# Evrene göndereceğimiz mesaj ne olmalı? Voyager'daki Türkçe selamdan Arecibo'nun 1.679 bitine

- Kaynak: https://kafa1milyon.com/yazi/evrene-gonderecegimiz-mesaj-ne/
- Yayın: 2026-10-20
- Bölüm: Bilim
- Yazar: kafa1milyon
- Etiketler: voyager, arecibo mesajı, seti, dünya dışı yaşam, carl sagan, radyo astronomi

> Voyager'daki altın plakta Türkçe bir selam var, ama onu bulacak kimse Türkçe bilmeyecek. Pioneer levhasından Arecibo mesajına, 2023'teki çözme tatbikatından 2015 uyarısına kadar bilim insanlarının evrene ne göndermeyi denediğini anlatıyoruz.

---
1977'de Cornell Üniversitesi'nde mikrofonun önüne geçen Peter Ian Kuniholm tek bir cümle okudu: "Sayın Türkçe bilen arkadaşlarımız, sabah şerifleriniz hayrolsun." Kuniholm bir arkeologdu. Dört yıl önce Ankara'daki müzenin bodrumunda, ağaç halkalarıyla tarih belirleme üzerine bir doktora projesine başlamıştı.[1] Okuduğu cümle, Voyager 1 ve Voyager 2 sondalarına takılan altın kaplı plağa 55 dildeki selamdan biri olarak girdi.[2]

Plağı bir gün bulan olursa Türkçe bilmesi beklenmiyor. Uzaya mesaj hazırlayanlar elli yıldır bu yüzden dilden önce sayıya, kimyaya ve gökyüzü haritasına güveniyor.

- Pioneer levhasındaki kadının boyunun hangi cetvelle yazıldığını anlattık.
- 1974'teki Arecibo yayınının asıl amacını ve törendekilerin sinyal duyulunca ne yaptığını aktardık.
- İnsanların insanlar için şifrelediği bir tatbikat mesajını çözmenin ne kadar sürdüğünü yazdık.
- 28 kişinin 2015'te neden "önce tartışalım" dediğini ve yeni taslağın hangi tarihleri seçtiğini ekledik.


## Levhanın cetveli hidrojen

Bir uzay aracına ilk mesajı Carl Sagan, Linda Salzman Sagan ve Frank Drake hazırladı. 1972'de fırlatılan Pioneer 10 için 15'e 23 santimlik, altın rengine boyanmış bir alüminyum levha tasarladılar.[3] Levhanın sol üst köşesinde iki hidrojen atomu çizili. Hidrojen evrende en bol bulunan element ve atomu bir enerji durumundan ötekine geçerken yaklaşık 21 santimlik bir radyo dalgası yayıyor. Levha bu dalgayı hem cetvel hem saat olarak kullanıyor: kadın figürünün yanındaki ikili sayı 8, yani kadının boyu bu birimin sekiz katı.[4]

Soldaki ışınlar Güneş'in çevresindeki 14 pulsarı gösteriyor. Pulsar, çok düzenli aralıklarla radyo atımı gönderen bir yıldız kalıntısı. Her çizginin yanına pulsarın atım süresi hidrojen birimiyle, ikili sayı olarak kazındı. Pulsarlar zamanla yavaşladığı için eski gözlem kayıtları olan bir uygarlık, levhanın hangi yıl hazırlandığını bu sayılardan geri hesaplayabilir. Ekip *Science* dergisindeki makalesinde fikirden kazıma aşamasına kadar yalnızca üç hafta süreleri olduğunu yazdı. Levhanın istemeden insan merkezli öğeler taşıdığını da aynı makalede kendileri kabul ettiler.[3]

*Görsel: Pioneer 10 levhası. Alttaki sıra Güneş Sistemi'ni ve aracın Jüpiter'in yanından geçen rotasını gösteriyor, kadının sağındaki kısa çizgiler de boyunun ikili sayıyla yazılmış hâli. Görsel: NASA tasarımı, vektör çizim Oona Räisänen, Wikimedia Commons, kamu malı*


## Üç dakikadan kısa yayın, 25 bin yıllık yol

16 Kasım 1974 öğleden sonra Porto Riko'daki Arecibo radyo teleskobunda büyük bir yenilemenin açılış töreni yapıldı. Törende 305 metrelik çanaktan, Herkül takımyıldızındaki M13 küresel yıldız kümesine 1.679 bitlik bir mesaj gönderildi. Kümede yaklaşık 300 bin yıldız var ve küme bizden 25 bin ışık yılı uzakta.[5] Sinyalin frekansı yaklaşık 10 hertz aşağı yukarı kaydırılarak saniyede 10 bit yollandı. Yayın üç dakikadan kısa sürdü.[5][6]

