# Fransa'daki Sokak Olaylarının Siyasi Etkileri

- Kaynak: https://kafa1milyon.com/yazi/fransa-daki-sokak-olaylarinin/
- Yayın: 2026-10-21
- Bölüm: Bilim
- Yazar: kafa1milyon
- Etiketler: fransa, seçim, protesto, siyaset bilimi, kamuoyu yoklaması, 1968

> 17 Ekim 2026 olaylarından sonraki ilk anket Le Pen'i yüzde 36'da gösterdi. 1968 Amerika'sında yağmurla ölçülen oy kayması, Haziran 1968 seçimi ve 2005 banliyö olaylarının 2007'ye etkisi ne söylüyor?

---
Fransa'da 17 Ekim 2026 Cumartesi günü okulların durumu, akaryakıt fiyatları ve hayat pahalılığı için yürüyen kalabalığı İçişleri Bakanı Laurent Nuñez yaklaşık 550 bin kişi olarak açıkladı. Yürüyüşlerin çoğu sakin geçti. Akşama doğru Paris, Lyon ve Marseille'de dükkânlar yağmalandı, Marseille'de maskeli bir grup belediye binasına girdi; Başbakan Sébastien Lecornu gece 1.200 gözaltı olduğunu söyledi.[1] Limoges'da ise göstericiler önce belediye binasının önünde bir polis aracını yaktı, sonra camları kırıp içeri girdi ve zemin katı ateşe verdi. 1883'te açılan binanın çan kulesi saat 20.30 sularında çöktü. Vali Maurice Barate yangını "miras felaketi" diye niteledi.[2]

Kamuoyu araştırma şirketi Ifop aynı akşam saat 20.00'de sahaya çıktı.[3]

- Üç günde gelen iki puanlık artış, anketin hata payının yanında ne kadar ağır basıyor?
- 1968'de Amerika'da yağmur yağan ilçelerde seçim sonucu neden başka çıktı?
- 2005 banliyö olaylarının doğurduğu kaygıyı sandığa hangi aday taşıdı?
- Nisan 2027'deki ilk tura kadar takvimde hangi tarihler sonucu değiştirebilir?


## Anket ne gösteriyor, ne göstermiyor

Ifop-Fiducial anketi 17 Ekim akşamından 19 Ekim'e kadar internet üzerinden 2.081 kişiyle yapıldı; bunların 1.928'i seçmen kütüğüne kayıtlı. Bütün adayların yer aldığı senaryoda Rassemblement National (Ulusal Birlik, RN) adayı Marine Le Pen ilk turda yüzde 36 aldı. Aynı soruda 12-14 Ekim'de yüzde 34, Eylül sonunda yüzde 32 almıştı. Eski başbakan Édouard Philippe aynı dönemde yüzde 16'dan 12'ye indi. La France Insoumise (Boyun Eğmeyen Fransa) lideri Jean-Luc Mélenchon ise yüzde 15 ile 16,5 arasında kaldı. İkinci tur senaryosunda Le Pen, Philippe karşısında Ağustos'taki yüzde 52'den 56'ya çıktı.[3]

*Görsel: Dört Ifop ölçümünde ilk tur oy niyeti. Son iki puanlık artış hata payının sınırında duruyor; asıl dikkat çeken, Le Pen'in ve Philippe'in eğrilerinin dört ölçüm boyunca birbirinden uzaklaşması. Grafik: kafa1milyon, veri Ifop-Fiducial (20 Ekim 2026).*

Son iki puan tek başına güçlü bir kanıt sayılmaz. Ifop bu ölçümde hata payını 1 ile 2,2 puan arasında veriyor ve sonuçların seçim gününü tahmin etmediğini ayrıca yazıyor.[3] Öğrenci yürüyüşleri de 17 Ekim'den üç hafta önce başlamıştı.[1] Eylül sonundan 12 Ekim'e kadar gelen ilk iki puanın da aynı sürecin parçası olması mümkün. Hangi puanın hangi güne ait olduğunu bir anket dizisi ayıramıyor.


