Kazıyı Aydın Adnan Menderes Üniversitesi'nden Prof. Dr. Murat Çekilmez yönetiyor. İş, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Geleceğe Miras programı kapsamında. Bakanlığın duyurusuna göre havuz yaklaşık 300 kişiyi alıyor; suyu kentin kuzeyindeki dağ kaynaklarından, kabaca 55 kilometrelik bir hatla geliyordu. Boşaltma sistemi de var: havuz temizlik için hızla boşaltılabiliyordu. Derinlik Biblical Archaeology Society ölçüsüyle yaklaşık 1,5 metre. İngilizce basında "Olympic" diye geçen ölçü antik ölçekte büyük bir açık hava soğuk havuzu demek; modern olimpiyat havuzu değil.
Çekilmez, Society'ye verdiği yanıtta havuzu yalnızca yüzme yeri diye okumuyor. Hamam-gymnasium'da beden eğitimi, yıkama, sohbet ve kentli buluşması aynı çatı altında toplanıyordu. Roma Anadolu'sunda bu kompleksler Yunan gymnasium geleneği ile Roma hamam kültürünün kesiştiği yerler. Tralleis'te de aynı sahne açılıyor. Frigidarium sırası genelde sıcak odalardan sonra gelirdi: gözenekleri kapatmak, bedeni toparlamak, ardından yağ sürmek. Havuz bu sıranın soğuk ayağı.
Bizans atölyesinin altında denizatı
Temmuz sonu AA'nın geçtiği ikinci buluntu aynı kompleksin kuzeyinde. Üstte önce Bizans dönemi bir atölye göründü. Altı kazılınca Roma İmparatorluk dönemine ait, iyi korunmuş bir mozaik salon çıktı. Motif: Poseidon'la anılan mitolojik deniz yaratığı hipokampus. Çekilmez'in AA'ya cümlesi: "İlk bakışta atölye sandık. Kazı ilerleyince altta mozaik tabanı fark ettik. Tralleis hamam-gymnasium'unda çok iyi korunmuş bir mozaik; hem bilim hem dönemin gündelik hayatı ve mitolojisi için önemli."
Çekilmez kompleksi erken yaştan eğitim ve beden işinin yapıldığı bir bilim merkezi gibi de okuyor: hekim ve mühendis yetiştiren bir gymnasium izi taşıdığını söylüyor. Antik coğrafyacı Strabon'a göre kent Argoslular ve Trallialılarca kurulmuş; Pers, Büyük İskender, Pergamon ve Roma el değiştirmiş. Ayasofya'nın mimarlarından Anthemios da Tralleisli. Ekip mozaiğin ziyarete açılmasını hedefliyor; havuzun tam temizliği ve çevre düzeni sürüyor.
Türkiye için ne anlama geliyor
Türk ajansları mozaiği Temmuz'da, havuzu Ağustos'ta geçti. Dünya arkeoloji basınında dosya 14–21 Ağustos arasında Biblical Archaeology Society röportajı ve Jerusalem Post manşetiyle büyüdü. Senin haritada Aydın Efeler, Tralleis hamam-gymnasium, yaklaşık 37×12 metre soğuk havuz, hipokampus mozaiği, kazı başkanı Murat Çekilmez. Sonraki sezon hangi salonu açarsa, kompleksin eğitim–yıkama dengesi o plana bağlanacak.
Kaynaklar ve doğrulama
The Jerusalem Post (İsrail, 21 Ağustos 2026)
Biblical Archaeology Society (14 Ağustos 2026)
Bu haber, dünya basınındaki birincil kaynaklardan derlenmiş, çapraz kontrol edilmiş ve kafa1milyon tarafından Türkçe yazılmıştır. Görsel, haberi ilk yayımlayan kuruluşa aittir.