South China Morning Post: Çinli jeologlar Eskişehir'deki Kızılcaören nadir toprak yatağını inceledi ve cevherleşmeyi küçük ölçekli buldu

Haberin kaynağı, Çin'in yerbilim dergisi Acta Geologica Sinica'nın ekim sayısında çıkan bir makale. Başyazarı Çin Maden ve Teknoloji Üniversitesi'nden Ren Yisu. Ekipte Çin Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Şansi Enerji Enstitüsü ve Çin Jeoloji Araştırmaları'nın Şian merkezinden araştırmacıların yanında İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Jeoloji Mühendisliği Bölümü de var. SCMP'ye konuşan ekip lideri Prof. Yang Xiaoyong, Çin Bilim ve Teknoloji Üniversitesi ile Hebei Yerbilimleri Üniversitesi'nde çalışıyor.

Kızılcaören, Eskişehir'in Beylikova ilçesine bağlı bir köy. Yanındaki yatak 1950'lerden beri biliniyor ve nadir toprakların yanında flüorit, barit ve toryum da içeriyor.

Magmadan yağmur suyuna üç aşama

Ekip kayaların kimyasını, flüorit kristallerindeki iz elementleri ve stronsiyum izotoplarını ölçerek yatağın nasıl oluştuğunu yeniden kurdu. Makaleye göre nadir toprakların kaynağı karbonatit, yani yerin derinliklerinden yükselen ve kireçtaşına benzeyen magmatik bir kayaç. Önce bu magma çevredeki kayalara sokuldu. Soğurken içinden nadir toprak, flor ve sülfatça zengin sıcak sıvılar ayrıştı, bu sıvılar metalleri taşıyıp biriktirdi. En son yüzeyden sızan yağmur suyu kayaları değiştirdi ve flüorit, barit ve nadir toprak mineralleri çöktü. Örneklerde toplam nadir toprak miktarı ton başına 3,8 ile 19,7 kilogram arasında değişiyor. Geology of Ore Deposits dergisinde 2014'te yayımlanan tarihlemeye göre bu kayalar 24 ile 25 milyon yıl önce oluştu.

Yang, SCMP'ye Kızılcaören'in Çin'in İç Moğolistan bölgesindeki dev Bayan Obo yatağına benzemediğini söyledi. Ona göre saha, Siçuan'daki Maoniuping gibi tipik karbonatit yataklarının sınıfında.

"Cevherleşmenin ölçeği çok küçük. Şu ana kadar Türkiye'nin ya da Batı Asya'daki başka ülkelerin büyük nadir toprak yataklarına sahip olduğuna dair bir kanıt yok."

Prof. Yang Xiaoyong, Çin Bilim ve Teknoloji Üniversitesi (SCMP, 24 Ekim 2026)

4,67 milyon ton ve 694 milyon ton

Makalede alıntılanan eski bir tahmine göre Kızılcaören'de 4,67 milyon ton nadir toprak cevheri var ve ortalama tenör yüzde 2,78. Bu rakam cevherin toplam ağırlığı. Oran tutarsa içindeki nadir toprak 130 bin ton civarında eder, bu hesap bizim. Bayan Obo'da ise ortalama yüzde 6 tenörle 57,4 milyon tonu aşan nadir toprak içerikli rezerv var. Hindistan'daki Firstpost'un aktarımına göre raporlama standartları farklı olduğu için iki sahayı birebir kıyaslamak mümkün değil, ama aradaki ölçek farkı açık. Yang ayrıca bazı örneklerde toryumun milyonda 1.000'i aştığını, neredeyse bütün nadir toprak yataklarında radyoaktif elementlerin yüksek olduğunu ve madenciliğin bir çevre maliyeti bulunduğunu hatırlattı.

Türkiye'nin resmî rakamı başka bir şeyi ölçüyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'na göre sahada 125 kilometreden fazla sondaj yapıldı ve 694 milyon tonluk toryum, barit, flüorit ve bastnazit cevher kaynağı bulundu. Bakanlık bunun içinde 12,5 milyon ton nadir toprak oksidi olduğunu söylüyor. 694 milyon ton, nadir toprak dışındaki mineralleri de kapsayan toplam cevherin adı.

Bu kaynak henüz uluslararası bir standartla belgelenmedi. Turkey recap'in Temmuz 2026'da sahadan aktardığına göre Eti Maden uluslararası sertifika için başvurdu, süreç bitmedi. Türkiye bu yüzden ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'nun yıllık maden özetinde rezerv sahibi ülkeler arasında yer almıyor. Sahayı daha önce görmüş olan İngiliz Jeoloji Araştırmaları jeoloğu Kathryn Goodenough aynı yayına, cevherin yüzde 0,2 ile 2'sinin nadir toprak oksidi olabileceğini söyledi. Bu, 694 milyon tonun içinde 1,4 ile 14 milyon ton demek. Goodenough'a göre bu aralık bile Türkiye'yi kanıtlanmış rezervi olan ilk on ülkenin arasına sokar. ABD kurumunun 2026 özetinde Çin'in rezervi 44 milyon ton, Brezilya'nınki 21 milyon ton.

Pilot tesisten 570 bin tonluk fabrikaya

Eti Maden'in pilot tesisi Nisan 2023'te açıldı ve yılda 1.200 ton cevher işliyor. Nükleer Düzenleme Kurumu, toryum yüzünden aynı yıl sahaya hazırlama, zenginleştirme ve depolama tesisleri için lisans verdi. Yılda 570 bin ton cevher işleyecek endüstriyel tesisin temeli bu yıl atıldı. Bakan Alparslan Bayraktar 1 Mayıs'ta Eskişehir'de Beylikova'yı endüstriyel üretim tesisi aşamasına getirdiklerini söyledi.

Çinli ekibin makalesi yatağın nasıl oluştuğunu anlatıyor, sahanın kârlı işletilip işletilemeyeceğini ölçmüyor. O sorunun cevabını uluslararası standartta bir rezerv raporu ve endüstriyel tesisin ilk üretim yılı verecek. Bakanlığın hedefi, temelin atılmasından sonraki iki yıl içinde, yani 2028'e kadar üretime geçmek.

Bu haber, dünya basınındaki birincil kaynaklardan derlenmiş, çapraz kontrol edilmiş ve kafa1milyon tarafından Türkçe yazılmıştır. Görsel, Wikimedia Commons'tan CC BY-SA 3.0 lisansıyla alınmıştır; Kızılcaören sahasını değil, sahadaki ana cevher mineralini gösterir.