# Tarihin Kaydedilmiş İlk Kurumsal Psikopatı Kimdi?

- Kaynak: https://kafa1milyon.com/yazi/tarihin-kaydedilmis-ilk-kurumsal/
- Yayın: 2026-10-26
- Bölüm: Bilim
- Yazar: kafa1milyon
- Etiketler: psikopati, kurumsal psikopat, liderlik, batavia, doğu hindistan şirketi, iş hayatı

> 1629'da Batavia gemisi Avustralya açıklarında battıktan sonra kazazedelerin başına geçen şirket memuru Jeronimus Cornelisz, üç ayda 115 kişinin öldürülmesini emretti. Bir işletme araştırmacısı onu on maddelik yönetici psikopatisi ölçeğinden geçirdi.

---
4 Haziran 1629 sabahı Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'nin yeni amiral gemisi Batavia, Batı Avustralya kıyısının yaklaşık 60 kilometre açığındaki Houtman Abrolhos resiflerine oturdu. Gemi sekiz ay önce Texel limanından 341 kişiyle çıkmıştı. Ambarında Cava'daki şirket limanında baharat almak için gönderilen para sandıkları ve mücevherler vardı.[2] Sefer komutanı Francisco Pelsaert ile kaptan Ariaen Jacobsz birkaç gün sonra 48 kişiyle küçük bir sandala bindi ve yardım getirmek için kuzeye açıldı.

Adalarda kalan yaklaşık 200 kazazedenin başına, şirketin geride kalan en kıdemli memuru geçti. Alt tüccar Jeronimus Cornelisz, Haarlem'de eczacılık yapmış, bebeğini kaybettikten sonra Doğu'da yeni bir hayat kurmak için şirkete yazılmıştı.

Anglia Ruskin Üniversitesi'nden işletme araştırmacısı Clive Boddy, 9 Eylül 2026'da Asian Journal of Business Ethics'te yayımlanan makalesinde Cornelisz'i hissedarlı çok uluslu bir şirkette çalışmış, kaydı bugüne ulaşmış belki de en eski kurumsal psikopat olarak tanımladı.[1] Kurumsal psikopat, iş hayatında yükselen ama vicdan ve empati eksikliğini çekiciliğiyle örten yöneticiler için kullanılan bir araştırma terimi. Psikiyatri el kitaplarında ayrı bir tanı olarak geçmiyor.

- Bir gemi kazazedesi, adadaki yönetimi birkaç hafta içinde hangi adımlarla ele geçirdi?
- Bugünkü şirketlerde kullanılan on maddelik bir ölçek 1629'daki davranışlara uygulanınca kaç madde tuttu?
- Silahsız bırakılıp ölüme gönderilen bir asker grubu aynı adalarda nasıl hayatta kaldı?
- Dört yüz yıllık tutanaklardan kişilik tanısı çıkarmanın zayıf noktaları da yazının sonunda.


## Konsey, yemin ve susuz adalar

Kazazedeler ilk haftalarda Cornelisz'le birlikte karar veren bir konsey kurmuştu. Cornelisz bu konseyin üyelerini birer birer kendi adamlarıyla değiştirdi ve onlara kendisine bağlılık yemini imzalattı. Haziran sonunda en cesur bulduğu askerlerden Wiebbe Hayes ile arkadaşlarını, silahlarını geride bırakmaları şartıyla, uzaktaki uzun bir adada su aramaya gönderdi. 28 Haziran'da 45 kadın, erkek ve çocuktan oluşan ikinci bir grubu Seals Island'a yolladı. Bu grup su bulamadı, fok kanı içerek dayandı. On yedi gün sonra Cornelisz'in adamları adaya döndü ve dördü kadın 37 kişiyi öldürdü.[2]

