# TWA Uçuş 529 Anıtı: 78 Kişiyi Taşıyan Uçağı Düşüren 7,9 Milimetrelik Cıvata

- Kaynak: https://kafa1milyon.com/yazi/twa-ucus-529-aniti/
- Yayın: 2026-10-25
- Bölüm: Bilim
- Yazar: kafa1milyon
- Etiketler: havacılık tarihi, uçak kazası, twa, chicago, kaza soruşturması, 1961

> 1 Eylül 1961'de Chicago'dan kalkan TWA 529 dört dakika sonra düştü, 78 kişi öldü. Kaza kurulu kuyruktaki kayıp bir cıvatayı bir gres lekesinden yola çıkarak buldu. Kurbanların anıtı 2021'de açıldı.

---
1 Eylül 1961 gecesi, saat 02:00'de Trans World Airlines'ın 529 sefer sayılı uçağı Chicago Midway Havalimanı'nın 22L pistinden kalktı. Dört motorlu bir Lockheed Constellation'dı, tescili N86511'di. Boston'dan gelmiş, New York ve Pittsburgh'da inmiş, Chicago'da yeni ekibini almıştı: Kaptan James H. Sanders, ikinci pilot Dale Tarrant, uçuş mühendisi James C. Newlin, hostesler Barbara Jane Pearson ve Nanette G. Fidger. Sırada Las Vegas ve Los Angeles vardı, son durak San Francisco'ydu.[1]

Birkaç dakika sonra kule kontrolörü batıda bir parlama gördü. Arkadan kalkan Northwest 105'e sordu, onlar da yerdeki yangının üzerinden geçtiklerini bildirdi. Radar ekranında 529'un izi silinmişti. İçerideki 78 kişinin hiçbiri kurtulmadı.[1]

- Müfettişlerin enkazdaki bir gres lekesine bakarak neyi kesinleştirdiği.
- Bakımı yapan teknisyenin duruşmada söylediği iki cümlenin birbirini nasıl zayıflattığı.
- Burnu aşağı itmeye çalışan pilotların kurtuluş yolunu neden kendi elleriyle kapattığı.
- Anıtın arka yüzünde kimlerin adının yazdığı ve taşı kimin diktirdiği.


## Kalkıştan dört dakika sonra

Hava açıktı, görüş üç mil kadardı. Sivil Havacılık Kurulu'nun (CAB) ekibi uçuş hattı boyunca kapı kapı dolaşıp yaklaşık 150 kişiyle konuştu. Tanıklar uçağın kaza yerine iki milden az kalana kadar normal uçtuğunu söyledi. Birkaç kişi motor sesinin değiştiğini duymuştu ama bunu bir arıza sesi olarak algılamamıştı.[1]

Uçak, Midway'in yaklaşık 14 kilometre batısında, Hinsdale yakınlarındaki açık bir tarlaya burnu aşağıda ve sol kanadı hafif düşük vaziyette çarptı. Enkaz 61 metre genişliğinde, 335 metre uzunluğunda bir alana yayıldı. Yatay stabilizenin sağ ucu, sağ dikey kuyrukla birlikte, uçak yere değmeden kopmuş ve ana çukurların 120 metre kadar güneyine düşmüştü. Sağ dümen yüzeyinde kalan ezik iz, irtifa dümeninin o anda 40 derece yukarıda, yani sonuna kadar kalkık olduğunu gösteriyordu.[1]

Gürültüyü duyan bazı mahalle sakinleri ilk anda yakındaki Argonne Ulusal Laboratuvarı'nda bir patlama olduğunu sandı.[2] Clarendon Heights'ın gönüllü itfaiyecileri birkaç dakika içinde mısır tarlasındaydı.[3]

*Görsel: Kazadan dört yıl önce, Ekim 1957'de Midway apronunda N86511. Uçak Aralık 1945'te TWA'ya teslim edilmişti ve son gecesine kadar 43.112 saat uçmuştu. Fotoğraf: Midway Historians, CC BY 2.0, Wikimedia Commons.*


## Gresin üstündeki altıgen

Enkaz parça parça incelendiğinde kuyruktaki irtifa dümeni güçlendirici paketinde bir eksik çıktı. Pilotun kumandasını hidrolik valfe ileten paralelkenar bağlantıda 5/16 inçlik, yani 7,9 milimetrelik AN-175-21 nikel çelik cıvata yoktu. Kaza alanındaki toprak elekten geçirildi, cıvata bulunamadı.[1]

