# İspanya'nın gizli adasındaki tarihi karantina üssü: Lazareto de Menorca

- Kaynak: https://kafa1milyon.com/yazi/ispanya-nin-gizli-adasindaki/
- Yayın: 2026-08-17
- Bölüm: Bilim
- Yazar: kafa1milyon
- Etiketler: karantina, menorca, lazareto, halk sağlığı, salgın, ispanya

> Mahón Limanı'nın ortasındaki Lazareto, 19. yüzyılda salgın taşıdığı düşünülen gemileri kırk gün izole eden İspanya'nın büyük deniz karantina üssüydü. Taş duvarlar, üç bölge ve bir yüzyıllık sağlık tarihi.

---
1 Eylül 1817'de Mahón Limanı'nın girişindeki adaya ilk karantina gemisi yanaştı. Adadaki karantina birkaç hafta önce, 17 Temmuz'da resmen başlamıştı. Gemiden inenler ve gemideki yük kırk gün surların arkasında bekleyecek, bu sürede hastalık çıkmazsa şehre geçebilecekti.[1]

Adanın adı Lazareto, Katalanca'da Llatzeret. Bugün içinde kongre salonu var, rehberli turlar dolaşıyor. Antibiyotik ve aşı bulunmadan önce Avrupa limanlarının elindeki en sert halk sağlığı aracı buydu: hastalığı tedavi edemeyen liman, kuşkulu gemiyi bekletip hastalığın kendini göstermesini izliyordu. Lazaretto kelimesi cüzzamlıların barındırıldığı eski lazarethanelerden geliyor. Menorca'daki kompleks ise deniz ticaretinin hacmine göre kurulmuştu.

- Mahón Limanı'ndaki Lazareto neden İspanya'nın büyük deniz karantina üssü oldu?
- Şüpheli, kirli ve enfekte bölümler nasıl yan yana ama ayrı tutuldu?
- 1817'de açılıp bir yüzyıl sonra neden fiilen kapandı?
- Bugün ada neden hâlâ ayakta ve ziyaret edilebiliyor?


## Limanın ortasında bir sağlık kalesi

Menorca, Akdeniz'in ortasında durduğu için iki yönden gelen gemilerin doğal duraklarından biriydi: Doğu limanları ve Kuzey Afrika. 18. yüzyılın sonuna doğru veba ve diğer bulaşıcı hastalık korkusu liman yönetimini sıkıştırıyordu. Daha küçük bir "karantina adası" vardı ama yetersiz kalıyordu. Floridablanca Kontu'nun döneminde büyük bir lazaretto kararı alındı; inşaat 1793'te San Felipe Kalesi'nin yıkıntı taşlarıyla başladı.[2]

İş 1798'de İngiliz işgali yüzünden kesildi, 1803'te yeniden açıldı. Mühendis Juan Antonio Casanova döneminde şüpheli patenti olan üç bölüm 1807'de tamamlandı. Karantinanın başlaması için ise 1817'yi beklemek gerekti, yani duvarlar on yıl boyunca asıl işini yapmadı. Bu arada bina hapishane ve yaralı asker barınağı olarak kullanıldı. Karantina işlevini 1816'da Kral VII. Fernando kesinleştirdi.[1]

*Görsel: Ana giriş. Surun içinde birbirinden duvarla ayrılmış üç karantina bölgesi var. Fotoğraf: MontanNito, CC BY-SA 2.5, Wikimedia Commons.*


## Üç bölge, çift duvar, kırk gün

Balear turizm arşivinin tarifine göre kompleks yaklaşık 1240 metre uzunluğunda, 380 metre genişliğinde bir surla çevriliydi. Duvar kalınlığı ortalama 1,3 metre, yüksekliği 7 metreyi aşıyordu. İçeride üç alan vardı: şüpheli, kirli ve enfekte. Her biri kendi duvarıyla ayrılıyor, dış surla aralarında kabaca 13 metrelik bir boşluk bırakılıyordu. Amaç basit: insanlar ve yükler birbirine karışmasın.[2]

Bekleme süresi kırk gündü. Geminin sağlık belgesi, o dönemki adıyla "patenti" temiz değilse mürettebat ve yolcular bu adaya alınırdı. Korkulan hastalıkların başında veba geliyordu. Laboratuvar testi olmadığı için elde tek ölçü vardı, o da takvimdi: kırk gün içinde kimse hastalanmazsa gemi temiz sayılırdı. Şapelde locutorio denen konuşma hücreleri bulunuyordu; karantinadakiler ayini bu hücrelerden izler, cemaatle aynı odaya girmezdi.[1]

Temiz sayılanlarla riskli sayılanlar aynı koridordan geçmezdi. "Kirli" etiketi gemideki yükü de kapsıyordu; kumaş ve tahıl balyaları ayrı depolarda bekletilir, şehre ancak süre dolunca çıkardı. Ada bu yüzden hastane işinin yanında depo ve gümrük işini de görüyordu.