Cinayetler 3 Temmuz'da, Cornelisz'in kaldığı ve sonradan Batavia'nın Mezarlığı adını alan adada başladı. İlk haftalarda geceleri ve gizlice işleniyordu. Gerekçe yiyecek ve suyun yetmemesiydi: Cornelisz adamlarına, hayatta kalmak için adadaki insan sayısının azaltılması gerektiğini söylemişti. Western Australian Museum'un kayıtlarına göre üç ayda 115 yetişkin ve çocuk öldürüldü.[2] Adli tıp uzmanı Roger Byard'ın 2020'deki incelemesi 96 ile 115 arasında bir sayı veriyor.[4] Genç kadınların bir kısmı öldürülmedi, isyancıların elinde tutsak kaldı. Gemideki papaz Gijsbert Bastiaensz'in kalabalık ailesinden yalnızca bir kızı sağ çıktı.

*Görsel: Batavia'nın son yolculuğu, Amsterdam'da 1647'de basılan "Ongeluckige voyagie" kitabının ilk levhasında. Altta solda resifteki gemi ve adalara giden sandallar görülüyor. Kamu malı, Wikimedia Commons.*

Cornelisz cinayetlerin neredeyse hiçbirini kendi eliyle işlemedi. Boddy'nin aktardığına göre emri o veriyor, işi taşçı lakaplı yardımcısı Jacop Pietersz ile çevresindekiler yapıyordu. Gruba yeni katılan herkesten bir cinayet işlemesi isteniyordu. Böylece kimse geri dönemiyor, herkes aynı suça ortak oluyordu. Pelsaert sonradan Cornelisz için "kaplana dönüşmüş olsa bu kadar kötü olmazdı" diye yazdı.[3]

*Görsel: Resifteki kazadan idama 120 gün geçti. Öldürmelerin büyük bölümü, kurtarma gemisinin görünmesinden önceki 75 günde yaşandı. Grafik: kafa1milyon; veri Western Australian Museum.*


## On maddenin onu

Boddy'nin kullandığı araç, kendisinin geliştirdiği on maddelik Psikopati Ölçeği Yönetim Araştırması Sürümü (PM-MRV2). Maddeler, Amerikalı psikiyatr Hervey Cleckley'nin 1941'de yaptığı tariflere dayanıyor ve iş ortamına uyarlanmış durumda. Boddy daha önceki çalışmalarında geçmişteki bir kişiye psikopat diyebilmek için on maddeden en az sekizinin açıkça görülmesini şart koşmuştu. Aynı ölçeği Nürnberg'de yargılanan Hermann Göring'e de uygulamıştı.

Cornelisz'de ona göre on maddenin onu da görülüyor. Güven kazanmak için çekiciliğini kullanmak, çevresini sadık adamlarla doldurmak, kendisine rakip olabilecekleri ortadan kaldırmak, rakipleri birbirinden koparmak, korku iklimi kurmak, işler kötü gidince sorumluluğu başkasına atmak ve her şeyden önce para, güç ve denetim peşinde koşmak bu maddeler arasında.[8] Boddy'nin ifadesiyle bugünkü zehirli işyerlerinde gördüğü yöntem 1629'da da aynı biçimde işliyor.

- **115** — Batavia kazazedelerinden Cornelisz'in emriyle üç ayda öldürülen yetişkin ve çocuk sayısı.Western Australian Museum
- **10 / 10** — Boddy'nin on maddelik yönetici psikopatisi ölçeğinde Cornelisz'de görüldüğünü söylediği madde sayısı.Boddy, Asian Journal of Business Ethics, 2026
- **%3,9** — ABD'deki yedi şirketin 203 yöneticisinden, standart psikopati testinde 30 puan eşiğini aşanların oranı.Babiak, Neumann ve Hare, 2010
- **%4,5** — 11.497 kişilik 16 örneklemin birleşik sonucuna göre genel yetişkin nüfusta psikopati oranı; en katı testle yüzde 1,2.Sanz-García ve ark., Frontiers in Psychology, 2021

