Huntington hastalığında bugüne kadar hiçbir ilaç, hastalığın gidişatını değiştirdiğini kanıtlayıp onay almadı. Hollanda ve ABD merkezli gen terapisi şirketi uniQure, 29 Eylül 2026'da bu boşluğa en çok yaklaşan adayın, AMT-130'un dördüncü yıl sonuçlarını açıkladı.1 Beyne tek bir ameliyatla verilen tedavi, yüksek doz alan 12 hastada hastalığın ilerleyişini eşleştirilmiş bir karşılaştırma grubuna göre yüzde 44 yavaşlattı. Bu fark istatistiksel olarak anlamlı çıkmadı.
Bir yıl önce aynı ölçek, üçüncü yılda yüzde 75'lik yavaşlama göstermişti. Sayının düşmesi, şirketin ABD İlaç ve Gıda Dairesi'ne (FDA) yaptığı onay başvurusu incelemeye alınmak üzereyken geldi.
- Tedavinin beynin hangi bölgesine, nasıl verildiği.
- Dördüncü yılda iki ölçeğin neden birbirinden ayrıldığı.
- Karşılaştırma grubundaki eksik verinin sonucu hangi yöne çekebileceği.
- FDA başvurusunda hangi verinin esas alındığı ve Türkiye'deki hastalar için durum.
Tek ameliyatla verilen gen terapisi
Huntington, HTT adlı gendeki CAG harf üçlüsünün normalden fazla tekrarlanmasıyla ortaya çıkıyor; gen 1993'te bulundu.2 Tek bir bozuk kopya hastalık için yeterli olduğundan taşıyıcı ebeveynin her çocuğu yüzde 50 olasılıkla geni alıyor. Belirtiler çoğunlukla 30'lu ve 40'lı yaşlarda başlıyor: istemsiz hareketler, sinirlilik, depresyon, yeni bir şey öğrenmekte ve karar vermekte zorlanma. Hastalar belirtiler başladıktan sonra genellikle 15 ila 20 yıl yaşıyor.3 FDA'nın 2008'de onayladığı tetrabenazin gibi ilaçlar istemsiz hareketleri azaltabiliyor. Sinir hücrelerinin kaybını ise yavaşlatmıyorlar.
Bozuk huntingtin proteininin en erken zarar verdiği yer, beynin derinindeki striatum. Kaudat çekirdek ve putamenden oluşan bu bölge, hareketin ayarlanmasında ve alışkanlıkların kurulmasında görev alıyor. AMT-130, zararsızlaştırılmış bir virüs kabuğunun (AAV5) içinde küçük bir RNA talimatı taşıyor. Cerrahlar bu çözeltiyi MR görüntüsü eşliğinde doğrudan kaudat ve putamene veriyor. Hücreye giren talimat huntingtin üretimini azaltıyor; bozuk ve sağlam kopya birlikte düşüyor.4
Denemeler 2019'da ABD'de, ardından Polonya ve İngiltere'de başladı. İlk iki grupta 29 hasta tedavi edildi: 17'si yüksek, 12'si düşük doz.
Dördüncü yılda iki ölçek ayrıştı
Şirketin birincil ölçütü cUHDRS adlı bileşik puan. Hareket muayenesini, düşünme hızını ve günlük işlevi tek sayıda topluyor.5 İkinci ölçüt TFC, yani toplam işlevsel kapasite. 0 ile 13 arasında puanlanıyor ve kişinin çalışıp çalışamadığına, parasını yönetip yönetemediğine, ev işlerini ve öz bakımını sürdürüp sürdüremediğine bakıyor.
Veri kesimi 30 Haziran 2026. Dördüncü yılda yüksek doz alan hastalar cUHDRS'de başlangıca göre ortalama 0,90 puan kaybetti, karşılaştırma grubu 1,61 puan. TFC'deki kayıp 0,37'ye karşı 0,94 oldu; bu da yüzde 61 yavaşlama demek ve üçüncü yıldaki yüzde 60 ile neredeyse aynı. Düşük doz alan 12 hasta aynı sürede cUHDRS'de 1,94 puan kaybetti. Şirket bu farkı dozla artan bir etkinin işareti olarak yorumluyor. Üçüncü yıl analizine üç yeni hasta eklendiğinde yavaşlama cUHDRS'de yüzde 80'e, TFC'de yüzde 67'ye çıktı.
Karşılaştırma grubu neden tartışılıyor?
ABD denemesinin kaydında sahte ameliyatlı bir kontrol kolu da var, fakat dört yıllık kıyaslama dışarıdan seçilen bir grupla yapılıyor. Tedavi edilen hastalar, Huntington hastalarını yıllardır izleyen ENROLL-HD kayıt çalışmasından seçilip hastalık evresi gibi özelliklerle eşleştirilen 1.337 kişiyle kıyaslanıyor. Dördüncü yılda bu grubun verisinin yüzde 53'ü eksik. uniQure'a göre izlemi bırakan hastalar, kalanlardan belirgin biçimde hızlı kötüleşiyordu. Geride daha sağlıklı bir grup kaldıkça karşılaştırma grubu olduğundan yavaş ilerliyor görünüyor ve tedavinin etkisi küçük çıkıyor. Şirketin eski kayıt verisiyle sonradan yaptığı analizde yavaşlama cUHDRS'de yüzde 54, TFC'de yüzde 68.
