# Grönland'da Kayıp Viking Kilisesinin İzleri Bulundu

- Kaynak: https://kafa1milyon.com/yazi/gronland-da-kayip-viking/
- Yayın: 2026-10-21
- Bölüm: Bilim
- Yazar: kafa1milyon
- Etiketler: arkeoloji, vikingler, grönland, kızıl erik, ortaçağ, kilise

> Güney Grönland'da Qinngua'da Ağustos 2026'da bulunan doğu-batı yönlü bir mezar, 25 yıldır şüphelenilen kalıntının bir İskandinav kilisesi olduğunu kesinleştirdi. 1100-1300 arasına tahmin edilen yapı, Kızıl Erik'in çiftliğinin 5 km yakınında, 60 yılı aşkın sürede bulunan ilk yeni kilise.

---
Kazının son günüydü ve saat beşe geliyordu. Danimarka Ulusal Müzesi'nden arkeolog Christian Edelfelt Koch Madsen, Güney Grönland'daki Qinngua'da açtıkları bir metrekarelik çukurun dibini fotoğraflamak için temizliyordu. Çakılın arasından kömür parçaları çıkmaya başladı. Biraz daha kazınca altından tamamen çürümüş bir kemiğe benzeyen bir şey göründü. Saat yediyi bulmuştu ve açmada yalnızca 20'ye 20 santimlik bir köşe kalmıştı, genişletecek yer yoktu. Ekip çukuru kapatıp döndü.[2]

Ağustos 2026'da aynı noktaya geri geldiler. Bu kez çıkan bütün bir iskeletti ve Grönland'da 60 yılı aşkın süredir ilk kez yeni bir İskandinav kilisesinin bulunduğunu kesinleştirdi.[1]

- Bir taş yığınının kilise olduğunu kanıtlamak için arkeologlar neden önce mezar arıyor?
- 2002'de mezarlığı boydan boya kesen hendekler neyi kaçırdı, 2024'te bir dron neyi değiştirdi?
- Ortaçağ İzlanda el yazmasındaki hangi kilise adı bu vadinin dağlarına uyuyor?
- Kızıl Erik'in çiftliğinin çevresindeki altı kilise, koloninin son yüzyıllarıyla nasıl bağlantılı?


## Kiliseyi mezarlık kanıtlıyor

Qinngua, Narsarsuaq yakınında, Kızıl Erik'in çiftliği Brattahlíð'e (bugünkü Qassiarsuk) yaklaşık 5 kilometre mesafede. Kalıntının kilise olabileceğini 25 yıl kadar önce yerel bir müze yöneticisi öne sürmüştü. Gerekçe yerdeki düzendi: dikdörtgen bir taş duvar ve tam ortasında taştan bir yapı. Grönland'daki İskandinav yerleşimlerinde bu düzen genellikle mezarlık duvarıyla çevrili bir kiliseye işaret ediyor. Ulusal Müze 2002'de mezarlık alanını deneme hendekleriyle kesti, iskelet aradı ve bulamadı.[2]

Mezarın belirleyici olmasının sebebi gömü geleneği. Madsen'in açıklamasına göre Grönland'daki İnuitler ölülerini üstü taşla örtülü odalara gömüyordu, İskandinav yerleşimciler ise kilisenin çevresindeki mezarlığa.[1]

Ağustos kazısında ekip 2'ye 2 metrelik bir açmayı, geçen yılki kemik parçası tam ortada kalacak şekilde yerleştirdi. Aynı kömürlü çakıl katmanına inildi ve kemik iz sürülerek takip edildi. Kötü korunmuş bir yumru temizlenince üst kol kemiği çıktı, ardından göğüs kafesinin izleri, ön kol ve kalça geldi. Ceset doğu-batı doğrultusunda yatıyordu, kolları iki yanına uzatılmıştı ve Madsen'in deyişiyle yüzü doğuya dönüktü. Bu, Hristiyan gömüsünde beklenen duruş. İskelet kazının sondan bir önceki gününde ortaya çıktı.[2] Madsen 24 Eylül'deki duyuruda artık bunun kilise olduğundan şüphe kalmadığını, yazılı kaynaklar dahil her şeyin aynı yöne baktığını söyledi.[1]

*Görsel: Qinngua'daki mezarın üst gövde kısmı, Ağustos 2026. Kemikler çakıllı toprakta büyük ölçüde çürümüş, göğüs kafesi koyu çizgiler halinde seçiliyor; ölçekteki ok kuzeyi gösteriyor. Fotoğraf: Michael Nielsen, Grönland Ulusal Müzesi ve Arşivi.*


## Altmış metre yukarıdan

Kalıntıya yeniden dönülmesi bir tesadüfe bağlı. Madsen 2024'te kıyıdaki İnuit kalıntılarını dronla haritalarken kilisenin tam üstünden geçti. Altmış metre yukarıdan dik bakınca "Bu nasıl kilise olmaz?" diye düşündüğünü anlatıyor. Ertesi yıl Danimarka ve Grönland ulusal müzelerinden küçük bir ekip, başka bir projeden artan parayla dört olası kilise yerine baktı. Üçünden bir şey çıkmadı.[2]

