# Madrid'in Tarihi Cephe Mimarisi

- Kaynak: https://kafa1milyon.com/yazi/madrid-tarihi-cephe-mimarisi/
- Yayın: 2026-10-25
- Bölüm: Bilim
- Yazar: kafa1milyon
- Etiketler: mimarlık, madrid, plateresk, kentsel koruma, cephe, ispanya

> Madrid'de Concepción Jerónima 20'deki Mármoles Molina cephesi 1991'de korunma şartına rağmen yıkıldı ve parça parça yeniden kuruldu. Plateresk üslup, Urioste atfı ve Madrid'in cephe koruma kuralları.

---
Ağustos 1991'de, Madrid'in Virgen de la Paloma bayramı sürerken, Concepción Jerónima sokağının 20 numarasındaki tek katlı bina yıkıldı. Belediyenin verdiği izin, şehir planının koruduğu cephenin yerinde kalmasını şart koşuyordu. Bina ön yüzüyle birlikte yere indi.[1][2]

Bugün aynı adreste duran cephe, o enkazdan sonra yeniden kuruldu. Plaza Mayor'un birkaç sokak güneyinde, iki apartmanın arasında duruyor.

- Mezar taşı yapan bir firma dükkânına neden saray girişine benzeyen bir cephe yaptırdı?
- Cephenin tepesindeki Madrid armasında, şehrin 1859'dan 1967'ye kadar kullandığı hangi figür eksik?
- Cephenin mimarı diye anılan adamın yayımlanmış eser listesinde bu dükkân neden geçmiyor?
- Madrid belediyesinin bir mimarı 1984'te, bir binanın içi yıkılırken cephesini ayakta tutmak için hangi sırayı yazdı?


## Mermerciden kalan ön yüz

Mármoles Molina, Madrid mezarlıkları için mezar taşı, duvar mezarı kapağı ve aile anıtı yapan bir taş firmasıydı. 19. yüzyılın sonundan beri bu parseldeydi; vitrinin arkasında depo ve atölye vardı.[3][2] Basında ve şehir rehberlerinde cephe, 1873'ten 1900'e kadar Madrid belediyesinin mimarlığını yapan José Urioste y Velada'ya atfediliyor.[3][4]

Alt sırada üç kemerli açıklık var: ortada geniş bir vitrin, iki yanda birer kapı. Kemerleri ayıran sütunların gövdesi baştan aşağı oyulmuş. Üstte ince sütunçelerle bölünmüş küçük kör kemerlerden bir kuşak geçiyor ve her kemerin içinde bir deniz kabuğu var. En tepede kıvrık kenarlı bir alınlık yükseliyor. Ortasında taçlı bir kalkan, kalkanın içinde de Madrid'in simgesi: kocayemiş ağacına uzanmış bir ayı.

*Görsel: Alınlığın ortasındaki kalkanda yalnızca ayı ile ağaç var. Fotoğraf: Jorgecft, 2022, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.*

Bu sade kalkan, şehrin 19. yüzyıl sonundaki resmî armasıyla uyuşmuyor. Madrid belediyesinin tarih sayfasına göre şehrin resmî arması 1859'dan 1967'ye kadar bölmeli bir kalkandı: bir yanda altın bir ejderha, öbür yanda ayılı ağaç, altta meşe yapraklarından bir sivil taç. Bugünkü biçim, yani ağaç, ayı, yedi yıldızlı mavi kenar ve kraliyet tacı, 1967'de Kraliyet Tarih Akademisi'nin raporundan sonra kesinleşti; ejderha o raporla armadan çıkarıldı.[5] Cephe 19. yüzyılın sonunda yapıldıysa o yılların resmî armasını taşımıyor. Kalkanın 1991'den önce de böyle olup olmadığını elimizdeki kaynaklar söylemiyor.


## Gümüşçü işinden ödünç alınan süs

Bu süs dili İspanyolların plateresk dediği üsluptan geliyor. Getty Sanat ve Mimarlık Sözlüğü'ne göre terimi ilk kez 1677'de Sevillalı tarihçi Diego Ortiz de Zúñiga bir cepheyi anlatırken kullandı. Kelimenin anlamı "gümüşçü işi gibi". 15. ve 16. yüzyıl İspanya'sında yapının yüzünü mücevher inceliğinde oymalarla, armalarla, burmalı sütunlarla kaplayan, arkadaki taşıyıcı yapıyı gizleyen süslemeye bu ad verildi.[6]

