Haberi Le Figaro'nun bilim servisinden Delphine Chayet Türkiye'ye giderek yazdı. İklim projeksiyonlarına göre İstanbul'un güneyindeki Marmara kıyısının bugünkü koşulları, Fransa'nın 2050'de yaşayacağı iklime yakın. Denemeyi Orman Genel Müdürlüğü yürütüyor, Fransız Ulusal Ormanlar Ofisi (ONF) ortak, Fransız Kalkınma Ajansı (AFD) da destekliyor. Malkoç, fidanların yerel iklime uyup uymadığını görmek için büyümelerini her yıl ölçtüklerini söylüyor.
Kozalaktan tohum bahçesine
Amaç, yeni ortama en iyi dayanan ve gazetenin deyişiyle "yüksek genetik kaliteli" ağaçları seçmek. Le Figaro'nun aktardığına göre ağaçların yaşadığı koşullar tohumlarına da iz bırakıyor. Yani Yalova'nın sıcağına ve kuraklığına dayanan bir çamın tohumu, aynı dayanıklılığı taşıma ihtimali yüksek bir tohum. Deneme Türkiye'de her biri farklı iklim tipinde yedi alanda daha sürüyor.
"Otuz yıl sonra bu deniz çamları tohum verecek yaşa geldiğinde, en iyi tohumlarla tohum bahçeleri kuracağız. Fransa da ağaçların ve onların yavrularının daha sıcak ve daha kuru bir iklimde nasıl değiştiğini inceleyecek. Kendi topraklarında genetik kalite bozulursa bu kaynaktan yararlanabilecek."
Murat Koçluk, Yalova orman işletmesi (Le Figaro, 10 Ekim 2026)
Deniz çamı Türkiye'nin yerli ağacı değil. Kozalakları 1970'lerden beri endüstriyel ağaçlandırma için Korsika'dan getiriliyor. AFD'den proje sorumlusu Zeren Erik türün hızlı büyüdüğünü ve böceklere iyi dayandığını söylüyor. Yalova bölgesi odun üretimini yılda 150 bin metreküpten 2031'e kadar 400 bin metreküpe çıkarmak istiyor. Kesilen ağaçlar palet, parke ve mobilya oluyor.
Meşeler iki yöne gitti
Tohum alışverişi meşelerde de sürüyor. ONF 2021'den beri Fransa'nın sapsız ve tüylü meşelerini Türkiye'den gelen aynı türlerle karşılaştırıyor. ONF'nin genetik kaynaklar bölümünü yöneten Brigitte Musch'un anlattığına göre Tarn-et-Garonne'daki deneme tutmadı. Yonne'dakinde ise Türk kökenli meşelerin yüzde 90'ından fazlası hayatta, ama yerli meşelerden belirgin biçimde yavaş büyüyorlar. Musch bunu iyi haber sayıyor: bu ağaçlar Burgonya'nın soğuğuna ve nemine bugünden dayanıyor, 2050'nin iklimine de zaten uygun. Fransa'da ilk kez Türkiye'ye özgü bir tür de dikildi. Fransızların "volkan meşesi" dediği Kasnak meşesi Isparta'nın Kasnak ormanından tanınıyor ve ONF'nin bir söyleşisine göre doğada Türkiye'de yalnızca 11 popülasyonu kaldı.
Ters yönde sonuçlar daha sert. Türkiye'nin birkaç noktasına dikilen Fransız meşeleri yerli meşelerden daha az tuttu, en kurak alanda tek ağaç yaşamadı.
"Bu bölgelerde Fransız kökenli meşeler muhtemelen sınırlarına ulaştı. İklim, büyüyebilmeleri için fazla sıcak ve kuru. Bu da otuz yıl sonra Fransa'da bugünkü tohumlardan daha dayanıklı tohumlar dikmek gerekeceği anlamına geliyor."
Brigitte Musch, ONF (Le Figaro, 10 Ekim 2026)
France Culture, Mart 2024'te bu alanlardan Eskişehir'dekini ziyaret etmişti. Orman mühendisi Turgay Ezen, Morvan-Nivernais, Vachères ve Loire'dan gelen Fransız meşe fidanlarının yaklaşık yüzde 30'unun tuttuğunu, hedefin yüzde 50 olduğunu söylemişti. Parselde çalışan Cemal Karakurt farkı köklerle anlatmıştı: Türk meşeleri toprağın derinine iniyor, Fransız fidanları daha çok boy atıyor. Eskişehir'de yıllık yağış 280 milimetre, fidanların geldiği Fransız ormanlarında 400.
Türkiye tarafında ne var
Program 2019'da Orman Genel Müdürlüğü, ONF'nin uluslararası kolu ve AFD arasında başladı, AFD 2022'ye kadar finanse etti. Le Figaro'ya göre iki ülkenin ormancılarının derdi ortak: sıklaşan kuraklık ve kabuk böcekleri, kestane gal arısı gibi yeni zararlılar. Fransa'daki baskı da ölçülmüş durumda. Fransız iklim ve çevre bilimleri laboratuvarı LSCE'nin Temmuz 2026'da Nature Communications'ta yayımladığı çalışmaya göre ülkede ağaçların doğal ölümü 2015-2023 arasında belirgin arttı ve incelenen 52 türün neredeyse yarısında anlamlı bir yükseliş var.
Türkiye'nin elinde kalan ise kendi iklimine uymuş bir deniz çamı tohum kaynağı ve meşeler için iki ülkeyi karşılaştıran on yıllık veri. Fransız ekipler Türk kökenli fidanları Yonne'daki Joigny ve Alpes-Maritimes'teki Tournefort ormanlarına dikti, büyümelerini on yıl kadar izleyecek. Koçluk'un verdiği takvime göre Yalova'daki çamlardan ilk seçme tohum, ağaçlar üreme yaşına geldiğinde, 2050'lerin ortasında toplanacak.
Kaynaklar ve doğrulama
Bu haber, dünya basınındaki birincil kaynaklardan derlenmiş, çapraz kontrol edilmiş ve kafa1milyon tarafından Türkçe yazılmıştır. Görsel, haberi ilk yayımlayan kuruluşa aittir.