Kilisenin yaşı henüz ölçülmedi, numunelerin analizi sürüyor. Elde iki dolaylı ipucu var. Kolların gövdenin yanına uzatılması erken Ortaçağ gömülerinde görülen bir düzen. Yapının büyüklüğü ve yontulmuş taşların çokluğu ise araştırmacıları 1100 ile 1300 arasına götürüyor. Kilisenin yakınında iki ya da üç çiftlik kalıntısı daha var; ekip bunu bir köy topluluğunun başlangıcı olarak okuyabileceğini söylüyor.[1]

- **60 yıldan fazla** — Grönland'da yeni bir İskandinav kilisesinin bulunmasından bu yana geçen süre.Danimarka Ulusal Müzesi basın bülteni, 24 Eylül 2026
- **1100-1300** — Qinngua kilisesinin, büyüklüğüne ve yontma taşlarına göre tahmin edilen yapım aralığı; radyokarbon sonucu henüz yok.Danimarka Ulusal Müzesi, 2026
- **6** — Brattahlíð çevresindeki dar alanda bilinen kilise sayısı; yalnızca üçü Ortaçağ boyunca kullanılmaya devam etti.Danimarka Ulusal Müzesi, 2026
- **3,3 metre** — 1000-1450 arasında Doğu Yerleşimi'nde, buzul alanı dışında hesaplanan en yüksek deniz seviyesi yükselmesi.Borreggine ve ark., PNAS, 2023


## Altı kiliseli bir vadi

Grönland'da bundan önce bulunan İskandinav kiliseleri 1960'lara uzanıyor. En bilineni 1961'de Qassiarsuk'ta bir okul yurdu inşaatı sırasında toprağın altından kafatasları çıkınca bulundu. Knud Krogh'un sonraki yıllardaki kazısı, iç ölçüsü 2'ye 3,5 metre olan çimden küçük bir şapel ve çevresinde 144 mezar ortaya çıkardı.[3] Kızıl Erik Destanı, Erik'in karısı Tjodhild'in Hristiyanlığı kabul edip çiftlikten biraz uzakta bir kilise yaptırdığını anlatır; şapel bu yüzden onun adıyla anılıyor.

Qinngua'daki yapı başka bir dönemin ürünü. Ulusal Müze'ye göre o yıllarda bulunan kiliseler Viking Çağı'na aitti ve kısa sürede bırakılmıştı. Yeni kilise daha büyük ve büyük ihtimalle Ortaçağ boyunca kullanıldı. Brattahlíð çevresindeki bu küçük alanda artık altı kilise biliniyor, Ortaçağ'a kadar ayakta kalan ise yalnızca üçü.[1]

Madsen bu yoğunluğu bir yarış olarak yorumluyor. Ona göre bu kiliseleri Roma kurmuyordu, bölgenin zengin çiftçileri ve toprak sahipleri kuruyordu. Kiliseye sahip olan, dinî otoriteyi ve ondan gelen geliri de elinde tutuyordu. Koloni en kalabalık döneminde yaklaşık 3.000 kişiydi ve piskoposluk çiftliği Garðar'ı saymazsak en büyük çiftlikler bu vadide toplanıyordu. Madsen, yarışın kaybedenleri de olduğunu ve Qinngua'daki kilisenin onlardan birine ait olabileceğini söylüyor; bunu ancak sonraki araştırmalar gösterecek.[2]


## Güneşli Dağların Altındaki Kilise

Ortaçağ İzlanda kaynakları Grönland'daki kiliselerin adlarını ve yerlerini listeliyor. Bu listelerden birinde, 14. yüzyılın sonunda derlenen Flateyjarbók [el yazmasında](https://kafa1milyon.com/yazi/antik-yunan-metinleri-tarihin/), "Kirkja undir Sólarfjöllum" yani Güneşli Dağların Altındaki Kilise adı geçiyor. Qinngua'nın arkasındaki dağlar buzul örtüsünün hemen kenarında duruyor. Buzun üstünde oluşan yerel yüksek basınç bu sırtlara çoğu gün güneş getiriyor. Madsen, batıyı alçak bulutlar kapladığı akşamlarda bile dağların kızıl parladığını kazı sırasında gördüklerini anlatıyor.[1][2]

Eşleşme kesin değil ve Madsen bunu açıkça söylüyor: Grönland'da birbirine benzeyen çok dağ var, tam emin olmanın yolu da büyük ihtimalle yok. Listedeki bir iki kilise daha bulunur ve onlar da Ortaçağ'a tarihlenirse eşleşme inandırıcı hale gelecek. Kendi hesabına göre bu doğruysa listedeki iki Ortaçağ kilisesi hâlâ kayıp.

