# 1819'da Bir Karikatüristin Bastığı Sahte Banknot ve Darağacı

- Kaynak: https://kafa1milyon.com/yazi/1819-idam-karsiti-sahte-banknot/
- Yayın: 2026-10-23
- Bölüm: Bilim
- Yazar: kafa1milyon
- Etiketler: sahte banknot, idam cezası, george cruikshank, william hone, ingiltere bankası, karikatür

> 1819'da George Cruikshank'ın çizip William Hone'un yayımladığı sahte banknot, kolay taklit edilen 1 sterlinlik notlar yüzünden asılan insanları protesto ediyordu. Darağacı, urgandan sterlin işareti ve cellat imzası taşıyordu.

---
1 Kasım 1817'de Londra'da, Denmark Street'teki John Bartlett'in dükkânında 33 yaşındaki Charlotte Newman bir çift yarım bot aldı ve parasını 1 sterlinlik bir banknotla ödedi. Not sahteydi. Marlborough Street polis karakolundan iki memur onu ve arkadaşı George Mansfield'ı günlerdir izliyordu. Newman alışverişi bitirir bitirmez tutuklandı ve Bunhill Row'da kiraladığı odada 28 sahte 1 sterlinlik daha bulundu.[1]

Sahte notu üzerinde taşımanın cezası 14 yıl sürgündü. Newman'ı ise bilerek harcamaktan yargıladılar ve bunun cezası ölümdü. 17 Şubat 1818 sabahı Newgate Hapishanesi'nin önünde asıldı.[1]

- Cruikshank'ın banknotunda sterlin işaretinin yerine ne çizildiği ve imzanın kime ait olduğu.
- Hone'un notu tek başına satan bir seyyar satıcıyı neden mahkemeye verdiği.
- Cruikshank'ın yarım asır sonra anlattığı Newgate sabahının hangi ayrıntısının kayıtlarla uyuşmadığı.
- Sahte banknot yüzünden verilen idam cezasının yasadan kaç yılda silindiği.


## Halkın eline ilk kez geçen kâğıt para

Şubat 1797'de Fransa ile savaşın yarattığı panik bankalara hücumu başlatınca hükümet, İngiltere Bankası'nın banknotları altına çevirme yükümlülüğünü askıya aldı. Restriksiyon dönemi denen bu ara Mayıs 1821'e kadar sürdü. Altın ortadan çekilince banka ilk kez 1 ve 2 sterlinlik not bastı. O güne kadar en küçük banknot 5 sterlinlikti.[2] Kâğıt para böylece çarşıya, meyhaneye ve işçinin haftalığına girdi.

Sahte madeni parayı elinde tartıp anlayan insanlar kâğıt karşısında çaresizdi, çoğu okuma yazma da bilmiyordu. Notlar tek renkli ve tek yüzlüydü. Banka basıma yetişmek için aşınmış kalıpları yeniden kazıtıyordu, bu yüzden iki gerçek not bile birbirine tam benzemiyordu.[2][3] İngiltere Bankası notunu taklit etmek 1697'den beri idamlık suçtu. Bankanın kendi yayınına göre Restriksiyon döneminde bu suçtan 600 kadar kişi mahkûm oldu ve yarısı asıldı.[2]

1 Mayıs 1818'de Avam Kamarası'nda Birmingham'dan gelen bir dilekçe okundu. Dilekçe, kalıpların özensiz kazındığını, sahtenin gerçekten zor ayırt edildiğini ve bunun "insancıl olanların duygularını sarsan" sık idamlara yol açtığını yazıyordu. Aynı oturumda milletvekili Thompson, taşra bankalarında her hafta 30 sahte İngiltere Bankası notu yakalandığını söyledi.[4] Hükümet 9 Temmuz 1818'de, aralarında doğabilimci Sir Joseph Banks ile kimyager William Hyde Wollaston'ın da bulunduğu yedi kişilik bir komisyon kurdu. Görevi taklit edilemeyecek bir banknotun yolunu bulmaktı ve ilk raporunu 15 Ocak 1819'da tamamladı.[5]


## Sterlin işaretinin yerinde bir urgan

Ocak 1819'da William Hone, Londra'da Ludgate Hill'deki dükkânında bir şilinlik bir broşür satışa çıkardı: Bank Restriction Barometer, yani Restriksiyon Barometresi. Zarf gibi katlanan bu kâğıdın içinde George Cruikshank'ın kazıdığı bir "banknot" vardı.[6] Kenarında şöyle yazıyordu: "Bir banknot numunesi, taklit edilmemek üzere. Banka yöneticilerinin değerlendirmesine ve halkın incelemesine sunulur." Komisyonun aradığı taklit edilemez nota açıkça laf atılıyordu.

