MS 325'te Roma İmparatoru Büyük Konstantin, imparatorluğun dört bir yanından yüzlerce piskoposu küçük bir göl kasabasında topladı. Amaç, henüz genç olan Hristiyanlığı ikiye bölen bir soruyu cevaplamaktı: İsa, Tanrı'yla aynı özden miydi, yoksa sonradan mı var olmuştu? O toplantıdan, bugün hâlâ dünyanın dört bir yanındaki kiliselerde okunan İznik İnanç Bildirgesi çıktı. Ama toplantının tam olarak hangi binada yapıldığı, on yedi yüzyıl boyunca tartışıldı. Bu yaz İznik'te açılan bir hendek, cevaba bugüne dek olmadığı kadar yaklaştırdı.
Bursa'nın İznik ilçesi, antik adıyla Nikaia. 2014'te İznik Gölü'nün sığ sularında batık bir bazilika görüntülenmiş, Amerikan Arkeoloji Enstitüsü onu o yılın en önemli on keşfi arasına almıştı. Bursa Uludağ Üniversitesi'nden Prof. Dr. Mustafa Şahin başkanlığındaki ekip, 2015'ten beri burayı kazıyor. On birinci kazı sezonunda bu kez suyun değil, karadaki bazilikanın altına indiler.
İpucu, zeminin duvarı aşmasıydı
Ekibi eski bir yapıya yönlendiren şey basit bir gözlemdi: mevcut kilisenin taş döşemesi, duvarların dışına doğru devam ediyordu. Yani bugünkü binanın altında daha erken bir evre vardı. Doğuya açılan hendekte duvar kalıntıları, döşeme taşları ve bir sütun kaidesi çıktı. Şahin bu kalıntıları, 368 depreminde yıkılan Aziz Neophytos Kilisesi'ne ait olarak tanımlıyor. Bugün görünen ve "Kutsal Babalar Kilisesi" denen büyük bazilika ise, 380'den sonra bu küçük kilisenin üzerine, konsile katılan piskoposların anısına yapılmış. Mezarlardan çıkan sikkeler de yapımı 380 dolaylarına tarihliyor.
Şahin'in özeti net: "Bu yıl itibarıyla Kutsal Babalar Kilisesi'nin tam burada olduğunu kesin olarak söyleyebilecek durumdayız. Hipotezimiz doğrulandığı için çok mutluyuz."
Neden bu kadar önemli
Buluntular yalnızca birkaç taş değil, bir metni doğruluyor. 4. yüzyıl tarihçisi Kaisareialı Eusebios, konsilin anıtsal bir bazilikada değil, "gösterişsiz, mütevazı bir kilisede" toplandığını yazmıştı. Zeminin altından çıkan küçük yapı, tam da bu tarife uyuyor. Kazıda ayrıca bir altın yüzük ve madeni bir yüksük bulundu; ekip bunları, kentin 729'daki Emevi kuşatması dönemine bağlıyor. Bu yıl ekip uluslararası da oldu: İtalya'dan Calabria ve Catanzaro Magna Graecia üniversitelerinden araştırmacılar kazıya katıldı.
Türkiye için ne anlama geliyor
2025, konsilin 1.700. yıl dönümüydü ve İznik zaten dünyanın gözündeydi. Şimdi elde yalnızca bir sembol değil, konsilin toplandığı binanın somut kalıntıları var. Bu, İznik'i hem arkeoloji hem inanç turizmi açısından dünya haritasında bambaşka bir yere koyuyor. Göl kıyısındaki o mütevazı taşlar, iki milyar Hristiyan'ın inancının cümlelere döküldüğü odanın zemini olabilir. Ve o oda, bir Anadolu kasabasının içinde, hep buradaydı.
Kaynaklar ve doğrulama
Bu haber, dünya basınındaki birincil kaynaklardan derlenmiş, çapraz kontrol edilmiş ve kafa1milyon tarafından Türkçe yazılmıştır. Görsel, haberi ilk yayımlayan kuruluşa aittir.