Bu açıklama makul, ama şirketin kendi yorumu. Guggenheim analistlerinin notuna göre üçüncü ve dördüncü yıl arasındaki cUHDRS kaybının yaklaşık üçte biri tek bir hastadan geliyor.6 On iki kişilik, tedaviyi herkesin bildiği açık etiketli bir grupta tek hasta sonucu bu kadar oynatabiliyor. Dört yıllık veri henüz hakemli bir dergide yayımlanmadı.
Yüksek doz alan beş hastada (yüzde 17) tedaviyle ilişkili, beyin ve omurilikte iltihaba bağlı ciddi yan etki görüldü; hepsi düzeldi. Düşük doz alan bir hasta, tedaviden yaklaşık beş yıl sonra intihar sonucu hayatını kaybetti. Araştırmacı bu ölümü tedaviyle ilişkili bulmadı. Huntington hastalarında intihar riski genel nüfusa göre belirgin biçimde yüksek.
FDA süreci ve Türkiye
AMT-130'un onay yolu dolambaçlı geçti. FDA Kasım 2025'te faz 1/2 verisini birincil kanıt olarak yeterli görmediğini bildirdi. Haziran 2026'da görüş değiştirdi ve yüksek doz alan 12 hastanın üçüncü yıl verisini hızlandırılmış onay başvurusuna temel olarak kabul etti.6 uniQure 2 Eylül'de FDA'ya ve İngiltere ilaç kurumu MHRA'ya başvurdu, öncelikli inceleme istedi. Bu istek kabul edilirse FDA kararı yaklaşık sekiz ay içinde çıkabiliyor. Yeni dördüncü yıl sonuçları başvuru dosyasında yok. Onay gelirse tedavinin bir doğrulama çalışmasıyla sınanması gerekecek; o çalışmanın birincil ölçütü TFC.
Leerink analistleri Haziran'da, onay halinde ABD fiyatını 1,7 milyon dolar olarak tahmin etmişti. Denemelerde Türkiye'den merkez yok ve tedavinin Türkiye'de ruhsatı bulunmuyor. Pringsheim ve arkadaşlarının 2012 tarihli meta-analizine göre Huntington dünya genelinde her 100 bin kişiden yaklaşık 2,7'sinde görülüyor; Avrupa, Kuzey Amerika ve Avustralya çalışmalarında oran 5,7.7 uniQure, FDA'nın başvuruyu incelemeye alıp almadığını 2026'nın son çeyreğinde öğrenmeyi bekliyor.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- uniQure (29 Eylül 2026). “uniQure Announces Additional Data from Ongoing Phase I/II Studies of ifezuntirgene inilparvovec (AMT-130) in Huntington’s Disease.” GlobeNewswire. Basın bülteni. Veri kesimi 30 Haziran 2026; 48. ayda yüksek doz (12 hasta) cUHDRS yüzde 44 (p=0,144), TFC yüzde 61; 36. ayda (15 hasta) yüzde 80 ve yüzde 67. Hakemli yayın değildir. ↩
- The Huntington’s Disease Collaborative Research Group (1993). “A novel gene containing a trinucleotide repeat that is expanded and unstable on Huntington’s disease chromosomes.” Cell. DOI: 10.1016/0092-8674(93)90585-E. ↩
- ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi, MedlinePlus Genetics. “Huntington disease.” Erişkin başlangıçlı form çoğunlukla 30’lu ve 40’lı yaşlarda başlar; belirtilerden sonra yaşam süresi genellikle 15-20 yıl. ↩
- ClinicalTrials.gov: NCT04120493 (ABD, faz 1/2, 2019’da başladı; striatuma verilen rAAV5-miHTT) ve NCT05243017 (Polonya ve İngiltere, 14 katılımcı). ↩
- Schobel, S. A. ve ark. (2017). “Motor, cognitive, and functional declines contribute to a single progressive factor in early HD.” Neurology. DOI: 10.1212/WNL.0000000000004743. cUHDRS bileşik ölçeğinin tanımı. ↩
- Bağımsız aktarımlar, 29 Eylül 2026: N. P. Taylor, Fierce Biotech (Guggenheim notu, tek hastanın katkısı); J. Bell, BioPharma Dive (Leerink fiyat tahmini, FDA süreci); H. McKenzie, BioSpace (Kasım 2025 ve Haziran 2026 FDA kararları, 2 Eylül başvurusu). ↩
- Pringsheim, T. ve ark. (2012). “The incidence and prevalence of Huntington’s disease: a systematic review and meta-analysis.” Movement Disorders. DOI: 10.1002/mds.25075. Dünya geneli 100 binde 2,71; Avrupa, Kuzey Amerika ve Avustralya 100 binde 5,70. ↩
Bu içerik bilgi ve eğlence amaçlıdır; tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi önerisi değildir. Belirti, genetik test veya klinik karar için hekiminize danışın.
Dr. Sinan
Modern tıp ve biyoteknoloji gelişmelerini birincil kaynaklardan takip eder; klinik deneme, onay süreci ve erişim sınırlarını abartmadan yazar.
