Bir mağaranın tabanında, 20-40 santimetrelik ince bir toprak katmanı. İçinde kül, kömürleşmiş kalıntılar, ısıyla rengi değişmiş çakmaktaşları. Bunlar, yaklaşık 14 bin yıl önce burada yakılmış bir ocağın izleri. Onu yakan eller, Buzul Çağı'nın son demlerinde bu dağ mağarasına sığınan avcı-toplayıcılara aitti. Ve bu izler, Doğu Karadeniz'de o çağdan bugüne ulaşan ilk sağlam kayıt.
Mağaranın adı Koskarlı. Trabzon'un 40 kilometre güneyinde, Söğütlü Vadisi'nde, deniz seviyesinden 1.030 metre yükseklikte. 2019'da fark edildi, 2024'te Trabzon Müzesi ile Karadeniz Teknik Üniversitesi'nin ortak yürüttüğü sistemli kazı başladı. Doç. Hülya Çalışkan Akgül'ün yönettiği ekip, radyokarbon tarihlemeyle yerleşimi MÖ 12.900 ile 12.000 arasına oturttu. Bulgular, arkeolojinin saygın dergisi Antiquity'de yayımlandı.
Güneyi biliyorduk, kuzeyi bilmiyorduk
Anadolu'nun bu "son avcılar" dönemi (Epipaleolitik), yıllardır ağırlıkla güneyden biliniyordu: Antalya'daki Öküzini, Direkli ve Pınarbaşı gibi kazılar bu çağın ders kitabı sayılıyor. Doğu Karadeniz ise koca bir boşluktu. Koskarlı, bu boşluğu dolduran ilk sistemli kazı. Yani bir bölgenin tarih öncesi hafızası, ilk kez tarihlenmiş bir kayıtla konuşmaya başladı.
Taşların anlattığı ağ
Katmandan çıkan çakmaktaşı ve obsidiyen aletler, birkaç dasit taşından yontulmuş dilgi ve kişisel süs eşyaları, insanların burada yalnızca barındığını değil, bir düzen kurduğunu gösteriyor. Daha çarpıcısı, aletlerin biçimi. Araştırmacılara göre bu tip yarım ay biçimli taş uçlar (lunatlar), Antalya bölgesini merkez alan geniş bir kültürel ağın parçası; benzerleri Batı Gürcistan mağaralarında da var. Yani 13 binli yıllarda, kıyıya yakın bu topluluklar arasında bir alışveriş, bir göç hareketi olmuş. Koskarlı, Anadolu ile Kafkasya arasındaki bu köprünün kuzeydeki eksik halkası.
Türkiye için ne anlama geliyor
Tarih öncesi denince aklımıza çoğunlukla Göbeklitepe ve güneydeki höyükler gelir. Koskarlı, hikâyenin kuzeyde de derin olduğunu hatırlatıyor. Karadeniz'in sisli dağlarında, tarımdan binlerce yıl önce, ateşin başında toplanan insanlar vardı. Onların bıraktığı kül, şimdi bir haritanın boş kalan köşesini dolduruyor.
Kaynaklar ve doğrulama
Archaeology News Online Magazine (Uluslararası)
Bu haber, dünya basınındaki birincil kaynaklardan derlenmiş, çapraz kontrol edilmiş ve kafa1milyon tarafından Türkçe yazılmıştır. Görsel, haberi ilk yayımlayan kuruluşa aittir.