Business Insider Denizli'nin traverten ocaklarına indi: Kazılan taşın yüzde 70'i atığa gidiyor

Filmi Selima Hussain ile Yuelei Song hazırladı; YouTube'a 13 Eylül'de, haber sitesine 15 Eylül'de kondu. Başlık Türkiye'nin 2 milyar dolarlık doğal taş sektöründen söz ediyor. Anlatıcı daha ilk dakikada, Türkiye'de ocaktan çıkarılan taşın yaklaşık yüzde 70'inin atığa gittiğini ve bunun ocakların çevresinde kirliliğe yol açtığını söylüyor.

Video: Business Insider'ın Big Business dizisinden "Inside Turkey's $2 Billion Marble And Stone Industry" (İngilizce, 16 dakika).

Ocaktan çıkmadan satılan bloklar

Ekip önce Denizli'ye, Alimoğlu ailesinin traverten ocaklarına gidiyor. Traverten, sıcak su kaynaklarının çevresinde çöken kireçten oluşan gözenekli bir taş; Pamukkale'nin beyaz basamakları da aynı yolla oluştu. Filme göre ailenin ocakları ayda 35 bin tona kadar traverten veriyor. Türkiye genelinde yaklaşık 3 bin taş ocağı var ve bunlardan yüzlerce farklı taş çıkıyor.

Kesim yavaş ilerliyor. Önce kayaya delik açılıyor, deliklerden endüstriyel elmasla kaplı bir tel geçirilip kaya dilimleniyor. 600 tonluk bir dilim, filmin hesabıyla yaklaşık 300 otomobilden ağır. Blokların çoğu daha ocaktan çıkmadan toptancılara satılmış oluyor. Fiyat kaliteye göre tonu 40 ile 600 dolar arasında değişiyor; filmdeki 15 tonluk blok, tonu 100 dolardan 1.500 dolar ediyor ve henüz işlenmemiş.

Yağmurla toprağa karışan çamur

Atık burada başlıyor. Kayanın bir kısmı çıkarılırken çatlıyor ve işe yaramaz moloza dönüşüyor. Kesimden kalan taş çamuru her yağmurda toprağa sızıyor. Film, devlet kayıtlarına dayanarak Türkiye'de 2022'de yaklaşık 26,3 milyon ton maden atığı oluştuğunu, bunun yüzde 76'sının döküm sahalarına ya da atık yığınlarına gittiğini, yüzde 21'inin eski ocakları doldurmakta kullanıldığını aktarıyor.

Molozun içinden geçmiş de çıkıyor. Traverten katmanlarında taşlaşmış bitki parçaları ve mercan izleri var; Alimoğlu ailesinin ocaklarda bulduğu fosillerle dolu bir odası bulunuyor. Uzman tahminlerine göre Türkiye'de hâlâ yaklaşık 2,8 milyar metreküp traverten rezervi duruyor. Kesilen bloklar Denizli'deki fabrikalarda plakaya dönüşüyor ya da kamyonla limana gidip yurt dışında işleniyor.

Afyon beyazı ve İtalyan etiketi

Film sonra yaklaşık 225 kilometre doğuya, Afyonkarahisar'a geçiyor. Buradaki beyaz mermer ocaklarından birini Mehmet Alimoğlu'nun kuzeni Halil Alimoğlu işletiyor; taşın yüzde 99'u kalsit. Bazı tahminlere göre dünyanın mermer rezervlerinin üçte biri Türkiye'de. Filmdeki karşılaştırmaya göre ABD'de yaklaşık 1,5 metreye 3 metrelik bir İtalyan mermeri plakası 5.400 dolara satılırken Afyon beyazından aynı boy plaka 3.000 dolar ediyor.

Aynı farkı sektör de dile getiriyor. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB) Başkan Yardımcısı Metin Çekiç, Kasım 2025'te Miami'deki Dünya Mimarlık Festivali'nde Türk taşının dünyada başka bir adla satıldığını söylemişti.

"Lüks projelerde 'İtalyan taşı kullanılıyor' algısı hâkim. Oysa o taşların önemli bir kısmı Türkiye'den gidiyor."

Metin Çekiç, İMİB Başkan Yardımcısı (Kasım 2025)

İMİB verisine göre Türkiye 2025'te 6,19 milyon ton doğal taş satıp 2,08 milyar dolar kazandı. En büyük alıcı 462 milyon dolarla ABD oldu, onu 391 milyon dolarla Çin izledi. İşlenmiş mermer 993 milyon dolarla bütün maden ihracatının birinci kalemi. Ham ya da kabaca yontulmuş blok halinde giden taşın işleme kazancı ise alıcı ülkede kalıyor, atığı ocağın çevresinde. Türkiye 2025'te işlenmiş travertenden 334,5 milyon dolar kazandı; aynı yıl yalnızca Çin'e 390,2 milyon dolarlık ham mermer ve traverten bloğu gitti.

Bu haber, dünya basınındaki birincil kaynaklardan derlenmiş, çapraz kontrol edilmiş ve kafa1milyon tarafından Türkçe yazılmıştır. Görsel, haberi ilk yayımlayan kuruluşa aittir.