# Kamp ocağı soğukta yanmıyorsa önce kartuşun etiketine bak

- Kaynak: https://kafa1milyon.com/yazi/kamp-ocagi-soguk-kartus/
- Yayın: 2026-10-23
- Bölüm: Hobi
- Yazar: kafa1milyon
- Etiketler: kamp ocağı, gaz kartuşu, bütan, kış kampı, karbonmonoksit, kamp

> Bütan -0,5 derecede, izobütan -12 derecede kaynıyor. Kartuşlu ocak soğukta neden susuyor, yükseklik ve yarım kartuş neyi değiştiriyor, çadırda ocak yakmanın riski ne?

---
MSR, kartuşlu ocakların nasıl çalıştığını tek bir koşulla anlatıyor: kartuşun içindeki basınç, dışarıdaki hava basıncından yüksek olmalı. Kartuş soğuyup bu üstünlüğü kaybedince gaz hortuma kendiliğinden çıkmıyor. İçi sıvı yakıtla dolu olsa bile ocak cılız yanıyor ya da hiç yanmıyor.[1]

Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün 1931-2025 ölçümlerine göre Kayseri'de Kasım gecelerinin ortalama en düşük sıcaklığı -0,8 derece, Aralık'ta -4,2.[2] Yalnızca bütanla dolu bir kartuş tam bu sıcaklıklarda susmaya başlıyor.

- Kartuşun etiketindeki gaz adları, ocağın kaç dereceye kadar yanacağını büyük ölçüde belirliyor.
- Dağa çıktıkça hava soğusa da kartuşun işi bir yönden kolaylaşıyor.
- Yarısı bitmiş bir kartuş, aynı soğukta dolu hâlinden daha kötü yanabiliyor.
- 1999'da Georgia'da ve 2025'te Erciyes'te çadırda yaşanan ölümlerin sebebi renksiz ve kokusuz aynı gaz.


## Kartuşun içindeki üç gaz

Kamp kartuşlarında sıvılaştırılmış petrol gazı var ve karışım üç gazla kuruluyor: bütan, izobütan ve propan. Aralarındaki fark kaynama noktası. NIST'in ölçüm verisine göre bütan deniz seviyesinde yaklaşık -0,5 derecede kaynıyor; MSR izobütan için -12, propan için -42 dereceyi veriyor.[3][4] Kaynama noktasının altına inen sıvı, kartuşun içinde yeterince buharlaşamıyor. Gaz çıkmayınca alev de olmuyor.

Çanta tipi taşınabilir ocaklara takılan, sprey kutusuna benzeyen 227 gramlık uzun kartuşlar MSF-1a adlı ortak bir bağlantıyla üretiliyor ve çoğu yalnızca bütan taşıyor.[5] Basık, vidalı kartuşlarda karışım markaya göre değişiyor. MSR IsoPro ile Primus Winter Gas yüzde 80 izobütan ve yüzde 20 propan içeriyor.[4][6] Campingaz'ın tıklamalı CV 300 Plus kartuşunda oran yüzde 80 bütan, yüzde 20 propan. Aynı firmanın CV 470 All Season kartuşu ise yüzde 85 izobütan ve yüzde 15 propanla -18 dereceye kadar buharlaşıyor.[7][8]

*Görsel: 450 gramlık bir Optimus kartuşu. "GAS" yazısının altındaki küçük satırda üç gazın adı sıralanıyor: bütan, izobütan, propan. Fotoğraf: Tpikonen, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.*

Etiketteki sıcaklık aralığına da dikkatle bakmak gerekiyor. GreenBlue markasının bütanlı GB227 kartuşunun ürün bilgisinde -10 ile +40 derece arası kullanım aralığı yazıyor.[9] NIST verisiyle hesapladığımızda saf bütanın -10 derecedeki buhar basıncı 0,70 bar, deniz seviyesindeki hava basıncı ise 1,01 bar.[3] Kartuşun kendisi -10 dereceye inmişse, sahil kenarındaki bir kampta gaz ocağa kendi kendine akmaz.

*Görsel: Bütan çizgisi -0,5 derecede, izobütan -11,8 derecede kesik çizginin altına iniyor. Propan -20 derecede bile 2,5 bar bastırıyor. Grafik: kafa1milyon.com, NIST verisi.*


## Soğuk, yükseklik ve yarım kartuş

Kartuşun sıcaklığı yalnızca havaya bağlı kalmıyor. Sıvı buharlaşırken çevresinden ısı çekiyor, bu yüzden ocak yandıkça kartuş da soğuyor. MSR, güçlü başlayan bir ocağın alevinin kullanım sırasında bu yüzden zayıfladığını yazıyor.[1]

Karışımlı kartuşta ikinci bir sorun var. Propan en kolay buharlaşan gaz olduğu için kartuştan önce o eksiliyor. Jerry Adams, Backpacking Light'ta yayımlanan hesabında -10 derecedeki kartuşları ele aldı. Yüzde 20 propanla başlayan bir kartuşta yaklaşık dörtte bir yakıt kaldığında propanın katkısı tamamen bitiyordu. Propan, izobütan ve bütan karışımı bir kartuşun basıncı ise yarıya indiğinde deniz seviyesindeki hava basıncının altına düşüyor, ocak çalışmıyordu.[10] Soğuk bir sabah yarım kartuşun yenisinden kötü yanması bu yüzden.

