Hatay'ın Akdeniz kıyısında, Suriye sınırının hemen kuzeyinde bir mağara. Adı Üçağızlı II. On binlerce yıl önce burası, Afrika ile Avrasya arasındaki en işlek koridorlardan biriydi; insan türlerinin göç ederken uğradığı bir durak. Bu mağarada beş yıl süren, milimetre milimetre ilerleyen bir kazı, insanlık tarihinin en hassas sorularından birine dokundu: biz modern insanlar, kuzenlerimiz Neandertallerle yalnızca aynı toprağı mı paylaştık, yoksa aynı kültürü de mi?
Mağaradan çıkan insan fosilleri az ama belirleyici: birkaç diş ve çeneli bir parça. Dişlerin iç yapısı incelenerek türler ayırt edildi, katmanlar tarihlendi. Sonuç şu tabloyu verdi: Neandertaller mağarada yaklaşık 77 bin ile 59 bin yıl önce yaşamış; modern insanlar ise 59 bin ile 47 bin yıl önce. Türkiye, Fransa ve Japonya'dan (Kyoto Üniversitesi dahil) araştırmacıların oluşturduğu ekip, bulguları PNAS dergisinde yayımladı.
Aynı aletler, aynı av, aynı kabuk
İki tür de aynı tarz çakmaktaşı aletleri yapmış; arkeolojide "Mousterian" denen bu geleneği ilk kez tanımlandığı Fransız kaya sığınağı adıyla anıyoruz. İkisi de aynı hayvanları avlamış: yaban keçisi, alageyik, karaca, yaban domuzu. Ama asıl sürpriz bir deniz kabuğunda saklıydı: Columbella rustica adlı küçük bir salyangoz. Yenecek kadar bile eti yok; yani süs ya da sembol olarak toplanmış. Ve bu davranış, şimdiye dek yalnızca modern insana özgü sanılıyordu. Meğer Neandertaller de aynı kabuğu seçip taşımış.
Kyoto Üniversitesi'nden Naoki Morimoto'nun sözleriyle: "Bulgularımız derin bir kültürel etkileşime işaret ediyor. Bu iki ayrı ama yakın akraba insan grubu, yalnızca aynı çevreye uyum sağlamıyordu; büyük olasılıkla aynı sembolik tercihleri de paylaşıyordu."
Neden önemli
Mağarada iki türün aynı anda yaşadığına dair bir kanıt yok; biri gidiyor, öbürü geliyor. Ama kültür kesintisiz devam ediyor. Araştırmacılar bunu, iki türün bölgede temas hâlinde olduğu ve bilgi paylaştığı şeklinde yorumluyor. Yani "ilkel Neandertal, akıllı Homo sapiens" klişesi burada çatırdıyor. Üstelik buradaki modern insan fosilleri, 50-60 bin yıl öncesine, tüm Afrika dışı insan soyunun köklendiği o kritik "Afrika'dan çıkış" dönemine denk geliyor.
Türkiye için ne anlama geliyor
Anadolu, tarih boyunca yalnızca imparatorlukların değil, insan türlerinin de kavşağı olmuş. Hatay kıyısındaki bu mağara, atalarımızın ve kuzenlerimizin aynı manzaraya baktığı, aynı kabuğu güzel bulup cebine attığı bir yer. İnsanlığın ortak hikâyesinin bir bölümü, tam da burada, bizim toprağımızda yazılmış.
Kaynaklar ve doğrulama
Bu haber, dünya basınındaki birincil kaynaklardan derlenmiş, çapraz kontrol edilmiş ve kafa1milyon tarafından Türkçe yazılmıştır. Görsel, haberi ilk yayımlayan kuruluşa aittir.