Bu oranların arkasında modern ölçümler var. Paul Babiak, Craig Neumann ve Robert Hare 2010'da ABD'deki yedi şirketin yönetici geliştirme programlarına seçilmiş 203 kişiyi inceledi. 8'i, yani yüzde 3,9'u, cezaevi araştırmalarında da kullanılan testte psikopati eşiği sayılan 30 puanı aştı. Bu kişiler şirket içi değerlendirmelerde karizma ve iletişim becerisiyle övülüyor, takım çalışması ve sonuç üretme konusunda düşük not alıyordu.[5] Madrid Complutense Üniversitesi ekibinin 2021'deki meta analizi ise genel nüfusta oranı yüzde 4,5 buldu. Klinik altın standart sayılan testle ölçülünce oran yüzde 1,2'ye iniyor.[6]


## Aynı mercan, başka bir lider

Ölüme gönderildiği düşünülen Hayes ile askerleri, yirmi gün aradıktan sonra uzun adada gelgitle yükselip alçalan iki doğal kaya çukurunda tatlı su buldu. Adada deniz aslanı, balık, istiridye, kuş yumurtası ve küçük bir kanguru türü olan tammar valabisi vardı. 9 Temmuz'da anlaştıkları gibi üç ateş yaktılar. Cornelisz işaretlere cevap vermedi. Kısa süre sonra cinayetlerden kaçıp yüzerek ya da salla gelenler, olanları Hayes'e anlattı.[2]

Hayes'in grubu gemi enkazından kalan fıçı çemberlerini ve çivileri sopalara bağlayıp mızrak yaptı. Kıyıya yakın bir noktaya 7,9 metreye 3 metrelik alçak bir taş siper ördü. Bu yapı bugün Avustralya'da Avrupalıların inşa ettiği en eski bina sayılıyor.[7] İsyancıların saldırıları 23 Temmuz ve 5 Ağustos'ta püskürtüldü. 2 Eylül'de Cornelisz esir alındı. 16 Eylül'de kurtarma gemisi Sardam göründüğünde iki taraf da gemiye ilk ulaşmak için sandallara atladı. Hayes önce vardı ve Pelsaert'e geri dönüp gemiye binmesini, adalarda gemiyi ele geçirmek isteyen bir çete olduğunu söyledi.[2]

*Görsel: Batı Wallabi Adası'nda Hayes'in askerlerinin 1629'da ördüğü savunma yapısının kalıntısı. Duvarlar adanın yassı kireçtaşından harçsız dizilmiş. Fotoğraf: Rupert Gerritsen, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.*

Boddy bu durumu [liderlik](https://kafa1milyon.com/yazi/yapay-zekayla-calismak-kod/) üzerine kendiliğinden oluşmuş bir doğal deney olarak görüyor: aynı adalar grubunda bir lider insanları öldürürken öteki onları hayatta tuttu. Koşullar yine de birebir aynı değildi. Hayes'in adasında su ve et vardı, Cornelisz'in adasında ise yağmur ve enkazdan kurtarılan fıçılar dışında [içme suyu](https://kafa1milyon.com/yazi/tokat-sebeke-suyu-uyarisi/) yoktu.


## Dört yüz yıl sonra konan tanı

Ortada muayene edilmiş bir kişi yok. Boddy'nin değerlendirmesi büyük ölçüde tarihçi Mike Dash'in 2002'de yayımlanan Batavia's Graveyard kitabına, Pelsaert'in günlüğüne ve yargılama tutanaklarına dayanıyor. Dash, Cornelisz'in psikopat olduğu sonucuna bu kitapta zaten varmıştı. Boddy'nin katkısı, aynı kanıtı madde madde bir ölçeğe yerleştirmek. Tutanakların kendisi de temkin istiyor. 17. yüzyıl Hollanda hukukunda vatana ihanetten idam için itiraf şarttı ve sorguda işkence serbestti. Pelsaert, sanığın başına geçirilen torbayı burun hizasına kadar suyla doldurma yöntemini kullandı.[2] Kayıtlardaki itirafların bir bölümü bu sorgulardan çıktı.

