# Tehlike Anında Takla Atarak Kaçan Yılan Türü

- Kaynak: https://kafa1milyon.com/yazi/tehlike-aninda-takla-atarak/
- Yayın: 2026-10-22
- Bölüm: Bilim
- Yazar: kafa1milyon
- Etiketler: yılan, sürüngen, hayvan davranışı, biyomekanik, borneo, malezya

> Güneydoğu Asya'nın cüce kamış yılanları tehlikede gövdelerini tekerlek gibi döndürüp takla atarak kaçıyor. 19 Ekim 2026 tarihli Current Biology çalışması saniyede 3,69 metreye varan hızı ve yılanın başını nasıl sabit tuttuğunu ölçtü.

---
Ağustos 2019'da Malezya'nın kuzeybatısındaki Kedah eyaletinde, büyük bir kireçtaşı dağına çıkan yolda üç sürüngen araştırmacısı karşıdan karşıya geçen küçük, koyu renkli bir yılan gördü.[1] Ekip yaklaşınca yılan bedenini S harfi gibi büktü, kuyruğundan güç alıp havaya kalktı, kendini bir halkaya çevirdi ve yokuş aşağı yuvarlanmaya başladı. Yaklaşık bir buçuk metreyi beş saniyede aldı.[2] Araştırmacılar yılanı yakalayıp yol kenarındaki düz bir yere bıraktı. Yılan aynı taklayı orada da birkaç kez attı, bu sefer yardımına gelen bir eğim yoktu.[3]

Türün adı Pseudorabdion longiceps, İngilizce kaynaklarda [cüce kamış yılanı](https://kafa1milyon.com/yazi/tehlike-aninda-tekerlek-yuvarlanan/) diye geçiyor. 19 Ekim 2026'da Current Biology dergisinde yayımlanan bir çalışma, bu taklayı ilk kez çok açılı kamera kayıtlarıyla adım adım çözdü.[4]

- Boyu bir karışı ancak geçen bir yılan düz zeminde saatte kaç kilometreye çıkabiliyor?
- Gövdesi tekerlek gibi dönerken yılanın başı ne yapıyor?
- Aynı ormanda yaşayan akraba yılanlar pistte nasıl davrandı?
- Namib Çölü'nde kum tepesinden yuvarlanan örümcekle bu yılanı ayıran şey ne?


## Yaprak altında yaşayan küçük bir yılan

Pseudorabdion cinsi, Güneydoğu Asya ormanlarında yaşayan kamış yılanları alt ailesinden.[5] Bu yılanların boyu 11 ile 28 santim arasında değişiyor ve günü taşların, kütüklerin, yaprakların altında geçiriyorlar.[6] Japonya'daki Toho Üniversitesi'nden ekolog Yosuke Kojima onları bulmanın zor olduğunu, hep yaprakların altına saklandıklarını anlatıyor. Kojima'ya laboratuvarda yılanlardan birinin araştırmacılardan kaçmayı başarıp başaramadığı da soruldu. Gülerek hayır dedi; ekip onlardan hızlıymış.[6]

Takla hareketi bölgenin alan rehberlerinde birkaç satırlık notlar hâlinde geçiyordu, ama Kedah kaydına kadar fotoğrafla belgelenmemişti.[4] Kaydı Biotropica dergisinde yayımlayan Malezya Sabah Üniversitesi'nden Evan Quah, aynı hareketi yıllar önce bir kez gördüğünü, o gün yanında kamera olmadığı için kaydedemediğini söylüyor.[2]

*Görsel: Malezya'da çakıllı bir yol kenarında görüntülenen bir Pseudorabdion longiceps. Kedah'taki ilk kayıt da yolda karşıdan karşıya geçen bir yetişkinden alınmıştı. Fotoğraf: Max Tibby, CC0, Wikimedia Commons.*


## Yirmi santim genişliğinde pist

Kojima'nın ekibi 2019 ve 2022'de Borneo adasının Malezya'ya bağlı Sarawak eyaletinde, Kubah Milli Parkı'ndan yılan topladı: 11 Pseudorabdion saravacense, bir P. collaris ve bir P. longiceps. Karşılaştırma için aynı alt aileden, Calamaria cinsinden altı kamış yılanı da kayda alındı.[4] Pist 2,2 metre uzunluğunda ve 20 santim genişliğindeydi. Her yılan pistin bir ucuna kondu ve hafif bir dokunuşla harekete geçirildi, kameralar yukarıdan ve yandan çekim yaptı.[6]

Calamaria yılanlarının hiçbiri yuvarlanmadı. On üç Pseudorabdion'un hepsi yuvarlandı.[4]