*Görsel: Notun sağ üst köşesi. Gerçek notta seri numarasının durduğu yerde "No. Ad Lib" yazıyor, yani asılanların sayısına sınır yok. Altındaki yazı, kolay taklit edilen notlar dolaşımda kaldıkça, nakit ödemeler başlayana ya da idam cezası kalkana kadar geçerli olduğunu söylüyor. Görsel: British Museum, 1980,1130.257, kamu malı, Wikimedia Commons.*

Not, gerçek 1 sterlinliğin düzenini birebir izliyor ve her parçasının yerine başka bir şey koyuyordu.[7][2] Üstte bir darağacından on bir kişi sallanıyordu, üçü kadındı. Darağacının iki direğinde bankanın posta havalesi senetlerinin adı olan "Bank Post" yazısı vardı. Bankanın mührü olan Britannia çocuk yiyen bir kadına dönüşmüştü, çevresinde bir kuru kafa ve köşelerinde "Transport" flamalı sürgün gemileri duruyordu. Kenar süsü zikzak çizen prangalardan yapılmıştı. Tutarın yazıldığı siyah kutuda on iki küçük yüz parmaklık arkasından bakıyor, sterlin işareti olan büyük L bir urgandan çizilmiş olarak yanında duruyordu. Altındaki imza J. Ketch'ti. Jack Ketch 1686'da ölmüş bir celladın adıydı ve İngilizcede cellat sözcüğünün yerine kullanılıyordu.[3]

Kâğıt da bankanın kullandığı ince posta kâğıdıydı. Uzaktan bakan, elinde gerçek bir 1 sterlinlik tuttuğunu sanabilirdi.[6]

- **1697** — İngiltere Bankası notunu taklit etmenin idamlık suç sayıldığı yıl.Bank of England Quarterly Bulletin, 2013 Q2
- **300** — 1797-1821 Restriksiyon döneminde banknot sahteciliğinden asılan yaklaşık kişi sayısı. Mahkûm olanlar 600 kadardı.Bank of England Quarterly Bulletin, 2013 Q2
- **29.000** — 1816'da yakalanan sahte banknot sayısı. Aynı yıl 120 kişi kovuşturuldu.Naomi Clifford, İngiltere Bankası arşivine dayanarak
- **1 şilin** — Barometre broşürüyle içindeki sahte notun birlikte satış fiyatı.Patten, George Cruikshank's Life, Times, and Art, 1992


## Ludgate Hill'de tıkanan sokak

Hone bir dostuna yazdığı mektupta notun "kır yangını gibi" yayıldığını söyledi.[8] Cruikshank'ın yıllar sonraki anlatımına göre dükkânın önü öyle doldu ki Londra belediye başkanı sokağı açmak için polis gönderdi. İlk kalıp aşınınca Cruikshank bütün gece oturup ikinci bir kalıp kazıdı ve Hone bu işten 700 sterlinin üstünde kazandı.[9][6] Polis ve 700 sterlin ayrıntıları yalnızca Cruikshank'ın kendi anlatımında geçiyor.

