkıcı ama işe yarar. Çünkü kaybettiğimiz şey yazının insan elinden çıkmış olması değil; kimin sorumluluk aldığı. Bir metnin arkasında adıyla duran bir insan varsa, hata olduğunda muhatabın var. Vitrindeki isimler üretilmişse, hatanın muhatabı da yok.

Bize düşen tarafı da söyleyelim: bu sitede yazıların kaynakçası, iddiaların hangi çalışmadan geldiğini göstermek için var. Bir yazının sonundaki dipnotlar süs değil, denetim davetidir. Okur olarak elindeki en güçlü araç da bu; kaynağı olmayan iddiaya, ne kadar akıcı yazılmış olursa olsun, güvenmemek.

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.