1.679 sayısı alıcıya bırakılmış bir ipucu. Bu sayı yalnızca iki asal sayının çarpımıyla, 23 çarpı 73 ile elde edilebiliyor. Bitler 23 sütunlu 73 satıra dizilince bir resim beliriyor.[6]

*Görsel: 1.679 bit, 23 sütun ve 73 satıra dizildiğinde ortaya çıkan resim. Renkler okumayı kolaylaştırmak için sonradan eklendi, asıl yayında yalnızca 1 ve 0 vardı. Mesaj görseli: Arne Nordmann, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0. Türkçe açıklamalar: kafa1milyon.com*

Mesajı Frank Drake, Cornell'deki iki yüksek lisans öğrencisi ve gözlemevinden bir araştırmacı tasarladı, Sagan da katkı verdi. Cornell'in kendi kaydına göre yayının asıl amacı teleskoba yeni takılan radar vericisinin gücünü göstermekti. Gözlemevinin o günkü müdürü Harold Craft, sinyal hoparlörlerden bir ses olarak duyulunca dinleyicilerin çoğunun çadırdan çıkıp çanağa baktığını anlatıyor.[5] SETI Enstitüsü'ne göre bu yayın, çanağın gücü tek yöne topladığı için her yöne yayılan 20 trilyon vatlık bir yayına denkti. Arecibo teleskobu 1 Aralık 2020'de çöktü.[6]

- **1.679 bit** — Arecibo mesajının uzunluğu. Sayı, 23 ve 73 asal sayılarının çarpımı.Cornell Chronicle, 1999
- **55 dil** — Voyager plağındaki selam sayısı. Türkçe selamı arkeolog Peter Ian Kuniholm okudu.NASA, Golden Record Greetings
- **~204.000 bit** — 2022'de önerilen Beacon in the Galaxy mesajının 13 bölümdeki toplam uzunluğu.Jiang vd., Galaxies, 2022
- **28 imza** — Mesaj göndermeden önce dünya çapında tartışma isteyen 2015 bildirgesindeki imza sayısı.Berkeley SETI Research Center, 2015


## İnsanların yazdığını insanlar bir yılda çözdü

Bir mesajın çözülüp çözülemeyeceğini görmek için Mayıs 2023'te bir tatbikat yapıldı. Avrupa Uzay Ajansı'nın Mars yörüngesindeki ExoMars Trace Gas Orbiter aracı Dünya'ya şifreli bir sinyal gönderdi. Proje, SETI Enstitüsü'nde misafir sanatçı olarak çalışan Daniela de Paulis'e aitti. Sinyali Dünya'daki radyo gözlemevleri yakaladı, ham veri internette herkese açıldı.[7][8]

Yaklaşık 5 bin gönüllü sinyali verinin içinden 10 günde ayıkladı. İçindeki mesajı çözmek bir yıldan uzun sürdü. 7 Haziran 2024'te ABD'li Ken Chaffin ile kızı Keli doğru cevabı gönderdi. Mesaj, her kareyi komşularına bakarak basit bir kuralla değiştiren bir hesapla şifrelenmişti; bu yönteme hücresel otomat deniyor. Baba ile kız simülasyonu 6.625 adım çalıştırınca ekranda beş amino asidin moleküler çizimi belirdi.[7][8]

Mesajı insanlar tasarlamıştı ve çözenler aynı matematiği, aynı kimyayı biliyordu. Buna rağmen bir yıl geçti. ESA'nın duyurusu, beş amino asidin ne anlatmak istediğinin hâlâ yoruma açık olduğunu yazıyor.[7]

*Görsel: 1972'den bu yana uzaya gönderilen ve gönderilmesi önerilen mesajlar. 2022 taslağı henüz yayınlanmadı, 2023'teki sinyal ise Mars'tan Dünya'ya gönderilen bir tatbikattı. Grafik: kafa1milyon.com*


## Göndermeden önce kime soracağız?

Şubat 2015'te SETI araştırmacıları, bilim kurgu yazarı David Brin ve Elon Musk'ın da aralarında bulunduğu 28 kişi kısa bir bildiri yayımladı. Bildiriye göre bir mesajın karşı tarafta nasıl karşılanacağını bilmiyoruz ve rastlayacağımız bir uygarlık büyük olasılıkla bizden milyonlarca yıl ileride olacak. İmzacılar, gönderme kararının güçlü bir vericiye erişimi olan birkaç kişiye kalmasını istemedi. Mesajdan önce dünya çapında bilimsel, siyasi ve insani bir tartışma yapılmasını şart koştular.[9]