Yükseklik ters yönde etki ediyor. Hava basıncı yukarı çıktıkça düştüğü için kartuşun aşması gereken basınç da azalıyor.[1] Standart atmosfer hesabına göre 2.000 metrede hava basıncı 0,80 bar civarında. Bu yükseklikte saf bütan yaklaşık -6,7 dereceye, izobütan -17,8 dereceye kadar gaz verebiliyor. Dağda geceler de daha soğuk geçtiği için MSR, yükseldikçe soğuğun bu kazancı geri aldığını ekliyor.[1]

- **-0,5 °C** — Saf bütanın deniz seviyesinde kaynadığı sıcaklık. Kartuş bunun altına inerse gaz ocağa kendiliğinden akmıyor.NIST Chemistry WebBook
- **%80 / %20** — MSR IsoPro ve Primus Winter Gas kartuşlarındaki izobütan ve propan oranı.MSR; Primus
- **-22 °C** — Primus'un Winter Gas kartuşu için verdiği en düşük kullanım sıcaklığı.Primus
- **3 kat** — Saatte 8 kilometrelik bir rüzgârın pişirme sırasında yakıt tüketimini çıkarabildiği düzey.MSR, Stoves 101


## Yanmayan ocakta sırayla bakılacaklar

Soğuğu suçlamadan önce üç basit şeye bakmak gerekiyor. Jetboil'in kullanım kılavuzu, kartuşu sallayınca içeride sıvının sesini duymayı ya da hissetmeyi doluluğun ilk kontrolü olarak veriyor. Bağlantıdaki conta yerinde ve sağlam olmalı; aşınmış contayla ocak kullanılmıyor, çünkü gaz kaçırabiliyor. Üçüncüsü çakmak. Piezo çakmak ıslakken kıvılcım vermeyebiliyor. Kılavuza göre telin ucu seramikten yaklaşık 3 milimetre çıkmalı ve brülörün yüzeyiyle arasında 3 milimetre boşluk kalmalı. Kıvılcım yine gelmezse ocak kibritle ya da çakmakla yakılıyor.[11]

Sorun soğuksa çare kartuşu vücut sıcaklığına yaklaştırmak.

MSR geceyi uyku tulumunda ya da montun iç cebinde geçiren kartuşu öneriyor. İki kartuşu birlikte ısıtıp biri zayıfladıkça öbürüne geçmek, kartuşu 2-3 santim ılık su olan bir kaba oturtmak ve altına yanmayan bir yalıtım koyarak soğuk toprakla temasını kesmek de aynı listede.[1] Kartuşu ateşe, sobaya ya da sıcak taşa yaklaştırmak tehlikeli. Campingaz'ın güvenlik bilgi formu kartuşun 50 derecenin üstündeki sıcaklıktan korunmasını istiyor.[12] Kartuşu ters çevirip sıvı yakıtı doğrudan ocağa vermek ise yalnızca bunun için tasarlanmış uzak kartuşlu ocaklarda işe yarıyor.[1]

Rüzgâr da yakıt yiyor. MSR'a göre saatte 8 kilometrelik hafif bir rüzgâr bile pişirme sırasında yakıt tüketimini üç katına çıkarabiliyor. Ocağı kartuşun üstüne oturan modellerde kartuşu metal rüzgârlıkla sarmak önerilmiyor, kartuş aşırı ısınıp contaları eritebiliyor.[1]

*Görsel: Uzak kartuşlu MSR WindPro, 2005. Brülör rüzgârlığın içinde, kartuş hortumun ucunda ve dışarıda. Fotoğraf: Fxer, kamu malı, Wikimedia Commons.*


## Ocağı çadırın içine almak

Soğuk gecede ocağı çadıra almak cazip gelebiliyor. Karbonmonoksit renksiz ve kokusuz bir gaz, yakıt tam yanmadığında çıkıyor ve kandaki hemoglobine oksijenden 200-250 kat daha güçlü bağlanıyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) raporuna göre 14 Mart 1999'da Georgia'da fermuarı kapalı bir çadırda 51 yaşında bir adam ve üç çocuk ölü bulundu; içeride hâlâ yanan bir propan ocağı vardı. Aynı ay, aynı eyalette bir baba ile 7 yaşındaki oğlu, ısınmak için çadıra aldıkları mangaldan zehirlendi.[13] 1988'de Alaska'daki McKinley Dağı'nda 4.300 metrede iki dağcı, yoğun kar yüzünden havalandırmalarını kapattıkları çadırda kısık yanan bir bütan ocağıyla hayatını kaybetti.[14]

Türkiye'de de aynısı yaşandı. 17 Ağustos 2025 gecesi Kayseri'de Erciyes Dağı'nın eteğindeki Tekir Yaylası'nda kiraladıkları çadırda kalan Mustafa ve Fatma Güldeste Karakoç, ısınmak için yaktıkları kömürlü ocaktan sızan karbonmonoksitle öldü.[15]