Yuvarlanırken ölçülen en yüksek ileri hızlar saniyede 1,72 ile 3,69 metre arasındaydı, ortalaması 2,29 metre. Saatle söylersek kabaca 6 ile 13 kilometre eder; üst değer hafif bir koşu temposuna yakın. Yılanlardan beşi deneyde ayrıca sürünerek de ilerledi ve yuvarlanırken ulaştıkları zirve hız, sürünürken ulaştıklarının ortalamada dört katı çıktı. Bu hızda bile dar pistten taşmadılar. Kaçışı çoğu zaman yakındaki bir nesnenin altına dalarak bitirdiler, arazide de aynısını yapıyorlardı.[4]

- **3,69 m/sn** — Cüce kamış yılanlarında yuvarlanma sırasında ölçülen en yüksek ileri hız, saatte yaklaşık 13 kilometre.Kojima ve ark., Current Biology, 2026
- **4 kat** — Yuvarlanma zirve hızının aynı yılanların sürünme zirve hızına göre ortalama farkı.Kojima ve ark., Current Biology, 2026
- **13/13** — Pistte denenen Pseudorabdion yılanlarından yuvarlananların sayısı. Akraba Calamaria cinsinden 6 yılanın hiçbiri yuvarlanmadı.Kojima ve ark., Current Biology, 2026
- **1,5 metre** — Kedah'taki ilk kayıtta yılanın yokuş aşağı beş saniyede yuvarlanarak aldığı yol.Quah ve ark., Biotropica, 2023


## Gövde dönerken başı sabit tutmak

Tekerlek bir dingilin çevresinde döner, dingile bağlı araba ise düz gider. Hayvan bedeninde böyle bir ayrım yok. Bütün beden dönerse baş ve gözler de onunla birlikte döner; yön bulmak, duruşu düzeltmek zorlaşır. Hız arttıkça bu sorun büyür.[7]

Kayıtlar hareketin tekrarlanan bir döngü olduğunu gösterdi. Gövdenin arka kısmı sıkıca kıvrılıp yerde tekerlek gibi yuvarlanıyor, ön kısım havada duruyor ve baş gidilen yöne bakıyor. Yuvarlandıkça yere değen nokta bedende geriye kayıyor, beden uzuyor ve sonunda kuyruk zemine bastırıp yılanı havaya fırlatıyor.[4] Ardından yay gibi kıvrılmış bir bölüm başın yanından geçip yere iniyor. Araştırmacılar bu hamleye yüzücülerin kolunu andıran bir adla kulaç diyor. Bir döngüde yere sol yan değiyorsa bir sonrakinde sağ yan değiyor, kulacın yönü de her seferinde değişiyor.[7]

Başın davranışı ayrıca ölçüldü. Baş hep gidilen yöne dönük kaldı, dik ya da yana yatık durdu ve hiçbir kayıtta ters dönmedi. Yuvarlanma anında hızla ileri gitti, kulaç sırasında bir an neredeyse yerinde durdu. Yazarlar bu ritmi, yürürken başını ileri geri oynatıp bakışını sabitleyen kuşların hareketine benzetiyor. Yılan hızlandıkça yere değen nokta boyundan uzaklaşıp gövdenin daha arkasına kaydı, baş da döngü boyunca yerden yüksekte kaldı.[4]

*Görsel: Toho Üniversitesi'nin çizimi yuvarlanmanın iki yarım döngüsünü yandan gösteriyor. Üst sırada yılan sırtı görünürken kulaçla karnı görünen yana geçiyor, alt sırada bunun tersi oluyor. Sırt ile karnı ayıran tonlar anlaşılsın diye abartılmış. Çizim: Kanon Tanaka. Kaynak: Yosuke Kojima, Kanon Tanaka, Toho Üniversitesi.*


## Kum tepesinden yuvarlanan örümcek

Hayvanlar arasında yuvarlanarak yer değiştirmek çok seyrek görülüyor ve bilinen örneklerin çoğu yer çekimine yaslanıyor.[4] Namibya'daki Namib Çölü'nde yaşayan çark örümceği Carparachne aureoflava, onu larvasına yem yapan yaban arılarından kaçarken bacaklarını toplayıp kum tepesinin dik yüzünden aşağı yuvarlanıyor. Joh Henschel'in 1990'daki ölçümlerine göre saniyede 0,5 ile 1,5 metre hız yapıyor, saniyede 10 ile 44 tur atıyor.[8] Pangolinler ve Venezuela'nın masa dağlarındaki çakıl kurbağaları da yokuştan yuvarlanarak kaçabiliyor.[9]

[Cüce kamış yılanı](https://kafa1milyon.com/yazi/tehlike-aninda-tekerlek-yuvarlanan/) ise düz zeminde, kendi kas gücüyle yuvarlanıyor. Liberec Teknik Üniversitesi'nden Çek biyolog Oldřich Kopecký, 20 Temmuz 2017 gecesi saat 21.00'de Sarawak'ta Matang yakınlarında yolu geçen 25 santimlik bir Pseudorabdion albonuchalis'in kuyruğuna dokundu. Yılan art arda iki sıçrayışla bir saniyede yaklaşık bir buçuk metre uzaklaştı ve yol kenarındaki yaprakların arasına girdi. Kopecký denemeyi iki kez daha yaptı. Sonuç değişmedi.[5]