Cıvata çarpmanın şiddetiyle mi kopmuştu, yoksa uçak havadayken mi yerinden çıkmıştı? Kurul cevabı bir gres lekesinde buldu. Cıvata başının oturduğu burcun yüzünde modelleme hamuru kıvamında eski, kalın gres birikmişti. Cıvata çarpmada çekilerek sökülmüş olsaydı somun yaklaşık 3.250 libre, yani bir buçuk tona yakın kuvvette sıyrılacak ve gres, kurulun hesabına göre inç kareye 28.300 librelik bir basınçla ezilecekti. Gres katmanı ezilmemiş, yerinde duruyordu. Üstünde cıvata başının altıgen hatları bile seçiliyordu. Bu iz, cıvatanın altına konması gereken pulun takılmadığını da gösterdi. Karşı taraftaki burcun dış üçte birinde paslanma vardı. Cıvatanın bir süredir yarı yarıya dışarı kaymış durduğu anlaşılıyordu.[1]

Bağlantı Kasım 1960'taki büyük bakımda yenilenmişti. Parçayı takan TWA teknisyeni duruşmada bütün cıvataların takıldığından, doğru sıkıldığından ve emniyete alındığından emin olduğunu söyledi. Ardından şunu ekledi: "Özellikle 555 numaralı uçakta çalıştığımı hatırlamıyorum." 555, N86511'in şirket içindeki numarasıydı. Kurul en olası açıklamayı kanıtlanamayacağını belirterek yazdı: somunu kilitleyen kopilya o gün takılmamış, somun aylar içinde gevşeyip düşmüş, cıvata da Midway'den tırmanış sırasında yuvasından çıkmıştı.[1]

- **78** — Uçaktaki 73 yolcu ve 5 mürettebatın tamamı öldü; kaza o güne kadar ABD'de tek uçakla yaşanan en ölümcül kazaydı.CAB raporu SA-369, 1962; anıt kitabesi
- **7,9 mm** — Kayıp AN-175-21 cıvatasının çapı (5/16 inç). Enkaz alanındaki toprak elendi, cıvata bulunamadı.CAB raporu SA-369, 1962
- **8,5 kat** — Constellation'ın güçlendirici sistemi açıkken dümende oluşan kuvvetin, kapalıyken oluşana oranı.CAB raporu, Temco G8047.5 çalışmasına atıfla
- **9 ay** — Bağlantının yenilendiği Kasım 1960 bakımıyla kaza arasında geçen süre.CAB raporu SA-369, 1962


## Burnu aşağı iten eller

Cıvata düşünce bağlantının bir kolu boşta kaldı. Dik duran valfin sürgüsü kendi ağırlığıyla aşağı kaydı ve hidrolik basıncın tamamını dümeni yukarı kaldıran tarafa verdi. Burun kalkınca oluşan yük sürgüyü daha da aşağı itti. Kurulun ifadesiyle cıvatanın çıkışından dümenin sonuna kadar kalkmasına geçen süre "neredeyse anlık"tı. Pilotun lövyeden verdiği kuvvet artık yalnızca mekanik bağlantıdan geçiyordu ve hidrolik güç karşısında yetersiz kalıyordu.[1]

*Görsel: A noktasındaki cıvata yerinde olsaydı valf, pilotun ve dümenin hareketlerini birlikte dengeleyecekti. Cıvata çıkınca A-D kolu boşa düştü ve valf "dümen yukarı" konumunda kaldı. Grafik: kafa1milyon.com, CAB raporu Ek A Şekil 6'dan yeniden çizildi.*

Tek çıkış yolu, kokpitteki kolu çekip dümeni elle kumandaya almaktı. Bu kol hidroliği keser, baypas valfini açar ve kumanda bağlantısının kaldıraç oranını değiştirir. Sorun bu son işlemdeydi. Geçiş sırasında bağlantı uzuyor, lövye geriye, dümen aşağıya gitmek istiyordu. Pilot lövyeyi öne doğru iterken kolu çekmek giderek zorlaşıyordu. Elle kumandada dümen en fazla 16 derece kalkabildiği için, 40 derecede kilitli bir dümenle geçişi tamamlamak neredeyse imkânsızdı. Uçak tutunmasını kaybedip burnunu dikerken pilotun doğal tepkisi lövyeyi öne itmektir. Kurulun vardığı sonuç da buydu: sert burun kalkışına karşı verilen bu tepki, elle kumandaya geçişi engellemişti.[1]