Makaledeki bazı ayrıntılar da müze kayıtlarıyla uyuşmuyor. Boddy, sandalın Cava'ya on haftada ulaştığını yazıyor. Pelsaert'in günlüğüne göre sandal 7 Temmuz'da, yola çıktıktan bir ay kadar sonra Batavia limanındaydı. Geri dönüşte adaları bulmak 63 gün sürdü.[2] "İlk" sıfatı da şirketin tanımına bağlı. İngiliz Doğu Hindistan Şirketi 1600'de, yani iki yıl önce kurulmuştu. Doğu Hindistan Şirketi'ni öne çıkaran, 1602'de hisselerini Amsterdam'da herkesin alıp satabildiği ilk şirket olması. Boddy de makalesinde kesin konuşmuyor, "muhtemelen" diyor.

Cornelisz, 2 Ekim 1629'da Seals Island'da iki eli kesildikten sonra asıldı. Aynı gün altı adamı da idam edildi. Hayes ise subaylığa yükseltildi ve sancaktar oldu. Boddy makalesinin sonunda şirketin genel valisi Jan Pieterszoon Coen'u bir sonraki inceleme adayı olarak gösteriyor. Coen'un 1621'de Banda Adaları'nda yaklaşık 15.000 kişilik yerli nüfusu 1.000'e indiren seferi, aynı on maddelik ölçekle henüz incelenmedi.


## Dipnotlar ve Kaynaklar

1. Boddy, C. R. (2026). "Asia bound: shareholder capitalism, corporate psychopathy and psychopathic leadership". Asian Journal of Business Ethics. [doi.org/10.1007/s13520-026-00274-y](https://doi.org/10.1007/s13520-026-00274-y)
2. Western Australian Museum. "Batavia's History" ve Batavia kronolojisi (Pelsaert'in 1629 günlüğünden alıntılarla). [museum.wa.gov.au](https://museum.wa.gov.au/research/research-areas/maritime-archaeology/batavia-cape-inscription/batavia)
3. Dash, M. (2002). Batavia's Graveyard: The True Story of the Mad Heretic Who Led History's Bloodiest Mutiny. New York: Crown.
4. Byard, R. W. (2020). "The brutal events on Houtman Abrolhos following the wreck of the Batavia in 1629". Forensic Science, Medicine and Pathology 16: 740-744.
5. Babiak, P., Neumann, C. S., Hare, R. D. (2010). "Corporate psychopathy: Talking the walk". Behavioral Sciences & the Law 28(2): 174-193. [doi.org/10.1002/bsl.925](https://doi.org/10.1002/bsl.925)
6. Sanz-García, A., Gesteira, C., Sanz, J., García-Vera, M. P. (2021). "Prevalence of psychopathy in the general adult population: A systematic review and meta-analysis". Frontiers in Psychology 12: 661044. [doi.org/10.3389/fpsyg.2021.661044](https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.661044)
7. Whincup, P. (2026). "Wiebbe Hayes Fort, Abrolhos Islands, Western Australia: Construction of the Oldest European Building in Australia". Journal of the Royal Society of Western Australia. [rswa.scholasticahq.com](https://rswa.scholasticahq.com/article/157854-wiebbe-hayes-fort-abrolhos-islands-western-australia-construction-of-the-oldest-european-building-in-australia)
8. Anglia Ruskin University basın bülteni (21 Ekim 2026). "Study identifies world's first corporate psychopath". [aru.ac.uk](https://www.aru.ac.uk/news/study-identifies-first-corporate-psychopath)

Kapak: Lelystad'daki Batavia replikası (1985-1995). Fotoğraf: Txllxt TxllxT, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons. Bu yazı bir kişilik değerlendirmesini aktarır; geçmişteki bir kişiye konan tanı klinik muayene yerine geçmez.


---

Tamamı ve sesli anlatım: https://kafa1milyon.com/yazi/tarihin-kaydedilmis-ilk-kurumsal/