# Anadolu'nun İzleri Kalemde: Sekiz Yazarın Metnine Giren Yerler

- Kaynak: https://kafa1milyon.com/yazi/anadolu-nun-izleri-kalemde/
- Yayın: 2026-10-20
- Bölüm: Bilim
- Yazar: kafa1milyon
- Etiketler: edebiyat, kalemimde anadolu, halikarnas balıkçısı, sabahattin ali, yaşar kemal, yazar evleri

> Cevat Şakir Bodrum'a sürgünle geldi, ceza bitince geri döndü. Kalemimde Anadolu belgeselinin izlediği sekiz yazarın yerleri: Bodrum, Edremit, Çukurova, Urla, Burgazada ve yollar.

---
13 Nisan 1925'te Resimli Hafta dergisinde, idama götürülen dört asker kaçağını anlatan bir öykü çıktı. Yazarı Cevat Şakir'di. İstanbul İstiklal Mahkemesi onu askerî isyana teşvik eden yazı yazmaktan suçlu buldu ve üç yıl kalebentlik cezasıyla Bodrum'a gönderdi.[1]

Ceza 1928'de bitti. Cevat Şakir İstanbul'da kalabilirdi, ama kendi isteğiyle Bodrum'a döndü ve 1947'ye kadar orada yaşadı. Kasabanın antik adını da takma ad olarak aldı: Halikarnas Balıkçısı.[1]

Bu hikâye, TOD'da 14 Ocak 2026'da yayına giren sekiz bölümlük "Kalemimde Anadolu" belgeselinin ilk bölümü. Kubilay Tunçer'in sunduğu dizi her bölümde bir yazarı alıyor ve metnine giren yerlere gidiyor. Kadroda Cevat Şakir'den sonra Halide Edip, Sait Faik, Necati Cumalı, Yaşar Kemal, Adalet Ağaoğlu, Sabahattin Ali ve Nâzım Hikmet var.[2] Ekranda yapılan iş, akademide edebiyat coğrafyası diye anılan alanın yaptığı işe çok yakın: romandaki yeri bulmak, haritaya koymak ve bugün ne hâlde olduğuna bakmak.

- Sürgün edildiği kasabaya cezası bittikten sonra kendi isteğiyle dönen yazarın orada ne bıraktığını anlattık.
- Bir coğrafyacının tek bir romanı uydu görüntüsü üzerine işleyince neyin hâlâ yerinde durduğunu bulduğu yazıda.
- Yolu genişletmek için yıkılan bir yazar evinin nasıl yeniden ayağa kalktığını yazdık.
- Sekiz yazarın izini tek bir Türkiye haritasında topladık.


## Sürgün kasabası, sonra yurt

Bodrum Deniz Müzesi'nin yazar için hazırladığı biyografi, Cevat Şakir'in kasabada yalnızca yazmadığını anlatıyor. Yurt dışından tohum ve fidan getirtip Bodrum'un dört bir yanına ekti; bahçıvanlık, öğretmenlik ve balıkçılık yaptı. Deniz hikâyelerinin sünger avcıları, balıkçıları ve kayıkçıları bu yıllarda tanıdığı insanlardan çıktı.[3]

İkinci Dünya Savaşı'nın darlığı onu kasabadan kopardı. 1947'de Yatağan adlı teknesini ve evini satıp İzmir'e yerleşti, orada gazetecilik ve turist rehberliği yaptı. 13 Ekim 1973'te İzmir'de öldü. Vasiyeti üzerine Bodrum'a gömüldü.[1]

*Görsel: Cevat Şakir'in Bodrum'daki mezarı bugün küçük bir anı evi ve bitki bahçesiyle birlikte ziyarete açık. Fotoğraf: Koray, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0*


## Bir romanı uydu görüntüsüne işlemek

Sabahattin Ali'nin Kuyucaklı Yusuf romanı 1903 sonbaharında başlar ve olayların büyük kısmı Edremit'te geçer. Kaymakam Salahattin Bey kasabaya atanınca evlat edindiği Yusuf da onunla gelir.[4] Yazarın çocukluğunun bir bölümü de aynı kasabada geçmişti; babası ordudan ayrılınca aile Edremit'e yerleşmişti.[5]

Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Coğrafya Bölümü'nden Seçkin Hardal, 2022'deki TÜCAUM Uluslararası Coğrafya Sempozyumu'nda bu romanı ele aldı. Romandaki Edremit tasvirlerini tek tek çıkardı, geçen yerleri uydu görüntüsü üzerinde işaretledi, sonra kasabaya gidip her birinin bugünkü hâlini fotoğrafladı. Kurşunlu Cami, Bayram Yeri, Aşağı Çarşı ve Çınarlı Kahve hâlâ kullanılıyor. Romanda kasabanın dışında anlatılan bağlar ve bağ evleri ise Edremit'in aldığı göç ve hızlı yapılaşmayla şehrin içinde kalmış.[6]