Taslak hazırlamayı sürdürenler de var. NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'ndan Jonathan Jiang'ın ekibi 2022'de *Galaxies* dergisinde Beacon in the Galaxy adlı yeni bir mesaj yayımladı. Taslak önce sayma, üslü sayılar ve cebir öğretiyor, ardından hidrojen dalgasını ölçü birimi olarak tanıtıyor. Sonra mesajın gönderildiği an, Güneş'in bilinen küresel kümelere göre konumu, DNA'nın kimyası, Dünya'nın yüzeyi ve insan figürleri geliyor. Son bölüm alıcıyı cevap vermeye çağırıyor. Ekip, ikili kodlu bir radyo sinyalinin sınırlarını göz önüne alarak Voyager'daki gibi ses ve dil kaydı koymadı.[10]

Hedef, Samanyolu'nun merkezinden yaklaşık 4 kiloparsek, yani 13 bin ışık yılı uzaklıkta uzanan bir halka. Yazarlar bu bölgeyi yaşamın gelişmesi için en olası yer olarak gösteren çalışmalara dayanıyor ve gönderim için en uygun günleri 30 Mart ve 4 Ekim olarak hesapladı. Önerilen iki teleskop, Çin'deki FAST ve Kaliforniya'daki Allen Teleskop Dizisi, makale yazıldığında yalnızca dinleme yapabiliyordu. Mesajın gidebilmesi için ikisine de verici takılması gerekiyor.[10]

Yola çıkmış olanlar ise ilerliyor. Arecibo'nun 1.679 biti Kasım 2026'da 52. yılını dolduracak ve [ışık hızıyla](https://kafa1milyon.com/yazi/yercekimi-gecikir/) gittiği için M13'e kadar olan 25 bin ışık yılının binde 2'sini geride bırakmış olacak.


## Dipnotlar ve Kaynaklar

1. Cornell Tree-Ring Laboratory. "History and Supporters" (Aegean Dendrochronology Project'in 1973'te Ankara'da başlaması). [blogs.cornell.edu](https://blogs.cornell.edu/dendro/history-and-supporters/)
2. NASA Science. "Greetings to the Universe in 55 Different Languages" (Voyager Golden Record). [science.nasa.gov](https://science.nasa.gov/mission/voyager/golden-record-contents/greetings/)
3. Sagan, C., Salzman Sagan, L. ve Drake, F. (1972). "A Message from Earth". *Science*, 175(4024), 881-884. [DOI](https://doi.org/10.1126/science.175.4024.881)
4. NASA Ames Research Center (1972). "Pictorial Plaque on Pioneer F". *Astrogram*. [PDF](https://history.arc.nasa.gov/Astrogram/astrogram_1972_3.pdf)
5. Cornell Chronicle (1999). "It's the 25th anniversary of Earth's first attempt to phone E.T." [news.cornell.edu](https://news.cornell.edu/stories/1999/11/25th-anniversary-first-attempt-phone-et-0)
6. SETI Institute. "SETI 101: Arecibo" (Arecibo mesajı ve teleskobun 2020'de çökmesi). [seti.org](https://www.seti.org/research/seti-101/arecibo-message/)
7. European Space Agency (2024). "'Alien' signal decoded". [esa.int](https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Images/2024/10/Alien_signal_decoded)
8. SETI Institute (2024). "Decoding the Message from A Sign in Space: A Year-Long Journey". [seti.org](https://www.seti.org/news/decoding-the-message-from-a-sign-in-space-a-year-long-journey/)
9. Berkeley SETI Research Center (2015). "Regarding Messaging to Extraterrestrial Intelligence (METI) / Active SETI". [setiathome.berkeley.edu](https://setiathome.berkeley.edu/meti_statement_0.html)
10. Jiang, J. H. vd. (2022). "A Beacon in the Galaxy: Updated Arecibo Message for Potential FAST and SETI Projects". *Galaxies*, 10(2), 55. [DOI](https://doi.org/10.3390/galaxies10020055)

Kapak görseli: Voyager altın plağının kapağı, NASA/JPL, kamu malı.


---

Tamamı ve sesli anlatım: https://kafa1milyon.com/yazi/evrene-gonderecegimiz-mesaj-ne/