Urioste bu dili 19. yüzyılın sonunda yeniden canlandıran mimarlardan biriydi. 23 Mart 1897 tarihli kraliyet emriyle Paris 1900 Dünya Fuarı'nın İspanya bölümüne baş mimar atandı. Fuarda her ülkenin pavyonu kendi eski üsluplarından birini yansıtacaktı. Urioste dış cephe için Toledo Alcázarı'na, Alcalá ve Salamanca üniversitelerine, Salamanca'daki Monterrey sarayına baktı. Pavyon ahşap ve alçıdan yapıldı, taş gibi görünsün diye işlendi. Ona Onur Ödülü'nü ve 1900'de Fransız Onur Lejyonu nişanını getirdi.[7]

*Görsel: Urioste'nin Paris 1900 fuarı için tasarladığı İspanya Kraliyet Pavyonu. Taş gibi görünen cephe ahşap ve alçıdan yapılmıştı. Fotoğraf: kamu malı, Wikimedia Commons.*

Madrid Araştırmaları Enstitüsü'nün yayımladığı biyografideki eser listesinde dokuz aile mezar anıtı var, sekizi San Isidro mezarlığında. Urioste 1877'de Fernando Arbós ile birlikte bugünkü Almudena Mezarlığı'nın ilk projesini de kazanmıştı. Mezar işine bu kadar yakın bir mimarın bir mermerciye cephe çizmesi şaşırtıcı olmazdı. Ama aynı listede Concepción Jerónima'daki dükkân yok.[7] Atıf şimdilik basın haberlerine ve şehir rehberlerine dayanıyor.


## Korunan cephe nasıl yıkıldı?

Firma sahibinin ölümünden sonra bina, Día Textil adlı bir tekstil şirketine satıldı. Şirket binayı yıkıp yeniden yapmak için belediyeden ruhsat aldı; ruhsat cephenin korunması şartına bağlıydı. Ağustos 1991'deki yıkım cepheyi de götürdü. Semtin yerel yönetimi duruma el koymak istediğinde ortada bina kalmamıştı. Yapılan şikâyetin ardından cephe, eski fotoğraflara bakılarak parça parça yeniden kuruldu.[1][2]

Bu şart yeni değildi. Madrid belediyesi 1977'de, ilgi çekici binalarda yıkım izinlerini bir yıla kadar askıya alan bir ön liste onayladı. Ekim 1980'de Villa de Madrid Özel Koruma Planı yürürlüğe girdi ve binaları üç düzeye ayırdı: bütünüyle korunanlar, taşıyıcı yapısıyla korunanlar ve sokağa kattığı görüntü için korunanlar. 1985 Genel Planı bu kataloğu içine aldı ve koruma alanında yıkımı, neredeyse arsa durumuna düşmüş binalar dışında yasakladı.[8]

- **3 düzey** — 1980 Villa de Madrid Özel Koruma Planı'nın binaları ayırdığı koruma düzeyi sayısı: integral, estructural, ambiental."Catalogar Madrid", Arquitectura 296, 1993
- **%30-40** — 1980'den sonraki imar değişiklikleriyle Madrid'de dört yıl içinde yapılabilir alanda yaşanan azalma.González Rodríguez, Informes de la Construcción, 1984
- **18.000** — Eylül 1992'de başlayan katalog revizyonunun şehir merkezi ve 19. yüzyıl genişleme mahallelerinde kapsadığı parsel sayısı."Catalogar Madrid", 1993
- **27 yıl** — Urioste'nin Madrid belediye mimarı olarak çalıştığı süre, 1873'ten 1900'e.COAM Tarih Arşivi

Uygulamada en sık yol, binanın içini boşaltıp cepheyi ayakta tutmaktı. Belediyenin çürük yapılar bölümünün başındaki mimar Santiago González Rodríguez, 1984'te İspanya Ulusal Araştırma Konseyi'nin (CSIC) yapı dergisinde bu işin teknik yöntemini yayımladı. Önce cephe duvarı ve ona yük veren döşemeler incelenir. Pencere boşlukları çerçevelenir, çapraz kollarla sabitlenir. Cephe dışarıdan çelik boru iskeleyle desteklenir ve iç kısım ancak bundan sonra yıkılır.[9] Aynı makale, 1980'den sonraki imar değişiklikleriyle dört yılda yapılabilir alanın yüzde 30 ile 40 arasında azaldığını, bunun mal sahiplerini yıkmak yerine onarmaya ittiğini yazıyor. 1993'te katalog revizyonunu anlatan makale de bu yılların tartışmalı görüntüleri arasında, paralel bir iskeleyle ayakta tutulup arkasına yeni bir bina oturtulan perde cepheleri sayıyordu.[8]

Concepción Jerónima'da bu yöntemin ilk adımı atlandı. Önce bütün bina yıkıldı, cephe sonra geri getirildi.