## Yağmurun ölçtüğü etki

Bu ayrımı yapmanın yolunu Amerikalı siyaset bilimci Omar Wasow buldu. Martin Luther King'in 4 Nisan 1968'de öldürülmesinin ardından gelen günlerde ABD'de 137 şiddetli ayaklanma kaydedildi. Wasow 2020'de American Political Science Review'da yayımlanan çalışmasında bu ayaklanmaların yakınındaki ilçeleri aynı yılın Kasım ayındaki başkanlık seçimiyle karşılaştırdı. Ayaklanmaya yakın ilçelerde Demokrat aday Hubert Humphrey'in oy oranı 1,6 ile 1,8 puan daha düşük çıktı.[4]

Ayaklanmanın çıktığı yer zaten farklı bir yer olabilir, o yüzden bu karşılaştırma neden-sonuç ilişkisini tek başına kurmuyor. Wasow bu nedenle hava durumuna baktı. Yağmurlu günde sokağa daha az insan çıkıyor; suikastten sonraki hafta yağmur alan ilçelerde ayaklanma da daha az oldu. Yağmurun belirlediği bu farkı kullanınca, nüfusu en az yüzde 90 beyaz olan ilçelerde Demokrat oydaki düşüş 5,6 ile 7,9 puana çıktı. Suikasttan önceki günlerin yağmuru ile oy arasında ise hiçbir ilişki görülmedi. Ayaklanmaların olmadığı bir senaryonun 10 bin benzetiminin yaklaşık yüzde 75'inde Humphrey seçimi kazanıyor.[4]

Aynı çalışmanın öbür yarısı ters yönde bir sonuç veriyor. Şiddet içermeyen eylemler, özellikle polis şiddetiyle karşılaştığında, yakın ilçelerde Demokrat oyu 1,6 ile 2,5 puan artırdı. Şiddetli olaylardan sonra gazetelerin ve Kongre konuşmalarının dili eylemcilerin taleplerinden "düzeni sağlama" konusuna kaydı.[4] Bu sonuçlar 1968 Amerika'sının ırk siyasetine ait ve rakamlar Fransa'ya birebir taşınmıyor.

- **%36** — 17-19 Ekim 2026 anketinde Marine Le Pen'in ilk tur oy niyeti; 12-14 Ekim'de yüzde 34'tü, hata payı 1 ile 2,2 puan.Ifop-Fiducial, 2026
- **5,6-7,9 puan** — 1968'de ABD'de şiddetli ayaklanmaların yakınındaki beyaz çoğunluklu ilçelerde Demokrat oyda yağmur yöntemiyle ölçülen düşüş.Wasow, American Political Science Review, 2020
- **293 / 487** — Mayıs 1968 olaylarından sonra Haziran 1968 seçiminde De Gaulle'ün partisi UDR'nin tek başına kazandığı sandalye.Perspective Monde, Université de Sherbrooke
- **%35 → %47** — 2005 banliyö olaylarından önce ve sonra Fransa'da kendini hiçbir yerde güvende hissetmeyenlerin payı.Brouard ve Tiberj, CEVIPOF, 2007


## Fransa bunu iki kez yaşadı

Mayıs 1968'deki üniversite işgalleri ve genel grevden sonra Cumhurbaşkanı Charles de Gaulle meclisi feshetti. 23 ve 30 Haziran'daki seçimde UDR 487 sandalyenin 293'ünü tek başına aldı. Sol ittifak FGDS'nin milletvekili sayısı 121'den 57'ye indi.[5] Sandıkta güçlenen taraf, düzeni geri getirme sözü veren iktidar oldu.