Soğuk mevsimde iş, kartuşu alırken etiketi okumakla başlıyor. Yalnızca bütan yazan kartuş deniz seviyesinde -0,5 derecenin altında gaz vermiyor. Primus ise yüzde 80 izobütan ve yüzde 20 propanlı Winter Gas için -22 dereceyi veriyor.[6]


## Dipnotlar ve Kaynaklar

1. MSR (Cascade Designs). Stoves 101: How to Get the Most Out of Your Fuel Canisters. [cascadedesigns.com](https://cascadedesigns.com/blogs/msr-gear-guides/stoves-101-how-to-get-the-most-out-of-your-fuel-canisters)
2. Meteoroloji Genel Müdürlüğü. Kayseri, illere ait genel istatistik verileri (ölçüm periyodu 1931-2025). [mgm.gov.tr](https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=KAYSERI)
3. NIST Chemistry WebBook, SRD 69. Bütan, izobütan ve propan için faz değişimi verileri ve Antoine katsayıları. [webbook.nist.gov](https://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C106978&Mask=4)
4. Cascade Designs destek sayfası. What type of fuels are in MSR IsoPro canisters? [support.cascadedesigns.com](https://support.cascadedesigns.com/hc/en-us/articles/35377027303059-What-type-of-fuels-are-in-MSR-IsoPro-canisters)
5. MercatorGear. Aerosol versus screw thread gas canisters: key differences. [mercatorgear.com](https://mercatorgear.com/aerosol-versus-screw-thread-gas-canisters/)
6. Primus. Winter Gas ürün sayfası: yüzde 80 izobütan, yüzde 20 propan, -22 dereceye kadar kullanım, VaporMesh. [primusequipment.com](https://primusequipment.com/en/blogs/koksguiden/wintergas)
7. Campingaz. CV 300 Plus gaz kartuşu ürün sayfası. [campingaz.de](https://www.campingaz.de/en/products/cv-300-plus-gaskartusche)
8. Campingaz. CV 470 All Season gaz kartuşu ürün sayfası. [campingaz.de](https://www.campingaz.de/en/products/cv-470-all-season-gaskartusche)
9. GreenBlue GB227 gaz kartuşu ürün bilgisi (EN 417, MSF-1a, bütan). [euroelectronics.eu](https://de.euroelectronics.eu/products/greenblue-gaskartusche-227-g-zertifikat-pi-0875-entspricht-der-norm-en-417-butan-einsatzbereich-10-c-bis-40-c-gb227)
10. Adams, J. (28 Haziran 2017). Evaporative Heat Loss in Upright Canisters (Part 4: Propane and Cold Temperatures). *Backpacking Light*. [backpackinglight.com](https://backpackinglight.com/evaporative-heat-loss-upright-canisters-part-4-propane-and-cold-temperatures/)
11. Jetboil. Flash Cooking System kullanım kılavuzu, sorun giderme bölümü. [jetboil.johnsonoutdoors.com (PDF)](https://jetboil.johnsonoutdoors.com/sites/default/files/2023-02/JB_productmanual_Flash_Cooking_System_V6_0.pdf)
12. Campingaz. C206, CV270, CV300, CV360, CV470 güvenlik bilgi formu. [campingaz.com (PDF)](https://www.campingaz.com/CH/images/document/Campingaz%20C206,%20CV270,%20CV300,%20CV360,%20CV470_DE.pdf)
13. CDC (1999). Carbon Monoxide Poisoning Deaths Associated with Camping, Georgia, March 1999. *MMWR* 48(32): 705-706. [cdc.gov](https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4832a1.htm)
14. Leigh-Smith, S. (2004). Carbon Monoxide Poisoning in Tents: A Review. *Wilderness & Environmental Medicine* 15(3): 157-163. [doi.org](https://doi.org/10.1580/1080-6032(2004)15[157:CMPITR]2.0.CO;2)
15. Anadolu Ajansı / Hürriyet (19 Ağustos 2025). Kayseri'de çadırda karbonmonoksit gazından zehirlenen çiftten koca da toprağa verildi. [hurriyet.com.tr](https://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/elazig/kayseride-cadirda-karbonmonoksit-gazindan-zehi-42919213)

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Ocağı ve kartuşu üreticinin kılavuzuna göre kullan; ocak, mangal ya da soba çadırın, karavanın veya kapalı bir alanın içinde yakılmaz. Baş ağrısı, baş dönmesi ve bulantı karbonmonoksit zehirlenmesinin ilk belirtileri olabilir: hemen açık havaya çık ve 112'yi ara. Görseller: kapak Tony Webster (CC BY 2.0), Optimus kartuşu Tpikonen (CC BY-SA 4.0), MSR WindPro Fxer (kamu malı); buhar basıncı grafiği kafa1milyon.com.


---

Tamamı ve sesli anlatım: https://kafa1milyon.com/yazi/kamp-ocagi-soguk-kartus/