*Görsel: Cephenin atfedildiği mimarın hayatı ile Madrid'in koruma kuralları arasında 68 yıllık bir boşluk var. Grafik: kafa1milyon; veri Madrid Araştırmaları Enstitüsü, COAM, Arquitectura 1993 ve El Periódico de España.*


## Boş vitrinin arkası

Yeniden kurulan cephenin arkasında yıllarca tekstil toptancıları çalıştı. 2007 ve 2022 tarihli fotoğraflarda vitrinde çocuk giysileri görünüyor.

*Görsel: Aynı cephe 2007'de. Kemerlerin arkasında çocuk giysisi satan bir toptancı var. Fotoğraf: J.L. de Diego, kamu malı, Wikimedia Commons.*

Mayıs 2024'te El Periódico de España, yaklaşık 250 metrekarelik dükkânın ayda 6.000 avro civarında kiraya çıktığını yazdı. Son kiracı çocuk giysisi toptancısıydı ve başka bir semte taşınmıştı. Emlakçıya göre ilgilenenlerin çoğu restoran açmak istiyordu, ama binada duman çıkışı yoktu. Korunan cephe de her ruhsat başvurusunu ayrıca zorlaştırıyordu.[3]

Madrid'in koruma kataloğunu baştan yazma işi, Concepción Jerónima'daki yıkımdan yaklaşık bir yıl sonra, Eylül 1992'de başladı ve 18.000 parseli kapsadı.[8]


## Dipnotlar ve Kaynaklar

1. Del Corral, P. ve Serrano, R. (12 Aralık 2025). "El histórico edificio de Madrid que derribaron para abrir una tienda de sábanas". *El Periódico de España*. [epe.es](https://www.epe.es/es/videos/madrid/historico-edificio-madrid-derribaron-abrir-tienda-sabanas/124737264.shtml)
2. Callejearte Madrid (16 Nisan 2026). "Una fachada inusual: el taller de Mármoles Molinero" (yazının konusu Concepción Jerónima 20, Mármoles Molina). [callejeartemadrid.com](https://callejeartemadrid.com/2026/04/16/una-fachada-inusual-el-taller-de-marmoles-molinero/)
3. *El Periódico de España* (21 Mayıs 2024). "El edificio protegido de uno de los arquitectos más emblemáticos de Madrid que se alquila por 6.000 euros al mes". [epe.es](https://www.epe.es/es/madrid/20240521/edificio-protegido-arquitectos-emblematicos-madrid-concepcion-jeronima-102641355)
4. Colegio Oficial de Arquitectos de Madrid (COAM), Servicio Histórico. "José Urioste y Velada": biyografik veriler ve arşiv fonu. [coam.org](https://www.coam.org/es/fundacion/servicio-historico/fondos-y-legados/jose-urioste-y-velada)
5. Ayuntamiento de Madrid, Biblioteca Histórica Municipal. "El dragón y la corona del escudo de Madrid". [madrid.es](https://www.madrid.es/portales/munimadrid/es/Inicio/El-Ayuntamiento/El-dragon-y-la-corona-del-escudo-de-Madrid/?vgnextchannel=ce069e242ab26010VgnVCM100000dc0ca8c0RCRD&vgnextfmt=default&vgnextoid=144cb412036ba610VgnVCM1000001d4a900aRCRD)
6. Getty Research Institute. *Art & Architecture Thesaurus*, "Plateresque" (300021131). [getty.edu](https://www.getty.edu/vow/AATFullDisplay?find=&logic=AND&note=&subjectid=300021131)
7. Instituto de Estudios Madrileños. "José Urioste Velada": biyografi ve Madrid eserleri kronolojisi. [institutoestudiosmadrileños.es](https://xn--institutoestudiosmadrileos-4rc.es/portfolio_page/u-1-jose-urioste-velada/)
8. "Catalogar Madrid" (1993). *Arquitectura* (COAM), sayı 296, s. 37-42. [coam.org (PDF)](https://www.coam.org/media/Default%20Files/fundacion/biblioteca/revista-arquitectura-100/1993-2000/docs/revista-articulos/revista-arquitectura-1993-n296-pag37-42.pdf)
9. González Rodríguez, S. (1984). "Vaciado de edificios conservando la fachada". *Informes de la Construcción*, 36(363). [doi:10.3989/ic.1984.v36.i363.1914](https://doi.org/10.3989/ic.1984.v36.i363.1914)

Kapak: Madrid, Concepción Jerónima 20, Mármoles Molina'nın yeniden kurulmuş cephesi. Fotoğraf: Jorgecft, 2022, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons. Cephenin José Urioste'ye atfı basın ve şehir rehberlerine dayanır; mimarın yayımlanmış eser listesinde bu yapı yer almaz.


---

Tamamı ve sesli anlatım: https://kafa1milyon.com/yazi/madrid-tarihi-cephe-mimarisi/