Temmuz 2025'te Psychoactives dergisinde yayımlanan bir vaka raporu, beyin sarsıntısı geçiren 22 yaşında bir üniversite sporcusunu anlatıyor. Uzman ekibin standart bakımına rağmen sporcunun belirtileri ilk ay neredeyse hiç gerilemedi. Sarsıntının 42., 45. ve 46. günlerinde, kendi kararıyla, kurutulmuş sihirli mantardan üç küçük doz aldı; her biri yaklaşık 2,5 miligram psilosibin içeriyordu. Belirti puanı 25'ten 11'e indi, baş ağrısı ve sese hassasiyet azaldı, sporcu tam antrenmana döndü.1
Raporu yazan araştırmacılar bu tek vakadan sonuç çıkarılamayacağını kendileri yazıyor. Kontrol grubu yok ve belirtiler o günlerde kendiliğinden de geçiyor olabilirdi.
- "Hafif" denen beyin travmasının bir yıl sonra hastaların yarısında neden hâlâ iz bıraktığı.
- Travmadan bir yıl sonra verilen tek dozun sıçan beyninde neleri değiştirdiği.
- İnsanda süren iki denemenin hangi dozları kıyasladığı ve sonuçların ne zaman geleceği.
- Türkiye'de psilosibinin yasal durumu ve kendi başına denemenin riskleri.
"Hafif" travmanın uzun süren izi
Beyin sarsıntısı tıpta hafif travmatik beyin hasarı sayılıyor. Hasta acile geldiğinde bilinç düzeyini ölçen Glasgow koma skalasından 13 ile 15 arasında puan alıyorsa travma "hafif" sınıfına giriyor. Bu ad, sonrasında yaşananı her zaman anlatmıyor. ABD'de 11 travma merkezinde 2014 ile 2018 arasında izlenen 1.154 hafif beyin travması hastasını kapsayan TRACK-TBI çalışmasında, bir yıl sonra hastaların yüzde 53'ü günlük hayatında en az bir alanda kısıtlılık bildirdi. Kolundan ya da bacağından yaralanan karşılaştırma grubunda bu oran yüzde 38'di.2 Rakamlar ABD'nin büyük travma merkezlerine başvuran hastalardan geliyor; Türkiye için benzer ölçekte bir ölçüm yok.
En sık şikâyetler baş ağrısı, baş dönmesi, ışığa ve sese hassasiyet, unutkanlık, uyku bozukluğu ve çabuk sinirlenme. Bugünkü tedavi bunları tek tek yatıştırmaya dayanıyor: ağrıya ilaç, dengeye fizik tedavi, kademeli egzersiz, gerekiyorsa psikoterapi. Hasarın kendisini onaran, onay almış bir ilaç bulunmuyor.
Sıçanlarda iki ayrı deney
Melbourne'daki Monash Üniversitesi'nden Sandy Shultz'un ekibi, 12 Haziran 2026'da Cell Reports Medicine'de yayımlanan çalışmada erkek sıçanlara klinikte ağır sınıfa girecek şiddette bir beyin travması uyguladı ve bir yıl bekledi. Amaç, iyileşmenin durduğu ve kalan sorunların tedaviye direndiği evreyi taklit etmekti. Sonra hayvanların bir kısmına tek doz psilosibin, diğerlerine tuzlu su enjekte edildi. Kullanılan doz kilogram başına 1 miligramdı; yazarlara göre insanda kabaca 10 ila 15 miligrama denk geliyor. Psilosibin alan travmalı sıçanlar dar bir kirişte daha rahat yürüdü ve su dolu havuzdaki gizli platformu daha çabuk buldu. PET taramasında, travmanın azalttığı serotonin 2A reseptörü bağlanması yeniden yükseldi. Alın lobunun ön kısmında beynin bağışıklık hücreleri olan mikroglialar sayıca azaldı.3 Yazarlar sınırı da kendileri koyuyor: çok sayıda davranış testi yapıldığı için tesadüfen anlamlı çıkan sonuç riski yüksek.