*Görsel: Değerler aynı türden ölçümler değil: yılanlarda zirve hız ya da tek gözlemin ortalaması, örümcekte kum tepesindeki yuvarlanma hızı var. Sürünme değeri makaledeki ortalama dört kat oranından kabaca türetildi. Grafik: kafa1milyon, kaynaklar dipnotlarda.*


## Neden yuvarlanıyor?

Quah takla atmanın yılanı çok yorduğunu düşünüyor. Yılan bu hareketi uzun mesafe ya da art arda sürdüremiyor, ancak ciddi bir tehlike sezdiğinde başvuruyor.[9] Kedah ekibinin bir tahmini daha var: yuvarlanan yılan sürünene göre zemine daha az değdiği için daha az koku bırakabilir, bu da onu kokusundan izleyen bir avcının işini zorlaştırır.[3] Bu tahmin henüz sınanmadı. Pistteki yılanları harekete geçiren de bir avcı olmadı, araştırmacının parmağıydı.

Calamaria yılanlarının neden hiç yuvarlanmadığı da cevapsız. Deneye katılmayan Brown Üniversitesi'nden biyolog Jessica Tingle, cüce kamış yılanlarının kasında, iskeletinde ya da sinir sisteminde akrabalarında olmayan bir özellik bulunup bulunmadığını merak ediyor. Bütün yılanlarda bu donanımın olup yalnızca kullanılmıyor olması da ihtimal dahilinde. Tingle, 1800'lerde bazı yazarların çember gibi yuvarlanan yılanlardan söz ettiğini, kendisinin de bu anlatıları uydurma saydığını hatırlatıyor.[6]

Şimdilik takla attığı kayıtlarla belgelenen dört yılan türü var ve dördü de aynı cinsten: Pseudorabdion longiceps, P. albonuchalis, P. saravacense ve P. collaris. Kayıtların hepsi Malezya'dan, Kedah ile Sarawak eyaletlerinden geliyor.


## Dipnotlar ve Kaynaklar

1. Quah, E. S. H., Grismer, L. L. ve Shahrul Anuar, M. S. (2023). "Observations and description of a rare escape mechanism in a snake: Cartwheeling in *Pseudorabdion longiceps* (Cantor, 1847)". *Biotropica*. [doi:10.1111/btp.13213](https://doi.org/10.1111/btp.13213)
2. Wetzel, C. (5 Nisan 2023). "Snakes have been seen doing somersaults when they're scared". *New Scientist*. [newscientist.com](https://www.newscientist.com/article/2367859-snakes-have-been-seen-doing-somersaults-when-theyre-scared/)
3. Sagar, S. (5 Nisan 2023). "Snake does cartwheel to escape danger". *Science*. [science.org](https://www.science.org/content/article/snake-does-cartwheel-escape-danger)
4. Kojima, Y., Fukuyama, I., Hossman, M. Y., Kaliang, C. H. ve Nishikawa, K. (2026). "Locomotor kinematics and head stabilization in rolling snakes". *Current Biology*, 19 Ekim 2026. [doi:10.1016/j.cub.2026.08.057](https://doi.org/10.1016/j.cub.2026.08.057)
5. Kopecký, O. (2025). "Is cartwheeling a common defensive mechanism in dwarf reed snakes *Pseudorabdion* spp? The case of *Pseudorabdion albonuchalis*". *The Herpetological Bulletin* 172: 39-40. [doi:10.33256/hb172.3940](https://doi.org/10.33256/hb172.3940)
6. Temming, M. (19 Ekim 2026). "These tiny snakes cartwheel to escape danger" (Yosuke Kojima ve Jessica Tingle görüşleri). *Science News*. [sciencenews.org](https://www.sciencenews.org/article/tiny-snakes-cartwheel-escape-video)
7. Toho Üniversitesi (20 Ekim 2026). "How snakes roll at high speed". Basın bülteni. [global.toho-u.ac.jp](https://global.toho-u.ac.jp/research/pr-1658/)
8. Henschel, J. R. (1990). "Spiders wheel to escape". *South African Journal of Science* 86(3): 151-152.
9. Ashworth, J. (6 Nisan 2023). "Snake that cartwheels away from predators described for the first time". Natural History Museum, Londra. [nhm.ac.uk](https://www.nhm.ac.uk/discover/news/2023/april/snake-that-cartwheels-away-from-predators-described-first-time.html)

Kapak: Pseudorabdion longiceps, Bang Lang Milli Parkı, Tayland. Fotoğraf: Rushen, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons. Saat başına kilometre çevirileri yuvarlanmıştır.


---

Tamamı ve sesli anlatım: https://kafa1milyon.com/yazi/tehlike-aninda-takla-atarak/