*Görsel: Limoges belediye binası, 17 Ekim 2026 akşamı saat 19.06. Sağdaki çan kulesi bu kareden yaklaşık bir buçuk saat sonra çöktü. Fotoğraf: Lucas Destrem, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.*

2005 banliyö olayları daha yakından ölçüldü, çünkü elde olaylardan hemen önce yapılmış bir anket vardı. Sciences Po'nun siyasi araştırma merkezi CEVIPOF'tan Sylvain Brouard ve Vincent Tiberj aynı soruları Nisan 2005'te, Aralık 2005'te ve bir yıl sonra yeniden sordu. Kendini hiçbir yerde güvende hissetmediğini söyleyenler yüzde 35'ten 47'ye çıktı. "Fransa'da çok fazla göçmen var" diyenlerin payı yüzde 47'den 65'e yükseldi. Aralık 2006'da bu oran yüzde 55'e indi ama olay öncesine dönmedi. Yazarlar düşüşün bir kısmını gündemin başka konulara kaymasına bağlıyor.[6]

*Görsel: 2005 olaylarından önce ve sonra aynı sorulara verilen cevaplar. Bir yıl sonra iki gösterge de düşüyor ama başladığı yere dönmüyor. Grafik: kafa1milyon, veri Brouard ve Tiberj (CEVIPOF, 2007).*

Bu kaygı 2007 cumhurbaşkanlığı seçimine taşındı, ama oyların çoğu aşırı sağa gitmedi. Olaylar sırasında İçişleri Bakanı olan Nicolas Sarkozy ilk turda yüzde 31,18 ile birinci çıktı. Beş yıl önce ikinci tura kalmış olan Jean-Marie Le Pen yüzde 10,44'te kaldı.[7] Brouard ve Tiberj, Le Pen'e en yatkın seçmen gruplarının aynı zamanda Sarkozy'nin çekirdek seçmeni olduğunu daha seçimden önce yazmıştı.[6]


## 2026'yı öncekilerden ayıran ne?

Bu kez sokağa çıkma yasaklarını ilan eden hükümet, olayları önceden göremediği için de eleştiriliyor. Paris, Lyon, Nice, Bordeaux ve Marseille'de kısmi sokağa çıkma yasağı uygulandı. 20 Ekim itibarıyla 2.500'den fazla kişi gözaltına alınmıştı, 123 kişi tutuklandı ve işveren örgütü Medef'in ilk tahminine göre en az 3.000 iş yeri zarar gördü. Le Pen olayları otoritenin "derin bir krizi" diye niteledi; Mélenchon ise hükümeti asayişi sağlamakta "beceriksizlikle" suçladı.[8] Anayasa üst üste iki dönemden fazlasına izin vermediği için Emmanuel Macron aday olamıyor.[9] Merkezin iki adayı, Philippe ve Gabriel Attal, son ankette geriledi.[3]

Belirsizliğin bir kısmı da mahkemede. Le Pen, Avrupa Parlamentosu fonlarının kötüye kullanılması davasında Temmuz 2026'da istinafta yeniden mahkûm edildi; seçilme yasağı kısaltıldığı için aday olabiliyor. Yargıtay (Cour de cassation) anayasaya aykırılık itirazlarını 16 Aralık'ta inceleyecek ve kararını ilk turdan önce vereceğini açıkladı.[10] Sarı yelekliler hareketinin temsilcileri 24 Ekim Cumartesi için yeni bir eylem günü çağrısı yaptı.[8]

2005'te "çok fazla göçmen var" diyenlerdeki 18 puanlık artış bir yıl içinde 8 puana inmişti. İlk tur 18 Nisan 2027'de yapılacak; 21 Ekim'den sayınca seçime 179 gün var.