İkinci çalışma 8 Eylül 2026'da Communications Biology'de çıktı. Boston'daki Northeastern Üniversitesi'nden Craig Ferris'in ekibi orta yaşlı dişi sıçanlara üç gün boyunca, hayvanlar uyanıkken, günde bir hafif darbe uyguladı. Model, sporcuların ya da askerlerin tekrarlayan sarsıntılarına benzesin diye böyle kuruldu. Psilosibin her darbeden sonraki 30 dakika içinde verildi.4
MR görüntülerinde damar dışına sızan sıvının, yani ödemin izi belirgin biçimde azaldı. Üç hafta sonra travmalı sıçanların beyin damarları karbondioksite olağandan sert tepki veriyordu. Psilosibin bu tepkiyi alın lobu dahil birkaç bölgede kısmen düzeltti. Tekrarlayan kafa darbelerine bağlı kronik travmatik ensefalopatide ve bazı bunama türlerinde biriken fosforlu tau proteini azaldı. Sinir hücrelerinin hayatta kalmasına ve yeni bağlantı kurmasına yardım eden BDNF adlı büyüme faktörü arttı.
Ekibin Kanadalı üyesi, Carleton Üniversitesi'nden Argel Aguilar-Valles, 22 Eylül'de The Conversation'da bulguların bir kısmının belirsiz kaldığını yazdı.5 Psilosibin beyin bölgeleri arasındaki eş zamanlı çalışmayı onarmakla kalmadı, sağlıklı hayvanlarda görülen düzeyin de üstüne çıkardı; bunun iyiye mi kötüye mi işaret ettiği bilinmiyor. Darbeler sıçanlarda küçük davranış bozuklukları yaratmıştı ve psilosibin bunları düzeltmedi. İlacı her darbeden sonraki yarım saat içinde vermek insanda da pek mümkün görünmüyor. Makalenin çıkar beyanında iki yazarın hayvan MR'ı için donanım geliştiren bir şirkette ortaklığı, Aguilar-Valles'in de psikedelik ilaç geliştiren bir şirkete danışmanlığı yer alıyor.
İnsanda ilk kontrollü denemeler
Calgary Üniversitesi'nin PatACT denemesi Mayıs 2025'te başladı. Sarsıntı belirtileri üç ay ile beş yıl arasında süren, 18-65 yaş arası 40 yetişkin alınıyor. Yarısı 25 miligram, yarısı 1 miligram psilosibin alıyor ve iki grup da kabul ve kararlılık terapisi adlı bir psikoterapi görüyor. Kimin hangi dozu aldığını ne hasta ne araştırmacı biliyor. Asıl ölçü, 16 belirtiyi 0 ile 4 arasında puanlayan Rivermead anketi. Birincil verinin Haziran 2027'de toplanması planlanıyor.6
Monash'ın Melbourne denemesi Haziran 2026'da hasta almaya başladı ve Avustralya'da bu alandaki ilk kontrollü deneme. Belirtileri en az altı aydır süren 60 kişide 25 miligramlık doz, 4 miligramlık "etkin plasebo" ile kıyaslanacak. Etkin plasebo hafif bir etki yaratıyor; böylece katılımcının hangi grupta olduğunu tahmin etmesi zorlaşıyor. Asıl ölçüm dozdan altı hafta sonra yapılacak. Üç yıl sürecek deneme 1,5 milyon Avustralya doları kamu fonuyla yürüyor.7 Avustralya'da yetkilendirilmiş psikiyatristler 1 Temmuz 2023'ten bu yana tedaviye dirençli depresyonda psilosibin reçete edebiliyor; sarsıntı bu iznin kapsamında yok.8
Alandaki ilk girişim yarım kaldı. Yale Üniversitesi 2019'da sarsıntı sonrası baş ağrısında psilosibini sınamaya başladı, 12 kişi alabildi ve uygun katılımcı bulmakta zorlandığı için 2023'te denemeyi sonlandırdı.9
Türkiye'de durum ve riskler
Psilosibin, 1971 tarihli BM Psikotrop Maddeler Sözleşmesi'nin en sıkı denetlenen I. listesinde yer alıyor. Türkiye'de de uyuşturucu madde sayılıyor ve onaylı bir tıbbi kullanımı yok. ClinicalTrials.gov'da Türkiye'den bir merkezin katıldığı sarsıntı denemesi bulunmuyor.
