Soru tek satır: son 24 saatte sabun, diş macunu, şampuan, krem, güneş, makyaj, parfüm. Kaç tane? Rutgers ekibi bunu Princeton Lisesi ve yaz programındaki 143 öğrenciye sordu. Kızlarda medyan 14, erkeklerde 7. Yani bir günde, yetişkin kadınların tempo aralığına giren bir banyo masası. Ergenlikte hormon sistemi zaten hızla değişiyor; araştırmacılar tam da bu yüzden o yaşa bakıyor. Maruziyet burada, yetişkinliktekinden farklı bir pencereye denk geliyor.1

Asıl sürpriz sayıların kendisi değil. Cinsiyet, sınıf, ırk ve ebeveyn eğitimine bakıldıktan sonra da sosyal medya duruyor: saç ya da makyaj tutoriali izleyenler, izlemeyenlere göre yüzde 40 daha fazla ürün kullanmış. Kendi ürün hattı olan bir influencerı takip etmek de yüzde 30 eklemiş.

Bu yazıda neler var?

Video bitince şişe çoğalıyor

Anketi tasarlayanlar arasında iki lise öğrencisi de vardı. Sosyal medya sorularını onlar koydu; akranlarının kremi nereden öğrendiğini laboratuvar değil, hikâye akışı biliyordu. Sonuç, o sezgiyi rakama çevirdi.

Öğrencilerin yüzde 91'inde akıllı telefon var. En çok Instagram ve YouTube. Yüzde 38'i ürün satan ya da kendi hattı olan birini takip ediyor; kızlarda bu neredeyse yarıya çıkıyor. Tutorial izleyenler yüzde 22, kızlarda üçte bir. Yüzde 41'i, takip ettiği birinin sürdüğünü görünce almış. Reklamdan alanlar yüzde 31. Günde iki saatten fazla ekran, medyanın üstü; o grupta da ürün sayısı daha yüksek çıkmış, ama asıl net fark tutorial ve ürün hattında.

Tutorial izleyenlerde yüzde 40, influencer ürün hattında yüzde 30 daha fazla ürün; kızlarda medyan 14, erkeklerde 7
Ayarlanmış oranlar: tutorial +yüzde 40, ürün hattı +yüzde 30. Medyan: kızlar 14, erkekler 7. Kaynak: Barrett ve ark., 2026. Grafik: kafa1milyon.com

Parfüm ayrı bir yük. Öğrencilerin yüzde 57'si dün koku sürmüş; kızlarda bu yüzde 73. Koku karışımı çoğu ülkede tek kelimeyle yazılabiliyor, içindeki ftalatlar etiket satırında görünmeyebiliyor. Yani sayı artınca yalnızca krem çoğalmıyor; görünmeyen bir kimya da biniyor.

Eczane rafında yan yana dizilmiş cilt bakım ve güneş ürünleri
Eczane rafında cilt bakım ürünleri, Colatina. Fotoğraf: ArionStar / Wikimedia Commons, CC0

Sen bununla ne yapacaksın?

Amacın telefonu atmak değil. Dünkü sayıyı görmek ve tutorialı alışveriş listesi sanmamak.

Dünü say. Sabun ve diş macunu dahil, sürdüğün her şişeyi bir kâğıda yaz. 14'e yaklaştıysan bu çalışma kızlarda medyanı orada bulmuş. Sayı görünmeden 'rutinim sade' cümlesi tahmindir.

Tutorialı gösteri, sipariş değil diye izle. On adımlık gece bakımı bir sahne. Aynı cildin on ayrı moleküle ihtiyacı olduğu anlamına gelmez. Beğendiğin bir adımı not et; üçünü birden alma. Videodaki cilt senin cildin değil; ışık, filtre ve bir markanın rafı da işin içinde.

Ciltte kalanları önce kes. Durulanan şampuan saniyeler durur. Serum, krem, güneş, ruj, parfüm saatlerce durur. Aynı işi gören iki krem varsa birini bırakmak, yeni bir 'detoks' şişesi almaktan daha işe yarar.

Parfümü görünmez ekleyici sanma. Dünün yarısından fazlası koku sürmüş. Boyun ve bilek, kremden sonra gelen ikinci katman. Koku hassasiyetin ya da sadeleşme niyetin varsa, burası en ucuz azaltma.

