İngiltere'de Sergilenen 18. Yüzyıl Korsan Bayrağının Hikayesi

2007'de Winchester Sanat Okulu'nun Tekstil Koruma Merkezi'ne kaba dikişli, kırmızı bir bayrak getirildi. Yüksek lisans öğrencisi Bonnijo Chervenock onu altı hafta boyunca temizledi ve kumaşta barut kalıntılarıyla kenarları kömürleşmiş küçük delikler buldu.¹

Barutu bilerek yerinde bıraktı. BBC'ye, bunun bayrağın tarihinin bir parçası olduğunu söyledi. Ortadaki kafatası ve çapraz kemikler boyalı kırıntılar hâlinde dağılmak üzereydi. Chervenock her parçayı ayrı ayrı temizleyip boyanmış ipek tülün üstüne yapıştırdı, sonra bütün bayrağı yeni bir kumaşa dikti.

Kırmızı bayrak aman yok demekti

Korsan bayrağı bir haberleşme aracıydı. Greenwich'teki Ulusal Denizcilik Müzesi'nin anlatımına göre siyah bayrak, teslim olan tayfanın canının bağışlanacağını bildirirdi ve çoğu zaman bir uyarı atışıyla birlikte çekilirdi. Hedef gemi kendi bayrağını indirmezse direğe kırmızısı çıkardı. Kırmızı bayrak, direnenlere aman verilmeyeceğini söylüyordu.²

Bayrağı taşımak bile tehlikeliydi. Aynı müzeye göre yalnızca elinde korsan bayrağı bulunduğu için idam edilen insanlar oldu. Bayraklar ucuz kumaştan dikiliyor, iş bitince ya da yakalanma tehlikesi doğunca ortadan kaldırılıyordu. 17. yüzyılın sonu ile 18. yüzyılın başından bugüne neredeyse hiç örnek kalmadı.

Bu yüzden korsan bayrakları hakkında bildiklerimizin çoğu tanık ifadelerinden, gazetelerden ve 1724'te Londra'da Kaptan Charles Johnson adıyla basılan A General History of the Pyrates kitabından geliyor. Johnson, Bartholomew Roberts'ın tayfasının bayrağına Haziran 1721'de, Francis Spriggs'in tayfasınınkine de Aralık 1723'te "Jolly Roger" dendiğini yazıyor. İki bayrağın deseni birbirinden farklıydı ve ikisinde de kafatasıyla çapraz kemik yoktu.³

"Old Roger" ve darağacındaki bayrak

Müze bayrağı 2011'de sergiye çıkarırken adın Fransızca "joli rouge", yani "güzel kırmızı" sözünden geldiğini söyledi.⁴ Kırmızı bir bayrak için hoş bir açıklama. Yalnız dönemin belgelerinde bu sözün korsan bayrağı için kullanıldığına dair bir kayıt bulunmuyor.

Belgelenmiş en eski iz, Londra'da çıkan Weekly Journal or British Gazetteer'ın 19 Ekim 1723 tarihli sayısında. Gazete, Rhode Island'da Greyhound gemisinin yakaladığı 26 korsanın asıldığını ve kara bayraklarının darağacının bir köşesine bağlandığını aktarıyor. Bayrakta bir elinde kum saati, öbür elinde bir kalbe saplanan ok tutan bir Ölüm figürü vardı; kalpten üç damla kan düşüyordu. Haberin son cümlesine göre korsanlar bu bayrağa "Old Roger" diyor, altında yaşayıp öleceklerini söylüyordu.⁵ O dönemin İngilizcesinde Old Roger, şeytana ya da ölüme takılan bir lakaptı.

Düğme iliği ve tutmayan tarih

Koruma sırasında iki ayrıntı daha çıktı. Bayrak kare kesilmemişti ve alt yüzünde bir düğme iliği şekli vardı: bez, bayrak olmadan önce başka bir kumaş parçasıydı. Kumaş ayrıca son derece asitliydi; Chervenock temizlikte asitliği nötre yaklaştırdı, çünkü öyle kalsa lifler zamanla dağılacaktı.¹

Bayrağın sahibi, onu ele geçiren subayın soyundan gelen Pamela Curry. Onarımdan sonra bayrak çerçevelenip onun otelinde asıldı. Aralık 2011'de Portsmouth Tarihî Tersanesi'ndeki Kraliyet Donanması Ulusal Müzesi'ne ödünç verildi. Müzenin o günkü anlatımı şöyleydi: bayrak 1780'de Kuzey Afrika kıyısındaki bir çatışmada Teğmen Richard Curry tarafından ele geçirilmişti, Curry sonradan amiral olmuştu.⁴

Curry'nin donanma kaydı bu tarihi taşımıyor. William O'Byrne'ün 1849'da yayımlanan deniz subayları sözlüğüne göre Curry 1772'de Gosport'ta doğdu ve 22 Mart 1780'de 24 toplu Amphitrite firkateyninin defterine kaptan hizmetkârı olarak yazıldı.⁶ Yedi yaşındaydı. John Marshall'ın 1823 tarihli biyografi derlemesi, onun o gemiye hiç çıkmadığını not ediyor.⁷ Asıl deniz hayatı 1786'da başladı. Akdeniz, Halifax ve Batı Hint istasyonlarında asteğmen olarak dolaştı. Şubat 1793'te, Fransa ile savaşın ilk haftalarında ele geçirilen korsan gemisi L'Elizabeth'i limana o götürdü. Teğmenlik belgesini 14 Mart 1794'te aldı.⁶

Yani 1780'de ortada bir teğmen yoktu.

Bayrağın sergilenmesini duyuran bir yelken dergisi notu ise tarihi "yaklaşık 1790" diye veriyor.⁸ Bu tarih Curry'nin Akdeniz'de asteğmen olarak dolaştığı yıllara oturuyor. Çatışmanın kendisini anlatan bir gemi jurnali ya da rapor ise yayımlanmış değil. Bayrağı hangi tayfanın çektiği, hangi gemiden alındığı, Cezayir, Tunus ya da Trablusgarp limanlarından birine mi bağlı olduğu bilinmiyor.

Öteki bayrak Åland'da

Portsmouth'taki bayrağın bilinen tek eşi Baltık'ta. Finlandiya'ya bağlı Åland Adaları'nın başkenti Mariehamn'daki Åland Denizcilik Müzesi, kafatası ve çapraz kemik dikilmiş pamuklu bir bayrak saklıyor. Müzenin kaydına göre bayrak yaklaşık 200 yaşında, Kuzey Afrika'nın Akdeniz kıyısından geliyor ve bir zamanlar koyu kahverengiydi. İkisi, gerçek olduğu kabul edilen iki korsan bayrağı olarak anılıyor.⁹

İki bayrak da aynı kıyıyı gösteriyor. Kuzey Afrika limanlarından çıkan korsan gemileri, 1830'da Fransa Cezayir'i işgal edene kadar Akdeniz ticaretini tehdit etmeyi sürdürdü.

Curry 1855'in son haftalarında Plymouth yakınındaki Stoke Damerel'de öldü; vasiyeti bugün Kew'deki Ulusal Arşiv'de PROB 11/2225/390 numarasıyla duruyor.¹⁰ Bayrağın alındığı çatışmayı anlatan bir kayıt şimdiye kadar yayımlanmadı. O çatışmadan elde kalan iz, 2007'de kumaşta bulunan barut ve yanık deliklerden ibaret.

kafa1milyon

Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.