Kendi başına mantar kullanmak bu araştırmalarla aynı şey sayılmaz. Mantardaki psilosibin miktarı türe ve hasada göre değişiyor, yani alınan doz bilinmiyor. Yüksek dozda kaygı, panik, yön kaybı, nabız ve tansiyon artışı görülebiliyor; kişide ya da ailesinde psikoz öyküsü varsa risk büyüyor. Denge ve dikkat sorunu zaten süren biri için bu etkiler ayrı bir tehlike. Hem The Conversation yazısı hem vaka raporunun yazarları, kafa travmasından sonra kendi kendine tedaviyi açıkça önermiyor.
Bugün eldeki kanıt iki sıçan çalışması, tek bir vaka ve henüz bitmemiş iki denemeden oluşuyor. İnsandan gelecek ilk kontrollü verinin Calgary'deki PatACT denemesinden Haziran 2027'de toplanması bekleniyor.
Dipnotlar ve Kaynaklar
- Lawrence, D. W., Di Battista, A. P. ve Hutchison, M. G. (2025). “Psilocybin Use in an Intercollegiate Athlete with Persisting Symptoms After Concussion: A Case Report.” Psychoactives, 4(3), 22. DOI: 10.3390/psychoactives4030022. Kontrolsüz tek vaka; dozlar sarsıntının 42, 45 ve 46. günlerinde, kişinin kendi kararıyla alındı. ↩
- Nelson, L. D. ve ark. (2019). “Recovery After Mild Traumatic Brain Injury in Patients Presenting to US Level I Trauma Centers: A TRACK-TBI Study.” JAMA Neurology, 76(9). DOI: 10.1001/jamaneurol.2019.1313. 12. ayda GOSE puanı 8’in altında kalanlar: hafif beyin travması yüzde 53, ortopedik karşılaştırma grubu yüzde 38. ↩
- Allen, J. ve ark. (2026). “Psilocybin restores behavior and 5-HT2A signaling while reducing microglial density after chronic traumatic brain injury in rats.” Cell Reports Medicine. DOI: 10.1016/j.xcrm.2026.102867. Erkek sıçan, sıvı perküsyon modeli; son grup büyüklükleri 21 sahte, 25 travma. ↩
- Brengel, E. K. ve ark. (2026). “Psilocybin as a treatment for repetitive mild head injury: evidence from neuroradiology and molecular biology.” Communications Biology. DOI: 10.1038/s42003-026-10804-w. Orta yaşlı dişi sıçan, üç gün boyunca günde bir darbe; çıkar beyanı makalede. ↩
- Aguilar-Valles, A. (22 Eylül 2026). “Psilocybin may help the brain recover from concussion, new study shows.” The Conversation. Yazı. ↩
- ClinicalTrials.gov: NCT06615908 (PatACT, Calgary Üniversitesi; faz 1, randomize, dörtlü kör; 40 katılımcı; 25 mg ve 1 mg psilosibin; birincil tamamlanma Haziran 2027). ↩
- Monash Üniversitesi (15 Haziran 2026). “Monash researchers launch new clinical trial testing psychedelic therapy for post-concussion symptoms.” EurekAlert. Basın bülteni. 60 katılımcı, 25 mg ve 4 mg etkin plasebo, birincil ölçüm 10. haftada. ↩
- Therapeutic Goods Administration (3 Şubat 2023). “Change to classification of psilocybin and MDMA to enable prescribing by authorised psychiatrists.” Duyuru. Yürürlük 1 Temmuz 2023. ↩
- ClinicalTrials.gov: NCT03806985 (Yale Üniversitesi, sarsıntı sonrası baş ağrısında psilosibin; 12 katılımcı; katılımcı bulma güçlüğü nedeniyle 2023’te sonlandırıldı). ↩
Bu içerik bilgi ve eğlence amaçlıdır; tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi önerisi değildir. Psilosibin Türkiye'de yasal değildir. Kafa travması sonrası belirtiler için hekiminize danışın.
kafa1milyon
Meraklı bir kafa. Bilimsel makaleleri, arşiv belgelerini ve saha notlarını okuyup gündelik dile çeviriyor; bilinmeyeni bilinmiyor diye yazmaktan çekinmiyor.