*Görsel: Yeni kilise, koloninin yaklaşık 450 yıllık ömrünün tam ortasına düşüyor. Ulusal Müze'ye göre bu dönem hakkındaki bilgiler hâlâ çok eksik. Grafik: kafa1milyon, veri Danimarka Ulusal Müzesi, Krogh 1967, Grønlands historiske Mindesmærker ve Borreggine ve ark. 2023.*


## Hvalsey'deki son düğün

Grönland'daki İskandinav yerleşimi 985 civarında Kızıl Erik'le başladı ve 15. yüzyılın ortasında sona erdi. Kesin tarihli son yazılı kayıt bir düğün. Sigríður Björnsdóttir ile Þorsteinn Ólafsson 16 Eylül 1408'de Hvalsey kilisesinde evlendi. Çift daha sonra İzlanda'ya yerleşti. 1424'te düğünde bulunan Sæmundur Oddsson'un evliliği bir belgeyle tasdik etmesi gerekti ve bu belge bugüne ulaştı.[4]

*Görsel: Qaqortoq yakınındaki Hvalsey kilisesi, Grönland'da en iyi korunmuş İskandinav kilise kalıntısı. Koloninin kesin tarihli son kaydı olan 1408 düğünü bu duvarların içinde yapıldı. Fotoğraf: Number 57, Wikimedia Commons, CC0.*

Koloninin neden bırakıldığı hâlâ tartışılıyor. Literatürde toplumsal huzursuzluk, İnuitlerle ilişkiler, kaynakların tükenmesi, iklim değişimi ve ekonomik sıkıntı sayılıyor. 2023'te PNAS'ta yayımlanan bir model listeye deniz seviyesini ekledi. Hesaba göre güney buz örtüsü yeniden ilerlerken kütlesinin çekimi ve altındaki yerkabuğunun çökmesi Doğu Yerleşimi'nde denizi 1000-1450 arasında, buzul alanı dışında 3,3 metreye kadar yükseltti ve kıyıyı yüzlerce metre geri itti. Yazarlar bunu tek sebep olarak görmüyor, koloninin kırılganlıklarından biri sayıyor.[5]

Qinngua'daki kilise koloninin en az bilinen döneminden, 12. ve 13. yüzyıllardan kalıyor ve o yıllarda vadide kimin güç topladığını gösterebilir. Madsen bütün mezarları açmanın çok pahalı ve yavaş olacağını, açmayı kilise duvarına kadar uzatmanın daha fazla şey söyleyeceğini düşünüyor. Ekip yeni fon bulursa bir sonraki kazıda duvarın dibinden kilisenin kuruluş tarihini alıp 1100-1300 aralığını daraltmayı hedefliyor.[2]


## Dipnotlar ve Kaynaklar

1. Danimarka Ulusal Müzesi (Nationalmuseet) (24 Eylül 2026). "Norse church ruin found in Greenland". Basın bülteni; ekip: Danimarka Ulusal Müzesi, Grönland Ulusal Müzesi ve Arşivi, Bergen Üniversitesi Müzesi, UNESCO Kujataa. [via.ritzau.dk](https://via.ritzau.dk/pressemeddelelse/15178320/norse-church-ruin-found-in-greenland?lang=en&publisherId=13560791)
2. Bennett, J. (Ekim 2026). "It was magical! Speaking to the archeologist who uncovered a Norse church in Greenland" (Christian Edelfelt Koch Madsen ile röportaj). *The Viking Herald*. [thevikingherald.com](https://www.thevikingherald.com/article/it-was-magical-speaking-to-the-archeologist-who-uncovered-a-norse-church-in-greenland/1439)
3. Krogh, K. J. (1967). *Viking Greenland*. Kopenhag: The National Museum. Tjodhild şapelinin 1961 keşfi ve 1962-1965 kazısı.
4. *Grønlands historiske Mindesmærker*, III. cilt (1845). Kopenhag: Det Kongelige Nordiske Oldskrift-Selskab. Hvalsey düğününe dair 1409 ve 1424 tarihli belgeler. [runeberg.org](https://runeberg.org/gronland/3/0158.html)
5. Borreggine, M., Powell, E., Pico, T., Mitrovica, J. X., Meadow, R. ve Tryon, C. (2023). "Sea-level rise in Southwest Greenland as a contributor to Viking abandonment". *PNAS*, 120(17), e2209615120. [doi.org/10.1073/pnas.2209615120](https://doi.org/10.1073/pnas.2209615120)

Görseller: kapak ve iskelet fotoğrafı Danimarka Ulusal Müzesi'nin 24 Eylül 2026 basın bülteninden (kapak: mezarlık duvarı kırmızı çizgiyle işaretli, Danimarka Ulusal Müzesi; iskelet: Michael Nielsen, Grönland Ulusal Müzesi ve Arşivi). Hvalsey kilisesi: Number 57, Wikimedia Commons, CC0. Zaman çizelgesi: kafa1milyon.com.


---

Tamamı ve sesli anlatım: https://kafa1milyon.com/yazi/gronland-da-kayip-viking/