## Dipnotlar ve Kaynaklar

1. BBC News (17 Ekim 2026). "'No place for violence,' Macron says, as protesters clash with police in cities across France". [bbc.com](https://www.bbc.com/news/live/ckpdg1v41562t)
2. RFI / AFP (17 Ekim 2026). "Town hall in Limoges 'largely lost' to blaze set during French protests". [rfi.fr](https://www.rfi.fr/en/international-news/20261017-fire-rages-at-town-hall-in-france-s-limoges-after-protests-authorities); Raimbault, A. (17 Ekim 2026). "La mairie de Limoges toujours en feu, le campanile s'est effondré". *France 3 Nouvelle-Aquitaine*. [franceinfo.fr](https://france3-regions.franceinfo.fr/nouvelle-aquitaine/haute-vienne/limoges/mobilisation-du-17-octobre-des-manifestants-mettent-le-feu-a-la-mairie-de-limoges-3435198.html)
3. Ifop-Fiducial (20 Ekim 2026). *Baromètre de l'élection présidentielle, vague 7*. LCI, Le Figaro ve Sud Radio için; 17-19 Ekim 2026, 2.081 kişi, çevrim içi anket. [ifopgroup.com](https://www.ifopgroup.com/wp-content/uploads/2026/10/122853-barometre-de-lelection-presidentielle-vague-7-resultats-densemble.pdf)
4. Wasow, O. (2020). "Agenda Seeding: How 1960s Black Protests Moved Elites, Public Opinion and Voting". *American Political Science Review* 114(3), 638-659. [doi:10.1017/S000305542000009X](https://doi.org/10.1017/S000305542000009X)
5. Perspective Monde, Université de Sherbrooke. "France, élections législatives du 23 juin 1968". [perspective.usherbrooke.ca](https://perspective.usherbrooke.ca/bilan/servlet/BMElection?codeInstitution=1&codePays=FRA&dateElection=FRA1968623); "1968 et 1993 : deux victoires massives de la droite" (28 Mayıs 2007). *La Dépêche*. [ladepeche.fr](https://www.ladepeche.fr/article/2007/05/28/378988-1968-et-1993-deux-victoires-massives-de-la-droite.html)
6. Brouard, S. ve Tiberj, V. (2007). *Les tensions autour de l'immigration dans l'opinion : crispation et polarisation*. Baromètre Politique Français 2006-2007, 3. dalga, CEVIPOF. [hal-01063752](https://sciencespo.hal.science/hal-01063752v1/document)
7. Conseil constitutionnel (25 Nisan 2007). *Décision n° 2007-139 PDR: Déclaration des résultats du premier tour de scrutin de l'élection du Président de la République*. [conseil-constitutionnel.fr](https://www.conseil-constitutionnel.fr/election-presidentielle-2007/bilan-du-premier-tour)
8. RFI / AFP (20 Ekim 2026). "Despite return to calm, France remains on edge ahead of planned further protests". [rfi.fr](https://www.rfi.fr/en/france/20261020-despite-return-to-calm-france-remains-on-edge-ahead-of-planned-further-protests)
9. Fransa Anayasası (4 Ekim 1958), madde 6: "Nul ne peut exercer plus de deux mandats consécutifs." [conseil-constitutionnel.fr](https://www.conseil-constitutionnel.fr/le-bloc-de-constitutionnalite/texte-integral-de-la-constitution-du-4-octobre-1958-en-vigueur)
10. Vignaud, J. ve AFP (17 Ekim 2026). "Procès des assistants parlementaires du RN : la Cour de cassation examinera les QPC le 16 décembre". *RTL*. [rtl.fr](https://www.rtl.fr/actu/justice-faits-divers/proces-des-assistants-parlementaires-du-rn-la-cour-de-cassation-examinera-les-qpc-le-16-decembre-une-date-cruciale-avant-la-presidentielle-2027-7900686372)

Kapak: Paris'te Bonne-Nouvelle Bulvarı, 17 Ekim 2026. Fotoğraf: Jules*, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons. Anket sonuçları ölçüldükleri günün durumunu gösterir, seçim tahmini değildir.


---

Tamamı ve sesli anlatım: https://kafa1milyon.com/yazi/fransa-daki-sokak-olaylarinin/