Hardal'ın çalışmasına göre romandaki Edremit, iki çarşısı, farklı meslekleri ve farklı inançtan insanların bir arada yaşadığı yapısıyla çevresine göre önemli bir merkezdi. Kaymakamla yönetilmesi de bunu gösteriyordu.[6]

*Görsel: Belgeselin sekiz bölümü haritaya dökülünce Batı Anadolu kalabalıklaşıyor; doğuda tek nokta Yaşar Kemal'in doğduğu köy. Kaynaklar: TOD bölüm künyeleri ve yazıdaki dipnotlar. Damga: kafa1milyon.com*


## Gazetenin kısaltmak istediği Çukurova

Yaşar Kemal 1923'te bugün Osmaniye sınırlarındaki Hemite köyünde doğdu. Ailesi Birinci Dünya Savaşı sırasında Van'dan yola çıkmış, uzun bir göçten sonra Çukurova'ya yerleşmişti.[7]

İnce Memed'i Cumhuriyet gazetesinde röportaj yazarı olarak çalışırken yazdı. Atatürk Ansiklopedisi'ndeki maddeye göre gazetenin yöneticileri romanın başındaki uzun Çukurova betimlemesinin çıkarılmasında ısrar etti. Yaşar Kemal buna istifayla karşılık verdi, sonra işine geri döndü. Roman 1953-1954'te gazetede tefrika edildi, 1955'te kitap olarak çıktı. 1950'ler ve 1960'larda yazdığı ilk romanların çoğu aynı ovada geçiyor: çeltik tarlaları, pamuk toplamaya inen köylüler, makineleşen tarım.[7]

- **3 yıl** — Cevat Şakir'in 1925'teki öyküsü yüzünden aldığı ve Bodrum'a sürgünle başlayan kalebentlik cezası.Anadolu Ajansı; Bodrum Deniz Müzesi
- **9 gün** — Nâzım Hikmet ile Vâlâ Nureddin'in Ocak 1921'de İnebolu'dan Ankara'ya yürüyerek varması için geçen süre.Nâzım'ın Hikâyesi, "Anadolu'ya Yolculuk"
- **1874** — Necati Cumalı'nın Urla'daki baba evinin kitabesindeki yapım yılı; ev 1985'te yol genişletilirken yıkıldı.Türkiye Turizm Ansiklopedisi
- **1959** — Sait Faik'in Burgazada'daki evinin müze olarak açıldığı yıl; açılış günü 22 Ağustos.Sait Faik Abasıyanık Müzesi


## İnebolu, Geyve, Haydarpaşa

Belgeselin iki bölümü bir yerden çok bir yolu izliyor. Halide Edip, İstanbul'un işgalinden üç gün sonra, 19 Mart 1920'de eşi Adnan Bey'le at sırtında şehirden çıktı. Geyve'de Yunus Nadi'yle buluştu, trene bindi ve 2 Nisan'da Ankara'ya vardı.[8] Anadolu Ajansı'nı kurma kararı da bu yolculukta, Geyve istasyonundaki buluşmada alındı.[9]

Nâzım Hikmet ile Vâlâ Nureddin, Ocak 1921'de İnebolu'dan yola çıkıp dokuz günde Ankara'ya yürüdü.[10] Ankara Hükümeti ikisini Bolu Sultanisi'ne öğretmen olarak atadı.[11] Memleketimden İnsan Manzaraları da bir yolculukla açılır. 1941'de Bursa Cezaevi'nde yazmaya başladığı kitabın ilk sahnesinde Haydarpaşa Garı'ndan saat 15.45'te kalkan bir tren var.[12]

Adalet Ağaoğlu ise 1929'da Nallıhan'da doğdu.[13] Belgesel onun bölümünü Nallıhan'dan Ankara'ya uzanan çizgide kuruyor.[2]


## Yıkılan ev, yeniden kurulan ev

Necati Cumalı 1921'de bugün Yunanistan sınırları içindeki Florina'da doğdu, ailesi mübadeleyle Urla'ya yerleşti.[14] Çocukluğunun geçtiği baba evi 1874'te yapılmıştı. 1985'te cadde genişletilirken yıkıldı. Cumalı evi hayattayken Urla Belediyesi'ne bağışladı; Kültür ve Turizm Bakanlığı ile belediye 15 Ağustos 2000'de protokol imzaladı ve ev, özgün mimarisine sadık kalınarak caddenin hemen batısında yeniden kuruldu. 2001'de Necati Cumalı Kültür ve Anı Evi adıyla açıldı. Üst katta yazarın çalışma masası, daktilosu ve pikabı duruyor.[15]

*Görsel: Necati Cumalı'nın Urla'daki baba evi, 1985'teki yıkımdan sonra caddenin batısında yeniden kuruldu. Fotoğraf: Kadı, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0*

Sait Faik'in Burgazada'daki evi başka bir yoldan müze oldu. Yazar 1954'te öldü. Annesi Makbule Abasıyanık aynı yıl 8 Kasım'da yazdığı vasiyetle evi, eşyalarına dokunulmadan müze olarak açık tutulması şartıyla Darüşşafaka Cemiyeti'ne bıraktı.[16] Müze 22 Ağustos 1959'da açıldı, 2009'da güçlendirme ve restorasyon için kapandı, 11 Mayıs 2013'te yeniden ziyarete açıldı.[17] Bugün adresi Burgazada, Çayır Sokak 15.