Hone, notu barometreden ayırıp tek başına satan bir seyyar satıcıyı mahkemeye verdi. Satıcı, matbaadaki bir ayak işi çocuğuna çok sayıda not çaldırmıştı. Hone iki kâğıdın birlikte satılmasında ısrar ediyordu, çünkü barometre altına dönüşün getireceklerini, not ise kâğıt paranın bedelini gösteriyordu.[6]

*Görsel: William Hone, William Patten'in yağlıboya portresi. Hone, Aralık 1817'de yayımladığı parodiler yüzünden üç ayrı jüri önüne çıkmış ve üçünden de beraat etmişti. Banknot bu davalardan 13 ay sonra satışa çıktı. Görsel: National Portrait Gallery, Londra, kamu malı, Wikimedia Commons.*


## Hatıra ile kayıt

Cruikshank 12 Aralık 1875'te Whitaker's Journal'ın editörüne yazdığı mektupta notun doğuşunu anlattı. Bir sabah Royal Exchange'e giderken Newgate'in önünden geçmiş ve darağacında asılı birkaç kişi görmüş. İkisi kadınmış ve sahte 1 sterlinlik sürdükleri için asılmışlar. Cruikshank eve, Dorset Street'e döndüğünü, notu on dakikada çizdiğini ve yarım saat sonra odasına giren Hone'un taslağı görüp istediğini yazdı.[6]

Cruikshank'ın biyografisini yazan Robert Patten, bu sahnenin 17 Şubat 1818 idamı olduğunu düşünüyor. O sabah Newgate'te iki kadın asılmıştı ve Sir Samuel Romilly sekiz gün sonra, 25 Şubat'ta Avam Kamarası'nda sahtecilik için idamı sorguladı.[6] Kayıtlar Cruikshank'ın hatırasının yalnızca yarısını doğruluyor. Charlotte Newman gerçekten sahte 1 sterlin sürmüştü. Yanında asılan 20 yaşındaki Mary Ann James ise Londra'dan Cornwall'a giderken yol arkadaşı olduğu işsiz hizmetçi Elizabeth Thomas'ın evraklarını almış, sahte bir vekâletnameyle onun 155 sterlinlik donanma tahvilini satmıştı.[1]

Notun kimin elinden çıktığı da tartışmalı. Hone'un oğlu Alfred tasarımın babasına ait olduğunu yazdı, kızı da parmaklık arkasındaki yüzleri ve urgandan sterlin işaretini babasının çizdiğini hatırladığını söyledi. Patten ise 12 Ocak 1819 tarihli taslaktaki el yazısının ve mürekkep dokunuşlarının Cruikshank'ınkine benzediğini not ediyor.[6]

*Görsel: İlk 1 sterlinlik nottan idam cezasının son istisnasının kalkmasına kadar geçen 40 yıl. Cruikshank'ın notu bu çizginin tam ortasına düşüyor. Grafik: kafa1milyon.com, kaynaklar dipnotlarda.*


## Darağacının kalkması

Cruikshank aynı anlatımda, notun yayımından sonra sahte 1 sterlin sürdüğü için kimsenin asılmadığını yazdı.[9] Bu iddiayı sınamak kolay değil. Newgate'in idam listesinde 1819'dan sonra da "sürme" suçundan asılanlar var, ilki 24 Mart 1819'da asılan 25 yaşındaki John Adams. Liste, sürülen kâğıdın banknot mu yoksa başka bir senet mi olduğunu yazmıyor.[10]

Değişimi tek bir kâğıt da getirmedi. Mayıs 1821'de banknotlar yeniden altına çevrilmeye başlandı ve sahtecilik kovuşturmaları hızla düştü.[11] Newgate'te sahtecilikten asılan son kişi, 31 Aralık 1829'da 36 yaşındaki Thomas Maynard oldu.[10]

16 Ağustos 1832'de kraliyet onayı alan yasa, sahtecilik suçlarında idamı kaldırdı ve yalnızca iki istisna bıraktı: vasiyetname sahteciliği ile devlet tahvili devretmek için düzenlenen sahte vekâletname. Mary Ann James'i darağacına götüren suç, 17 Temmuz 1837 tarihli Sahtecilik Yasası'na kadar idamlık kaldı.[12]


