Reuters muhabiri Ali Kucukgocmen'in dosyasina gore buluntu, Bergama Muzesi koleksiyonunda duran yuzlerce parfum ve iksir kabi icindeki numunelerin tek tek kimyasal analize alinmasiyla ortaya cikti. Ekibi yoneten arkeolog Cenker Atila, kalintilari tarif ederken iki veriyi ayni anda vurguluyor: insan diskisi izleri ve kekik yagi bilesenleri. Roma metinlerinde enfeksiyon ve iltihap icin diski bazli karisimlardan soz ediliyordu, fakat bugune kadar elde dogrudan fiziksel bir ornek yoktu.
Calisma bu yuzden tek bir "ilginc buluntu" haberi degil. Metinle nesnenin ilk kez ayni satira girmesi anlamina geliyor. Reuters'ta verilen tarihlemeye gore kap yaklasik 1.900 yillik. Bergama cevresindeki Pergamon kalintilarinda tip okulunun ve eczacilik bilgisinin guclu olmasi bu sonucu daha da onemli yapiyor. Kayitlarda yazan bir tarifin raflarda duran bir kapta karsilik bulmasi, antik tipta teoriden uygulamaya gecisi somutlastiriyor.
"Roma kaynaklarinda gordugumuz bir uygulamayi ilk kez laboratuvar duzeyinde dogrudan gormus olduk."
Cenker Atila, Reuters'a aciklama
Laboratuvar sonucu neyi kanitlar, neyi kanitlamaz
Haberde aktarilan ekip, icerik kalintilarini modern kontaminasyondan ayirmak icin farkli tarama katmanlari kullandi. Bu tur analizler antik kalintilar icin guvenli bir cizgi sunuyor, ama yine de her soruyu tek adimda kapatmiyor. Elimizde bir recetenin adim adim nasil hazirlandigini gosteren "kullanim kilavuzu" yok. Bunun yerine, metinlerde gecen malzemelerin bir arada bulundugunu gosteren guclu bir isaret var.
Bu fark onemli cunku antik tip dosyalarinda buyuk iddialar cok hizli dolasiyor. Reuters dosyasinin guclu yani, bulguyu mucize gibi satmamasi. Ne "Roma her seyi biliyordu" deniyor ne de buluntu tek bir kapla tum donemi acikladigini iddia ediyor. Arkeoloji acisindan degeri, yazili kaynaklar ile maddi kanit arasinda yeni bir kopru kurmasi.
Turkiye icin anlami ne
Turkiye'de arkeoloji haberleri genelde buyuk heykeller veya anitsal yapilar etrafinda donuyor. Bu dosya daha kucuk bir nesnenin de dunya basininin ilk sirasina cikabildigini gosterdi. Bergama'da depoda duran bir kap, tip tarihi ve farmakoloji tarihinin ortak tartismasina dahil oldu. Bu, muzelerdeki "goze carpmayan" koleksiyonlarin da yeni laboratuvar teknikleriyle tekrar degerlendirilebilecegini anlatiyor.
Bir sonraki adim, benzer kaplardan cikacak ikinci ve ucuncu analizler olacak. Reuters dosyasinda isaret edilen ilk veri seti korunursa, Pergamon koleksiyonundaki bu seri 2027 kazilarinda antik tip uygulamalari icin referans dosya haline gelebilir.
Kaynaklar ve doğrulama
Bu haber, dünya basınındaki birincil kaynaklardan derlenmiş, çapraz kontrol edilmiş ve kafa1milyon tarafından Türkçe yazılmıştır. Görsel, haberi ilk yayımlayan kuruluşa aittir.