## Dipnotlar ve Kaynaklar

1. Anadolu Ajansı. "Bodrum'un kültür elçisi: Cevat Şakir Kabaağaçlı". [aa.com.tr](https://www.aa.com.tr/tr/kultur/bodrumun-kultur-elcisi-cevat-sakir-kabaagacli/3359797)
2. TOD / beIN CONNECT. "Kalemimde Anadolu", belgesel, 1. sezon bölüm künyeleri. [todtv.com.tr](https://www.todtv.com.tr/tod-studios/kalemimde-anadolu); ilk yayın tarihi: [cine5.com](https://www.cine5.com/tr/dizi/kalemimde-anadolu)
3. Bodrum Deniz Müzesi. "Cevat Şakir Kabaağaçlı, Halikarnas Balıkçısı (1890-1973)". [bodrumdenizmuzesi.org](https://bodrumdenizmuzesi.org/cevat-sakir-kabaagacli/)
4. Sabahattin Ali, *Kuyucaklı Yusuf* (1937). Romanın Edremit mekânları için ayrıca: Alkım Doğan, "Edremit: Sabahattin Ali'nin şehri", *Bmag*. [bmag.com.tr](https://bmag.com.tr/haber/edremit-sabahattin-alinin-sehri)
5. Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Mütercim-Tercümanlık Bölümü, "Sabahattin Ali" yaşam öyküsü. [translex.ege.edu.tr](https://translex.ege.edu.tr/tr-6541/sabahattin_ali.html)
6. Seçkin Hardal (2022). "Kuyucaklı Yusuf Romanında Edremit Şehri". *TÜCAUM 2022 Uluslararası Coğrafya Sempozyumu*, 12-14 Ekim 2022, Ankara, s. 735-736. [tucaum.ankara.edu.tr](https://tucaum.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/280/2022/12/Seckin-HARDAL-735-736.pdf)
7. Atatürk Ansiklopedisi. "Yaşar Kemal (1923-2015)". [ataturkansiklopedisi.gov.tr](https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/1033/Ya%C5%9Far-Kemal-%281923-2015%29)
8. "Halide Edib Adıvar", Vikipedi. [tr.wikipedia.org](https://tr.wikipedia.org/wiki/Halide_Edip_Ad%C4%B1var)
9. Anadolu Ajansı. "Tarihçe" (History). [aa.com.tr](https://www.aa.com.tr/en/p/history)
10. Nâzım'ın Hikâyesi. "Anadolu'ya Yolculuk". [naziminhikayesi.com](https://www.naziminhikayesi.com/2-serbest-nazim/anadoluya-yolculuk)
11. Atatürk Ansiklopedisi. "Nâzım Hikmet Ran (1902-1963)". [ataturkansiklopedisi.gov.tr](https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/396/Naz%C4%B1m-Hikmet-Ran-(1902-1963))
12. Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı, "Kronoloji"; Nâzım Hikmet, *Memleketimden İnsan Manzaraları*, De Yayınevi, 1966-1967. [nazimhikmet.org.tr](https://www.nazimhikmet.org.tr/nazim-hikmet/kronoloji/)
13. Özyeğin Üniversitesi Kadın Yazarlar Veritabanı, "Adalet Ağaoğlu". [womenwriters.ozyegin.edu.tr](https://womenwriters.ozyegin.edu.tr/tr/node?page=32)
14. Mustafa Balbay, "Necati Cumalı... 'Yaşlanmaz şair çocuk' 100 yaşında!", *Cumhuriyet*. [cumhuriyet.com.tr](https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/necati-cumali-yaslanmaz-sair-cocuk-100-yasinda-mustafa-balbayin-yazisi-1818243)
15. Türkiye Turizm Ansiklopedisi. "Necati Cumalı Kültür ve Anı Evi". [turkiyeturizmansiklopedisi.com](https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/necati-cumali-kultur-ve-ani-evi)
16. Darüşşafaka Cemiyeti. "Sait Faik Abasıyanık'ın Vasiyeti ve Darüşşafaka'ya Uzanan Edebî Mirası". [darussafaka.org](https://www.darussafaka.org/hakkimizda/cemiyet/tarihimizde-bu-ay/kasim/sait-faik-abasiyanikin-vasiyeti-ve-darussafakaya-uzanan-edebi-mirasi)
17. Sait Faik Abasıyanık Müzesi. "Müze Hakkında" ve "Sait Faik Abasıyanık Hayatı" (kaynak: Sevengül Sönmez, *A'dan Z'ye Sait Faik*). [saitfaikmuzesi.org](https://saitfaikmuzesi.org/muzehakkinda/)


---

Tamamı ve sesli anlatım: https://kafa1milyon.com/yazi/anadolu-nun-izleri-kalemde/