'Temiz güzellik' yazısına tapma. Öğrencilerin yüzde 41'i bazı kimyasallardan kaçındığını söyledi; etiketi düzenli okuyanlar yüzde 19, uygulama kullananlar yüzde 5. Kutu üzerindeki kelime, içindekilerin envanteri değil.

Üç günün hesabını bil. Kaliforniya'da 100 kızla yapılan HERMOSA denemesinde, üç gün boyunca ftalat, paraben ve bazı fenollerden arındırılmış ürünlere geçilince idrardaki birkaç madde yüzde 27 ile 45 arasında düşmüştü. Mucize değil; sayı ve formül değişince yük de değişiyor.2

Siyah zeminde üç makyaj fırçası ve bronz pudra
Makyaj fırçaları ve bronzer. Fotoğraf: geehairimages / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Şimdi dürüst kısım

Bu bir ön çalışma. 143 kişi, New Jersey'nin eğitimli bir kasabası, çoğu aile üniversite mezunu. Dünya lisesinin fotoğrafı değil. Kolay örneklem de işin içinde: bakıma meraklı olanlar ankete daha çok yazılmış olabilir, bu da sayıyı şişirir. Anket kesiti: tutorial izlemek ürünü çoğaltmış olabilir, zaten çok sürenler tutorial izliyor da olabilir. İkisi birden de olabilir. İdrar alınmadı; sayılan şey şişe, kandaki hormon değil.

Ürün fotoğrafları ileride bir içerik veritabanına bağlanacak. Bu yazı o bağ kurulmadan önce. Yani 'şu marka kötü' cümlesi burada yok. Konu tek bir krem değil, bir günde üst üste binen sayı.

Cildinde ani kızarıklık, şişlik ya da döküntü varsa bu yazı değil, dermatolog gerekir. Evde teşhis yok; sayı bir alışkanlık ölçüsü, hastalık cümlesi değil.

Tutorial bir gösteri. Dünkü şişe sayısı ise senin gerçek rutinin. bu yazının tek cümlelik özeti

Akşam bir video açarsan, kapanıştaki 'bunları da dene' cümlesini sepete çevirme. Beğendiğin tek adımı yarına bırak. On dört, bir günde dolmuş bir masa. On beşinci şişenin acelesi yok.

Dipnotlar ve Kaynaklar

  1. Barrett, E.S., Getz, K., Whitted, J. ve ark. (2026). "Adolescent personal care product use and social media engagement: a pilot study in NJ high school students", Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology. DOI: 10.1038/s41370-026-00948-6. n=143; kızlarda medyan 14 (çeyrekler arası 8), erkeklerde 7 (3); influencer ürün hattı IRR 1,30 (1,11–1,52); tutorial IRR 1,40 (1,21–1,63); cinsiyet, sınıf, ırk/etnisite ve ebeveyn eğitimine göre ayarlanmış. Parfüm son 24 saatte yüzde 57; etiketi düzenli okuyanlar yüzde 19; uygulama yüzde 5.
  2. Harley, K.G. ve ark. (2016). "Reducing phthalate, paraben, and phenol exposure from personal care products in adolescent girls: findings from the HERMOSA intervention study", Environmental Health Perspectives, 124:1600–1607. Üç günlük 'daha temiz' ürün müdahalesi; MEP, metil/propil paraben, trikloson ve benzofenon-3 idrar düzeylerinde yüzde 27–45 düşüş.
  3. Rutgers Üniversitesi duyurusu ve MedicalXpress aktarımı (16 Ağustos 2026): Emily Barrett'ın sosyal medyanın ürün kullanımını artırabileceğine dair değerlendirmesi; anket tasarımında lise öğrencileri Vita Moss-Wang ve Gabrielle Kaputa'nın katkısı. Kesitsel anket, nedensellik iddiası yok.

Bu yazı bilgi ve merak içindir; kozmetik, tıbbi ya da beslenme tavsiyesi değildir. Cildinde ya da sağlığında bir sorun varsa hekimine danış.

Kategoriler ve Etiketler
Ayna güzellik cilt bakımı sosyal medya makyaj kişisel bakım influencer
Bu yazıyı paylaş
Duru

Duru

Ayna'nın yüzü. Dünyada güzellik ve kadın üzerine çıkan yeni araştırmaları okuyup sadeleştiriyor, evde gerçekten denenebilecek olanları ayıklıyor. Hiçbir markadan para almaz, ürün satmaz; işe yaramayanı da yarayanı kadar açık söyler. Yazdıklarını Instagram'da videoyla da anlatıyor.