Haber Türkiye'de bakanın sosyal medya paylaşımıyla duyuruldu ve asıl yankıyı yurt dışında buldu. Avustralya merkezli denizcilik yayını Baird Maritime aynı gün, Brezilya'da O Globo ile İspanya'da elDiario.es 30 Eylül'de verdi. Üçünün de öne çıkardığı bir ayrıntı var. Tabakların yapıldığı düşünülen Rhosos atölyelerinin ürününü MÖ 50'de Romalı devlet adamı Cicero da ısmarlamıştı.
Ham kil ve ahşap sandık
Batık, Akdeniz Üniversitesi'nin sualtı yüzey araştırmalarında bulundu. Hakan Öniz ile E. Okan 2023'te Journal of Maritime Archaeology'de yayımladıkları makalede gemiyi kayalık ve kumlu zemine dağılmış binlerce tabak ve kaseyle tanıttı. Yükün neredeyse tamamı tek bir seramik türündendi. Arkeologlar bu türe Doğu Sigillatası A diyor: Geç Hellenistik ve Erken Roma döneminde Doğu Akdeniz sofralarını dolduran, kırmızı parlak astarlı, seri üretim kaplar.
Kazı 2025'te başladı. Akdeniz Üniversitesi Sualtı Arkeolojisi Araştırma Merkezi, Doç. Dr. Hakan Öniz'in yönetiminde Antalya Müzesi ile birlikte çalışıyor; dalgıçlara sualtı robotları eşlik ediyor. Üniversitenin açıkladığı rakama göre ilk sezonda 6.511 sağlam parça çıkarılıp Antalya Müzesi'ne teslim edildi, binlerce kırık parça Kemer'deki Konservasyon ve Restorasyon Laboratuvarı'na gitti. Balık tabakları, çorba kaseleri, kuruyemiş tabakları ve farklı boylarda tepsiler var. Yükte Ege adalarında yapıldığı düşünülen amforalar da çıktı.
Bu kadar parçanın sağlam kalması paketleme sayesinde. Kaplar iç içe dizilmiş, aralarına ham kil konmuş, sonra ahşap sandıklara yerleştirilmiş. Kil yolda darbeyi emmiş, gemi batarken de kırılmayı önlemiş.
"Bu sayede seramiklerin desenleri dahi günümüze neredeyse bozulmadan ulaşmış durumda."
Mehmet Nuri Ersoy, Haziran 2025'te batığa yaptığı dalışın ardından
Cicero'nun Laodikeia'dan siparişi
Geminin tarihini sikkeler veriyor. Batıkta MÖ 1. yüzyılda Antakya'da basılmış sikkeler bulundu ve bakanlık batışı bu yüzyılın ortasına yerleştiriyor. Bakanlığa göre yükün büyük bölümü antik adı Rhosos olan bugünkü Arsuz'da, Hatay kıyısında yapıldı. Gemi büyük olasılıkla Arsuz'dan Roma'ya doğru yola çıktı ve bir fırtınada sığlığa çarpıp battı.
Cicero MÖ 50'de Kilikya valisiyken, bugünkü Denizli yakınlarındaki Laodikeia'dan dostu Atticus'a uzun bir mektup yazdı. Mektubun ortasında üç kelimelik bir not duruyor: "Rhosica vasa mandavi", yani Rhosos kaplarını ısmarladım. Hemen ardından dostuna takılıyor.
"Sen bizi cilalı tabaklarda, pırıl pırıl sepetlerde sebzeyle ağırlarsın. Ben sana toprak kaplarda ne ikram edeceğim sanıyorsun?"
Cicero, Atticus'a Mektuplar 6.1.13 (MÖ 50), kafa1milyon çevirisi
John Lund, Daniele Malfitana ve Jeroen Poblome 2006'da yayımladıkları çalışmada Cicero'nun Rhosos kaplarının Doğu Sigillatası A olabileceğini savundu. Kil analizleri bu kapların İskenderun Körfezi kıyısında yapıldığını gösteriyordu, gezginler de Arsuz'da antik çömlek fırınları görmüştü. Yazarlar kesin sonuç için Arsuz'da yeni kazı gerektiğini de yazdı. Adrasan'daki yük atölyenin yerini kanıtlamıyor. Rhosos kaplarının batıya hangi ölçekte gönderildiğini ise tek bir gemi yüküyle gösteriyor.
Hatay kıyısından Akdeniz sofralarına
Ersoy bulguları "dönemin lüks sofra kültürü" diye tanımladı. Antakya sikkeleri, Ege amforaları ve İtalya'ya uzanan rota, Hatay kıyısının 2.100 yıl önce Akdeniz ticaretine ne kadar bağlı olduğunu gösteriyor. Arsuz o dönemde Akdeniz'in dört bir yanına tabak gönderen bir üretim merkeziydi.
Parçaların bir kısmı ileride Kemer'de sergilenecek. Bakanlık, Idyros antik kenti yakınında kurulacak Akdeniz Sualtı Arkeoloji Müzesi'nin projesinin tamamlandığını Haziran 2025'te duyurmuştu. Öniz de kazı bittikten sonra batık alanının bir bölümünü dalış turizmine açmayı planladıklarını söyledi. Ekip şimdilik 55 metreye kadar inip yükü katman katman çıkarıyor.
Kaynaklar ve doğrulama
Baird Maritime: Adrasan shipwreck yields 122 ceramic forms and sizes, 28 Eylül 2026 (Avustralya)
elDiario.es, 30 Eylül 2026 (İspanya)
Cicero, Ad Atticum 6.1, Latince metin (Alpheios / Perseus, ABD)
Akdeniz Üniversitesi: 2 bin 100 yıllık gemi batığından binlerce seramik eser (Türkiye)
Bu haber, dünya basınındaki birincil kaynaklardan derlenmiş, çapraz kontrol edilmiş ve kafa1milyon tarafından Türkçe yazılmıştır. Görsel, haberi ilk yayımlayan kuruluşa aittir.