Bu tuzak yeni değildi. 14 Mayıs 1958'de Kaliforniya'nın Taft kasabası yakınlarında düşen bir Donanma R7V Constellation'ında da paralelkenar bağlantıyı valfe bağlayan cıvata yuvasından çıkmıştı. Uçak 13.000 fitten dakikalarca dönerek alçalmış, mürettebat deneyimliydi, ama sistem yere çarptığında hâlâ güçlendirici konumundaydı. Lockheed'in o kazadan sonra hazırladığı rapor, geçiş için "sınırlar içinde pek çok fırsat" bulunduğunu yazıyordu. CAB, bir acil durum sistemi tasarımında bu yaklaşımın sorgulanması gerektiğini, kumandası kilitlenen pilota fırsat değil kesin bir çözüm sunulması gerektiğini yazdı.[1]

22 Kasım 1961'de kurul, Federal Havacılık Ajansı'na (FAA) geçişin sıralı yapılmasını önerdi: önce baypas açılacak, sonra hidrolik kesilecek, en son mekanik bağlantı değişecekti. FAA 8 Mart 1962'de uçuş el kitabına bir prosedür eklettiğini bildirdi ve 1946'dan beri süren "mükemmel hizmet geçmişi" nedeniyle tasarım değişikliğini gerekli görmedi. Kurul 24 Ağustos 1962'de öneriyi yineledi. Nihai rapor 18 Aralık 1962'de yayımlandı.[1]


## Tarlanın karşısındaki taş

Uçağın düştüğü arsa, çevresi banliyöye dönüşürken boş kaldı. Konuyu yıllar sonra Tri-State itfaiye bölgesinde çalışan Mark Reynolds kurcalamaya başladı. Eski gazeteleri taradı, tanıkları dinledi, enkaz alanından çıkmış bir Baby Ben çalar saate ulaştı. Reynolds'a göre saat 02:04'te durmuştu.[4]

*Görsel: Kaza alanı Haziran 2022'de. Enkaz, fotoğrafın çekildiği 61. Cadde'den kuzeye doğru yayılmıştı. Arazi, çevresi yerleşime açılırken boş kaldı. Fotoğraf: Slincoln, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.*

Reynolds, Willowbrook belediyesiyle birlikte kazanın 60. yılında bir tören düzenledi. 1 Eylül 2021'de saat 14:04'te, arsanın yaklaşık 400 metre doğusundaki Prairie Trail Park'ta siyah granit bir anıt açıldı.[3][5] Ön yüzde 73 yolcu ve 5 mürettebatın adı sıralanıyor. Listede aynı soyadları art arda geliyor: Maloney yedi, Chamberlain altı, Gilliam beş, Remnant dört kez geçiyor.[5]

Arka yüz o gece tarlaya koşanlara ayrılmış. Clarendon Heights gönüllü itfaiyesinden Şef John Heidenreich başta olmak üzere 21 kişinin adı ve yardıma gelen 12 gönüllü itfaiye teşkilatının listesi orada yazılı.[5]


## Dipnotlar ve Kaynaklar

1. Civil Aeronautics Board (1962). *Aircraft Accident Report: Trans World Airlines, Inc., Lockheed Constellation, Model 049, N 86511, Midway Airport, Chicago, Illinois, September 1, 1961*. SA-369, Dosya 1-0011. Kabul 11 Aralık 1962, yayım 18 Aralık 1962. doi:10.21949/1500784. [ROSA P (ABD Ulaştırma Bakanlığı)](https://rosap.ntl.bts.gov/view/dot/33659)
2. *Time* (8 Eylül 1961). "Disasters: Four Minutes Out".
3. Willowbrook Köyü (Ağustos 2021). "60th Anniversary of TWA Flight 529 Crash" tören duyurusu. [willowbrookil.org](https://www.willowbrookil.org/CivicAlerts.aspx?AID=705&ARC=1209)
4. Rachel Pierson (1 Eylül 2021). "Willowbrook marks 60th anniversary of plane crash that killed 78 people". WBBM Newsradio. [audacy.com](https://www.audacy.com/wbbm780/news/local/chicago-suburb-marks-60th-anniversary-of-plane-crash)
5. The Historical Marker Database. "TWA Flight 529 Memorial" (anıtın ön ve arka yüz metni, konum). Fotoğraflar ve kayıt: Sean P. Flynn, Nisan 2025. [hmdb.org](https://www.hmdb.org/m.asp?m=271014)
6. Görseller: kapak ve kaza alanı, Slincoln, Haziran 2022, CC BY-SA 4.0; N86511 Midway'de, Ekim 1957, Midway Historians, CC BY 2.0. Hepsi Wikimedia Commons. Grafik: kafa1milyon.com, CAB raporu Ek A Şekil 6 (kamu malı) esas alınarak yeniden çizildi.


---

Tamamı ve sesli anlatım: https://kafa1milyon.com/yazi/twa-ucus-529-aniti/