## Dipnotlar ve Kaynaklar

1. Naomi Clifford. "Charlotte Newman and Mary Ann James". Yazar, *Women and the Gallows 1797-1837* (Pen & Sword, 2017) kitabının sahibi; Old Bailey kayıtları ve İngiltere Bankası arşivine dayanıyor. [naomiclifford.com](https://www.naomiclifford.com/charlotte-newman-mary-ann-james/). Ayrıca Capital Punishment UK, "Charlotte Newman and Mary Ann James, hanged for forgery". [capitalpunishmentuk.org](https://capitalpunishmentuk.org/charlotte-newman-and-mary-ann-james-hanged-for-forgery/)
2. Bank of England (2013). "The Old Lady of Threadneedle Street". *Quarterly Bulletin* 2013 Q2. Restriksiyon dönemi, 1 ve 2 sterlinlik notlar, mahkûmiyet ve idam sayıları, Bank Restriction Note çözümlemesi. [bankofengland.co.uk (PDF)](https://www.bankofengland.co.uk/-/media/boe/files/quarterly-bulletin/2013/the-old-lady-of-threadneedle-street.pdf)
3. Bank of England Museum. "Inimitable notes: The quest for the perfect banknote" ve "Counterfeit and imitation notes". [bankofengland.co.uk](https://www.bankofengland.co.uk/museum/online-collections/blog/inimitable-notes-the-quest-for-the-perfect-banknote), [bankofengland.co.uk](https://www.bankofengland.co.uk/museum/online-collections/banknotes/counterfeit-and-imitation-notes)
4. Hansard, Avam Kamarası, 1 Mayıs 1818, cilt 38. "Forgery of Bank Notes". [hansard.parliament.uk](https://hansard.parliament.uk/commons/1818-05-01/debates/d5c17d96-90d7-466f-9643-40999e471148/ForgeryOfBankNotes)
5. British History Online. *Office-Holders in Modern Britain*, cilt 9, "Forgery of Bank Notes 1818-20". Komisyon üyeleri ve 15 Ocak 1819 tarihli ilk rapor. [british-history.ac.uk](https://www.british-history.ac.uk/office-holders/vol9/pp9-16)
6. Robert L. Patten (1992). *George Cruikshank's Life, Times, and Art*, cilt 1 (1792-1835), bölüm 10, "The Most Important Design I Ever Made". Rutgers University Press / Lutterworth Press. [lutterworth.com (bölüm örneği, PDF)](https://www.lutterworth.com/wp-content/uploads/extracts/George-Cruikshank-Vol1-ch10.pdf)
7. British Museum. "Bank restriction note", 1819, gravür, envanter 1978,U.955 ve 1980,1130.257; ayrıca Coins & Medals 1984,0605.11958 (207 × 128 mm). [britishmuseum.org](https://www.britishmuseum.org/collection/object/C_1980-1130-257)
8. The William Hone BioText. "William Hone and John Childs, A Conversation". Hone'un notun "kır yangını gibi" yayıldığını yazdığı mektup. [honearchive.org](https://honearchive.org/biographical/letters/conversations/hone-childs-1.html)
9. E. R. Pitman (1884). *Elizabeth Fry*. Cruikshank'ın 1876 tarihli anlatımını tam olarak aktarıyor. [Project Gutenberg #16606](https://www.gutenberg.org/ebooks/16606)
10. Capital Punishment UK. "Newgate Prison Executions 1800-1836". [capitalpunishmentuk.org](https://capitalpunishmentuk.org/newgate-prison-executions-1800-1836/)
11. American Numismatic Association. "Tales from the Vault: The Notes of George Cruikshank". [money.org](https://www.money.org/tales-from-the-vault-the-notes-of-george-cruikshank/)
12. Forgery, Abolition of Punishment of Death Act 1832 (2 & 3 Will. 4 c. 123), kraliyet onayı 16 Ağustos 1832; Forgery Act 1837 (7 Will. 4 & 1 Vict. c. 84), 17 Temmuz 1837. [legislation.gov.uk](https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Will4/2-3/123), [irishstatutebook.ie](https://www.irishstatutebook.ie/eli/1837/act/84/enacted/en/html)
13. Görseller: kapak ve darağacı ayrıntısı, Cruikshank ve Hone, Bank Restriction Note, 1819, British Museum 1980,1130.257, kamu malı; William Hone portresi, William Patten, National Portrait Gallery, kamu malı. İkisi de Wikimedia Commons. Grafik: kafa1milyon.com.


---

Tamamı ve sesli anlatım: https://kafa1milyon.com/yazi/1819-idam-karsiti-sahte-banknot/