*Görsel: Taş 1793'te örülmeye başladı; karantina kapısı 1817'de açıldı; son gemi 1919'da geldi. Damga: kafa1milyon.com*


## Neden Menorca?

Lorena Ocaña Quevedo'nun 2007'de yayımlanan makalesi kararın başlangıcını 1785'e koyuyor. O yıl İspanya ile Cezayir barış imzalıyor ve serbest kalan 268 kişi için karantina yeri aranıyor. Geçici çözümler yetmez; Mahón Limanı'nın derinliği ve adanın anakaradan kopukluğu kalıcı bir üssü cazip kılar. Hastalık buraya sızsa bile İber Yarımadası'na sıçrama riski düşer. Liman büyük gemileri alır; ada da onları şehirden ayırır.[3]

Lazareto bugün ada ama başta öyle değildi. Kompleks doğal bir kıstakla karaya bağlıydı; bu bağlantı 1920'lerin başında askeri gerekçeyle kesildi. Karantina bittikten sonra da liman ordunun gözünde stratejik bir nokta olarak kaldı.[2]

*Görsel: Gözetleme kulesi surun içindeki bölgelere yukarıdan bakıyor. Fotoğraf: Uromixx, CC BY 4.0, Wikimedia Commons.*


## Yüzyıl sonra ne kaldı?

Son gemi 1919'da geldi. Mikropların nasıl bulaştığı anlaşılıp dezenfeksiyon yaygınlaşınca gemiyi kırk gün bekletmenin gereği kalmamıştı. 20. yüzyılın ortasında bina kısmen yenilendi, kongreler ve halk sağlığı eğitimi için kullanılmaya başlandı. 1993'te İspanya'nın Bien de Interés Cultural listesine, yani koruma altındaki [kültürel miras](https://kafa1milyon.com/yazi/afrika-nin-kulturel-mirasi/) varlıklarına girdi.[4]

Mülkiyet Nisan 2015'te İspanya Sağlık Bakanlığı'ndan Menorca Ada Konseyi'ne geçti. Rehberli turları Fundació Foment del Turisme de Menorca düzenliyor. Adaya bugün de karadan yürüyerek gidilemiyor; tekne Es Castell'deki Calesfonts iskelesinden kalkıyor.[4] Kırk günlük bekleme bu adada 1817'den 1919'a kadar, 102 yıl boyunca uygulandı.[1]


## Dipnotlar ve Kaynaklar

1. Fundació Foment del Turisme de Menorca, Lazareto ziyaretçi rehberi (PDF): karantina tanımı, 1792 arazi/çizim, açılış öncesi geçici kullanımlar, 1816'da karantina işlevinin sabitlenmesi, 17 Temmuz 1817 açılış ve 1 Eylül ilk gemi, ~100 yıllık işletme, 1919 son gemi, 2015'te Consell Insular'a geçiş. [menorca.es PDF](https://www.menorca.es/documents/docs/FFTM/DOC0084/REV0.pdf)
2. Illes Balears resmi turizm: Fortress Llatzaret / Lazareto de Mahón. İnşaat 1793–1807, sur ölçüleri (~1240×380 m, duvar ~1,30 m kalın / ~7,45 m yüksek), şüpheli–kirli–enfekte üç bölge ve ~13 m ara, 40 günlük bekleme, 1920'lerde kıstağın kesilmesi. [illesbalears.travel](https://www.illesbalears.travel/index.php/en/menorca/fortress-llatzaret)
3. Lorena Ocaña Quevedo, "El Lazareto de Mahón", Medicina y Seguridad del Trabajo 53(207), 2007: 1785 Cezayir barışı sonrası 268 kişinin karantina ihtiyacı, Mahón'un stratejik seçimi, inşaatın kesinti ve tamamlanma süreci. DOI [10.4321/s0465-546x2007000200009](https://doi.org/10.4321/s0465-546x2007000200009)
4. Consell Insular / FFTM Menorca resmi sayfa: Doğu ve Kuzey Afrika gemileri için karantina işlevi, 20. yy kongre/halk sağlığı okulu kullanımı, 1993 BIC, Nisan 2015 mülkiyet devri, rehberli turlar. [menorca.es](https://www.menorca.es/Contingut.aspx?IDIOMA=3&IdPub=16771)


---

Tamamı ve sesli anlatım: https://kafa1milyon.com/yazi/ispanya-nin-gizli-adasindaki/
